Administrata Trump ka ringjallur përpjekjet e saj diplomatike për t’i dhënë fund luftës së Rusisë në Ukrainë, ndërsa të dërguarit amerikanë Steve Witkoff dhe Jared Kushner udhëtuan nga Moska në Kiev në një përpjekje të profilit të lartë për t’i hapur rrugë një rundi tjetër negociatash.
Por, pas takimeve të ndara me presidentin rus, Vladimir Putin, dhe presidentin ukrainas, Volodymyr Zelensky, pyetja kryesore mbetet pa përgjigje: A ka ndryshuar mjaftueshëm qëndrimi i Moskës për ta bërë të mundur një marrëveshje?
Tre ish-ambasadorë amerikanë në Ukrainë, të intervistuar nga Radio Evropa e Lirë më 6 shtator, thanë se, për momentin, përgjigjja duket se është jo.
Fundjava shënoi herën e parë që Witkoff dhe Kushner udhëtuan së bashku në Kiev për bisedime me Zelenskyn, pasi një ditë më parë ishin takuar me Putinin në Moskë. Witkoff i përshkroi diskutimet në të dyja kryeqytetet si konstruktive dhe tha se Uashingtoni kishte dëgjuar “ide të reja” nga Moska. Kushner tha se Shtetet e Bashkuara po punonin për një “paketë më të gjerë paqeje”.
Zelensky, nga ana e tij, i cilësoi diskutimet me amerikanët si “shumë substanciale” dhe tha se Ukraina ishte e gatshme të ecte përpara drejt bisedimeve trepalëshe mes Kievit, Uashingtonit dhe Moskës. Këshilltarët e sigurisë kombëtare të Britanisë, Francës dhe Gjermanisë gjithashtu morën pjesë në një pjesë të diskutimeve në Kiev.
Aktiviteti diplomatik është domethënës. Por ish-ambasadorë paralajmërojnë kundër ngatërrimit të lëvizjes me përparimin. William B. Taylor Jr., i cili ka shërbyer dy herë si ambasador i SHBA-së në Ukrainë, tha se vizita në Kiev ishte “lajm i mirë”, por argumentoi se testi kryesor qëndron diku tjetër.
“Problemi i vërtetë në diplomaci nuk është Kievi. Problemi i vërtetë në diplomaci nuk është Uashingtoni. Problemi i vërtetë në diplomaci është Moska”, i tha Taylor Radios Evropa e Lirë.
Ai tha se nuk kishte dëgjuar asgjë nga Kremlini që të sugjeronte se Putini ishte larguar nga kërkesat e tij maksimaliste. John E. Herbst, i cili e pasoi Taylorin si ambasador nën presidentin George W. Bush, ofroi një vlerësim të ngjashëm. Ai tha se përpjekja aktuale mund të jetë nisma më e rëndësishme diplomatike e SHBA-së prej muajsh, thjesht sepse që nga janari kishte pasur pak aktivitet të ngjashëm.
Por, shtoi ai, “pyetja është: A ka diçka serioze këtu? Dhe, përgjigjja është: Nuk e dimë”.
Kjo pasiguri ka gjasa të dominojë fazën e ardhshme të diplomacisë. Geoffrey Pyatt, i cili shërbeu si ambasador i SHBA-së në Ukrainë nga viti 2013 deri më 2016, gjithashtu e mirëpriti angazhimin e ripërtërirë amerikan, duke paralajmëruar se pengesa themelore mbetet gatishmëria e Rusisë për të ulur tensionet.
Pjesa që mungon
Pretendimi më intrigues që doli nga fundjava është deklarata e Witkoffit se amerikanët kishin dëgjuar “ide të reja” në Moskë. As ai, as Kushneri nuk kanë shpjeguar publikisht se cilat janë ato ide. Kjo lë një dallim thelbësor mes një gjuhe të re dhe një qëndrimi të ri rus. Për Taylorin, testi do të ishte një ulje konkrete e intensitetit ushtarak.
Një marrëveshje ruse për një armëpushim përgjatë vijave aktuale, ndalimi i sulmeve me rreze të gjatë, përfundimi i sulmeve ndaj infrastrukturës energjetike dhe një mirëkuptim për transportin detar do të përbënin një largim të vërtetë nga qëndrimi aktual i Moskës, tha ai. Pa hapa të tillë, fjala “e re” rrezikon të përshkruajë propozime që vetëm riformulojnë kërkesat ekzistuese të Rusisë.
