Socialistët e Shqipërisë dhe Rugova. Historia e një raporti jo normal dhe një familje që bëhet qytetare e Tiranës

Nga Bedri Islami

Botuar në DITA

Socialistët, edhe në ëndrrat e tyre më të guximshme, nuk e kishin pritur që një ditë familja e ish presidentit të ndjerë Rugova, një kundërshtar i heshtur i tyre, po aq sa u bë pas vitit 1996 edhe një mospërfillës ndaj Berishës, pikërisht në mandatin e tretë qeverisës, do të merrte, e gjitha, nënshtetësinë shqiptare dhe në të njëjtën kohë, do të bëheshin qytetarë të Tiranës.

Historia mes Rugovës dhe socialistëve në Shqipëri është e gjatë, plot enigma dhe të pathëna, me kundërshti të heshtura dhe rrugë të ndryshme, që herë ishin të hapura paksa dhe herë të tjera të mbyllura po ashtu.

Vetë Rugova, si lideri i Lidhjes Demokratike, personalisht, asnjëherë publikisht nuk i trazoi marëdhëniet mes dy forcave politike, që, për çudi, kishin të njëjtën prejardhje: të dyja vinin nga lidhje komuniste, njëra në Kosovë dhe tjetra në Shqipëri; në Kosovë kjo ndodhi më heret, ku brenda disa ditëve, thuajse e gjithë Lidhja Komuniste e Kosovës u shndrrua në LDK, përmes deklarimeve masive; dhe, në Shqipëri, përmes një Kongresi, në të cilin u largua pa zhurmë dhe si duket e mezi pritur një klasë e tërë politike, që ishte atrofizuar dhe ku secili nga anëtarët e Byrosë Politike, pasi kishte kaluar ankthin se mos pushkatohej në pushtetin e Enver Hoxhës, tashmë kishin vetëm frikën se mos ndëshkoheshin në pluralizëm.

Drejtuesi i tyre, Ramiz Alia i kishte përkundur, përmes një fjalimi në mbledhjen e mbyllur të Komitetit Qendror se, ata do e kishin përsëri pushtetin përmes bijëve dhe të deleguarëve të tyre dhe, si duket, nuk kishte qenë i gabuar.

Megjithëse Lidhja Demokratike në Kosovë kishte ardhur nga strukturat e Lidhjes Komuniste, pothuaj një filial i Lidhjes Komuniste të Serbisë, ku kishin pasur role drejtuese në nivelin e dytë qeverisës: kështu, gjithë themeluesit e parë kishin qenë gazetarë dhe drejtues të njohur të gazetës “Rilindja”, organ i njëjtë me “Zërin e Popullit” në Shqipëri, të tjerët ishin funskionarë të lartë të pushtetit, mes tyre edhe vetë Rugova, ata, si në një porosi të dhënë nga dikush sipër tyre, e akuzonin të majtën në Shqipëri si vjegëz e shtetit serb, e shërbimit të tij të sigurimit, duke nxjerrë nga arkivat gjithë çfarë kishte ndodhur  në vitet 1943-1948, kur marëdhëniet mes dy vendeve kishin pasur ngritjen e tyre më të lartë historike.

Për atë që kishte ndodhur pas vitit 1948, për faktin se uljet e ngrtjet në marëdhëniet mes Jugosllavisë dhe Shqipërisë kishin pasur kurdoherë një pikë lëkundje, Kosovën, as nuk fliste kush dhe as nuk flet as sot.

Rugova ishte njeri i mënçur, hokatar, i pëlqente heshtja dhe fliste përmes saj. Ai rrethohej fillimisht nga njerëz të mënçur, si Fehmi Agani, që më pas e dërgoi në margjinat e politikës, ose nga të tjerë që, në një mënyrë ose në një tjetër ishin të njohur në Kosovë, sidomos në qendër. Kontradiktat që lindin më pas, sidomos mes tij dhe një grupi të mbledhur rreth Bukoshit, nuk janë temë e këtij shkrimi. Çuditërisht, por me mençuri, ai tërhoqi pranë vetes ose i vendosi të drejtojnë degët e Lidhjes së tij, shumë nga ish të burgosurit politikë që, kur ishin dënuar si nacionalistë apo irredentistë, i takonin lëvizjeve të majta në Kosovë, si OMLK, Organizata Marksist –Leninste e Kosovës, Lëvizjes Popullore të Kosovës, që, më pas, do të bëhej ideatorja, themeluese dhe drejtuese e UÇK-së.