Herbst gjithashtu iu referua një historie pritshmërish të papërmbushura. Zyrtarët amerikanë më parë kanë sugjeruar se Moska ishte e gatshme të bënte kompromis, vetëm që përmbajtja e këtyre kompromiseve të supozuara të mbetej e paqartë ose të mos materializohej.
Kjo histori i bën veçanërisht të rëndësishme detajet e takimeve të kësaj fundjave. Një zyrtar i lartë i administratës amerikane, i informuar për vizitën, i tha Radios Evropa e Lirë se Uashingtoni mbetet i gatshëm dhe optimist për mundësinë e një rundi tjetër negociatash mes Moskës dhe Kievit.
Zyrtari tha se administrata do të vlerësojë rezultatet e takimeve të të dërguarve përpara se të përcaktojë hapat konkretë të ardhshëm, ndërsa javët në vijim do të jenë të rëndësishme për hartimin e një udhërrëfyesi më të detajuar.
Zyrtari gjithashtu përmendi Asamblenë e Përgjithshme të OKB-së si një mundësi potencialisht të dobishme për vazhdimin e punës, duke thënë se ajo mund t’u mundësojë palëve “të vazhdojnë aty ku Jared dhe Steve e kanë lënë” gjatë fundjavës.
Territori dhe siguria mbeten çështje kyç
Referimi i Kushnerit ndaj një “pakete më të gjerë paqeje” ngre pyetjen se çfarë do të përmbante në të vërtetë një paketë e tillë. Përgjigjet e ish-ambasadorëve përqendrohen rreth dy çështjeve themelore: territorit dhe sigurisë së ardhshme të Ukrainës.
Rusia dhe Ukraina mbeten shumë larg njëra-tjetrës për çështjen e territorit. Moska ka kërkuar lëshime territoriale nga Ukraina, të cilat Kievi i ka refuzuar, ndërsa Ukraina vazhdon ta konsiderojë tokën e pushtuar nga Rusia si territor sovran ukrainas.
Taylor propozoi një mënyrë të mundshme për të ndarë realitetin e menjëhershëm në terren nga mosmarrëveshja ligjore e pazgjidhur. Ukraina dhe partnerët e saj perëndimorë, sugjeroi ai, mund ta pranojnë faktin se Rusia kontrollon rreth 19 për qind të territorit ukrainas, pa e njohur këtë kontroll si legjitim ose të përhershëm në aspektin ligjor.
Në një kuadër të tillë, mosmarrëveshja territoriale do të ngrihej përkohësisht, në vend që të zgjidhej. Rusia do të ruante kontrollin de facto, ndërsa do të hiqte dorë nga kërkesat për njohje ndërkombëtare të sovranitetit të përhershëm rus mbi territoret e pushtuara.
Por, Taylor theksoi se nuk ka asnjë shenjë se Putin është i gatshëm ta pranojë një gjë të tillë. Vetë Zelensky ka thënë se çështja territoriale mbetet e pazgjidhur dhe përfundimisht kërkon vendime në nivelin më të lartë politik.
Herbst e sheh çështjen në një këndvështrim më të gjerë, duke argumentuar se objektivat e Putinit shkojnë përtej territorit. Sipas vlerësimit të tij, Kremlini kërkon kontroll të konsiderueshëm mbi territorin dhe drejtimin politik të Ukrainës – objektiva që do të ishin të papajtueshme me një marrëveshje të qëndrueshme të bazuar në sovranitetin dhe pavarësinë e Ukrainës.
Armëpushimi ende larg paqes
Dallimi mes përfundimit të luftimeve dhe zgjidhjes së luftës po bëhet gjithnjë e më i rëndësishëm. Taylor tha se hapi i parë drejt një marrëveshjeje të qëndrueshme duhet të jetë një armëpushim gjithëpërfshirës që mbulon tokën, ajrin dhe detin.
Herbst gjithashtu argumentoi për një armëpushim përgjatë vijave ekzistuese, të shoqëruar me garanci sigurie dhe një përpjekje për rindërtim që do ta linte Ukrainën ekonomikisht dhe ushtarakisht të aftë për t’u mbrojtur. Çështja e sigurisë mund të rezultojë përfundimisht edhe më e rëndësishme se territori.
Kievi ka kërkuar vazhdimisht garanci mjaftueshëm të forta për ta penguar Rusinë që të sulmojë sërish pas çdo marrëveshjeje. Taylor tha se një marrëveshje e besueshme mund të përfshinte trupa evropiane të dislokuara në Ukrainë, nën një koalicion të vendeve të gatshme, me mbështetjen e SHBA-së përmes fuqisë ajrore, inteligjencës dhe kapaciteteve të tjera.
Ai gjithashtu përmendi integrimin e ardhshëm të Ukrainës në Bashkimin Evropian dhe, në fund, në NATO, si elemente afatgjata të sigurisë së saj. Kjo do të kërkonte angazhime të konsiderueshme nga Perëndimi në një kohë kur Uashingtoni ka treguar ngurrim për të marrë përsipër detyrime ushtarake pa afat.
Për Ukrainën, pra, një armëpushim pa një parandalim të besueshëm mund të krijojë vetëm një pauzë para një lufte tjetër. Për Rusinë, ndërkohë, garanci të tilla perëndimore mund të jenë pikërisht ajo që Moska kërkon të parandalojë.
Evropa i afrohet tryezës së negociatave
Pjesëmarrja e këshilltarëve të sigurisë kombëtare të Britanisë, Francës dhe Gjermanisë në bisedimet në Kiev ishte një nga zhvillimet më të rëndësishme të fundjavës. Witkoff tha se prania e tyre dëshmonte se “bashkëpunimi është thelbësor” për arritjen e një marrëveshjeje.
Taylor shkoi edhe më tej, duke argumentuar se përfshirja evropiane është thelbësore, sepse vendet evropiane ka të ngjarë të jenë ofruesit kryesorë të çdo marrëveshjeje sigurie për Ukrainën. Evropa është gjithashtu një burim i madh i ndihmës financiare dhe ushtarake për Kievin.
Për momentin, evropianët duket se janë përfshirë në konsultime, në vend që t’u jetë dhënë një rol formal negociues. Nëse kjo do të ndryshojë, do të varet në masë të madhe nga ajo që Uashingtoni do të vendosë përfundimisht në tryezë dhe nga ajo që Moska është e gatshme të pranojë.
Diplomacia po zhvillohet gjithashtu në sfondin e luftimeve të vazhdueshme dhe, në disa aspekte, të intensifikuara. Ky hendek mes angazhimit diplomatik dhe sjelljes në fushëbetejë është domethënës.
Nëse Moska dhe Kievi nuk mund të ruajnë as një përmbajtje të kufizuar ushtarake gjatë zhvillimit të bisedimeve, arritja e një marrëveshjeje për një armëpushim gjithëpërfshirës do të jetë dukshëm më e vështirë. Kjo gjithashtu ofron një test praktik për vrullin e pretenduar diplomatik.
Testi është Moska
Ukraina tashmë ka sinjalizuar se është e gatshme për një takim tjetër trepalësh. Zelensky tha se Kievi dëshiron të bëjë gjithçka që është e mundur për të realizuar një takim mes Ukrainës, SHBA-së dhe Rusisë. Por ende nuk ka asnjë tregues të qartë publik se Putini ka rënë dakord për një takim të tillë.
Për Taylorin, ky është pikërisht standardi i menjëhershëm. “Ajo që duhet të dëgjojmë është ‘po’”, tha ai – një tregues i qartë nga Putini ose Kremlini se Moska është e gatshme të takohet me Zelenskyn dhe presidentin amerikan.
Herbst tha se testi i parë në ditët në vijim do të jetë nëse detajet e asaj që u diskutua në Moskë dhe Kiev do të fillojnë të bëhen publike, si dhe mënyra se si Uashingtoni, Kievi dhe Moska do t’u përgjigjen atyre.
Siç tha Pyatt, ish-ambasadori amerikan që shërbeu në Kiev gjatë viteve të para të luftës së Rusisë, angazhimi i ripërtërirë diplomatik amerikan është i mirëpritur, por problemi themelor mbetet gatishmëria e Putinit për të ulur tensionet dhe kuptimi i tij për atë që ukrainasit duan për të ardhmen e vendit të tyre.
REL