Këto që njiheshin në lëvizjet politike të Kosovës  si të majtë, u bënë anëtarë të kryesisë ose drejtues të komunave, si Hydajet Hyseni, nënkryetar i Rugovës, Ramë Buja, Mehmet Hajrizi, Gani Sylaj, Jakup Krasniqi, Ali Laçej, Berat Luzha, dhe ishin si një digë ndaj atyre që mund të mendonin se nuk kishte pasur ndryshime.

Megjithatë, Rugova, i mënçur dhe praktik, i heshtur, por i vendosur, aq sa ishte tolerant në një çast, aq ishte në ekstremtetet e tij në çastin tjetër, sapo u shfaq UÇK-ja dhe filloi lufta në Kosovë, përjashtoi nga Lidhja Demokratike thuajse të gjithë ish të dënuarit politikë të Kosovës, duke prishur kështu edhe urën që mund të ishte es lëvizjes së tij paqësore dhe UÇK-së, e cila po ngrihej furishëm.

Rugova, edhe kur socialistët erdhën në pushtet, në vitin 1997, megjithëse i kishte ngrirë marëdhëniet me Berishën, përsëri u qëndroi larg socialistëve.

Në takimet e para që bënin drejtuesit e UÇK-së me anëtarë të kabinetit Nano, kur lufta sapo kishte nisur, qeveritarët këmbëngulnin në mbështetjen e çdo zgjidhje apo propozimi t Rugovës, edhe kur ai dukej nga larg se ishte absurd, si ishin zgjedhjet e 22 marsit 1998, pak ditë pas Epopesë së Drenicës. Përfaqësuesve politikë të UÇK-së u thuhej shkurt se, “ ne njohim Rugovën, nëse ai fiton zgjedhjet politike të marsit, ne do e mbështetim atë, nëse i fitoni ju, do ju mbështetim”, çka dëshonte edhe pamjen e shkurtë të asaj që po zhvillohej në Kosovë.

Tirana zyrtare, e brengosur nga heshtja e Rugovës, dërgoi disa herë mesazhe, por heshtja ishte primarja e Rugovës. Ai vetë nuk fliste, por njerëzit e afërt të tij, jo pa lejen e tij, më shumë shkruanin kundër shtetit shqiptar dhe socialistëve në pushtet, se sa ndaj asaj që po ndodhte në Kosovë. Gjendja mes dy forcave politike u acarua edhe më tej kur e majta në pushtet, jo vetëm me dëshirën e saj, por edhe si pasojë e rrjedhimeve mbështetëse politike ndërkombëtare, mbi të gjitha ajo e Departamentit Amerikan të Shtetit, vendosi të krijojë lidhje të gjithanshme me liderët e luftës, të ndërtojë një strategji mbështetëse dhe të vendosë në rendin e parë pikërisht ata që luftonin.

Rugova dhe rugovistët nuk ia falnin dot të majtës këtë mbështetje dhe shkuan më tej se vetë lideri i tyre: nëse Rugova e kishte lënë një portë hapur, përmes disa takimeve jo të shpallura, rugovistët, pa e kuptuar si duhet heshtjen e tij, kishin ndezur bateritë. Është i vetmi rast, pikërisht në këtë periudhë, kur mendimi i lëvizjes Bukoshi brenda LDK-së dhe i rugovistëve si rrymë , po përpuhej, në skanimin e luftës politike kundër shtetit shqiptar.

Megjithatë, e majta, ajo që ishte në drejtim, sidomos strukturat e saj qeveritare, prisnin me padurim një sinjal nga Rugova për të shenjuar një marrëdhënie të re, ishin të etur për të bërë këtë dhe të gatshëm të harronin gjithçka u ishte thënë. Kryeministri Nano nuk ishte më dhe, duke qenë lojtar i politikës, njëjtë si Rugova, ai, as nuk lëshonte sinjale dhe as nuk priste sinjale, por qeveria Majko dhe Meta, e prisnin, për më tepër ato po bënin çka ishte e mudur për të mbështetur krahun e luftës dhe të dëbuarit nga Kosova.

Kaq entuziaste ishte mbështetja e tyre sa që, në një takim të atyre ditëve me ministrin e jashtëm grek, Majko, kryeministër i deklaroi se, nëse Serbia do të vazhdonte me masakrat e saj në Kosovë, shteti shqiptar do të futej në luftë, në mbrojtje të kombit shqiptar. Një deklaratë që e çuditi ministrin e jashtëm grek dhe që, megjithëse u muar vesh në Prishtinë, askush nga Lidhja Demokratike nuk u gëzua.

Rugova u bë i heshtur edhe më tej ndaj Shqipërisë. E kishte braktisur Berishën, por nuk i qaste as të majtët. E majta nga ana e saj, përmes një mijë fijeve, i dërgonte mesazhe paqe Rugovës, por nuk hiqte dorë nga mbështetja e strukturave të luftës dhe, në pas luftë, nga lëvizjet politike të Thaçit. Kujdeseshin për të mbajtur në vëzhgim çdo lëvizje të Rugovës që mund të çonin drejt afrimit, por dorën e djathtë e kishin prej kohe në kundërshtarët e tij. Edhe kur Thaçi, në disa raste bashkë qeveriste me Lidhjen Demokratike të Kosovës, edhe kur ai, përmes votave të forcës së tij politike bëri të mundur shpalljen e Rugovës si preidenti i parë i pas luftës, edhe kur ai vetë u bë president me votat e rugovistëve, qëndrimi i Rugovës ndaj së majtës ndryshoi fare pak.

Nanos, në Prishtinë, ende sot ia përmendin takimin në Kretë me Millosheviqin, megjithëse ishte formal, në një samit të gjërë shtetesh dhe nuk përbënte asnjë çudi. Rugovës, e majta në Tiranë asnjëherë nuk ia përmendte takimet e tij me Millosheviqin, i pari si ide e Hollbruck, sapo kishte nisur lufta në Kosovë, dhe i dyti,  si ide e tij për të pasur një ndalje të luftës.

Asnjëherë nuk u shkrinë si duhet akujt. Rugova nuk e vizitoi asnjëherë më Shqipërinë, edhe kur qeveriste Berisha, me të cilin krushqit ishin ngrirë, edhe kur socialistët po e prisin me padurim për të bërë sëbashku një vizitë te qindra mijë shqiptarë që kishin ikur të përgjakur nga lufta. Ai, megjithë pritjen që mendohej të bëhej në Tiranë, preferoi të shkonte në kampet e refugjatëve që kishte ngrtiur qeveria e Shkupit. Ulja e tij nga avioni në Rinas, për një takim me ish presidentin Mejdani, një njohje e vjetër e tij, ishte e detyrueshme, dhe nuk shoi flakët, por ndezi më tej ndarjen.

Rugova nuk i bënte të mëdha ndarjet. Ai vetë ishte i mënçur dhe e dinte se futja në një betejë politike, sado që mund të dukej e fituar, përsëri ishte e humbur. Nuk brengosej se çfarë e mundonte politikën shqiptare në Tiranë, kishte dëshirë të bisedonte me Nanon, ku dy njerëz të mënçur dhe ironikë prisnin radhën për të hedhur batuta ndaj njëri tjetrit, duke u kënaqur me atë që po ndodhte. Të tjerëve u dhuronte gurë të çmuar nëntokësorë, u fliste për dardhat e Kosovës, qentë e Sharrit dhe cilësinë e verës, megjithëse për vete pinte uiski të vjetër.

Familja e tij është tani qytetare e Tiranës. Është një lajm i mirë. Të tilla janë edhe familjet e figura të ndritura të Kosovës, heronjve si ajo e Adem Jasharit, e Fehmi Lladrovcit, e heroit të Kosovës, Ilaz Kodra, e familjes së njohur Ukëhaxhaj. Është gjëja më e natyrshme në botë që familja Rugova të ketë nënshtetësinë shqiptare.

Duhet kuptuar marrëzia e ndarjes!