“Biznesmenët…”

Nëse hapim kronikën e zezë të mediave tona, titujt që bien në sy kanë një lloj ritmi të tipit: “U vra me atentat biznesmeni X.”, “U mor peng në mes të rrugës biznesmeni Y”, “U arrestua nga SPAK-u për pastrim parash biznesmeni Filan..” apo “Ekstradohet biznesmeni Fistëk i kërkuar për trafik ndërkombëtar droge”

Fjala “biznesmen” sjell ndërmend një sipërmarrës, një investitor, apo një inovator; dikë që krijon vende pune, menaxhon njerëz e procese të ndërlikuara, merr përsipër rreziqet e tregut. Ne po emërtojmë një kategori hibride mes oligarkut, trafikantit, sekserit politik dhe protagonistit të kronikës së zezë.

Për vite me radhë u fol për kampionë të zhvillimit, vizionarë të ekonomisë së tregut dhe “histori suksesi”. Na treguan godinat që ngriheshin drejt qiellit me arkitektët më të mirë në botë, vila e hotele që pushtonin bregdetin, koncesione, PPP, licenca ekskluzive dhe tendera me flamur kombëtar. Djem të shkathtë, me dy klasë shkollë por të “bërë vetë”, që kishin nisur nga zeroja po ndërtonin kulla e fshatra të tëra turistike.

Por më pas erdhën dosjet: SKY ECC, EncroChat, FBI, Europol, Eurojust, përgjimet, dëshmitë, hetimet, sekuestrimet dhe arrestimet.

Tashmë fasada ka rënë plotësisht. Sot, regjistri më i besueshëm i biznesit të madh shqiptar është SPAK-u dhe jo Agjencia e Zhvillimit të Investimeve (AIDA) apo Qendra Kombëtare e Biznesit (QKB). Tashmë Dhoma e vërtetë e Tregtisë së Shqipërisë duhet konsideruar, përnjëmend, SPAK-u, sepse vetëm aty gjenden lidhjet e vërteta të pronësisë, ortakët e padukshëm, financuesit realë dhe burimet e vërteta të parasë.

Aty zbardhet qartësisht se si shumë nga “kapitalistët” tanë më të mëdhenj nuk janë gjë tjetër veçse ndërmjetësues të krimit të organizuar, pastrues të parave të narkotrafikut dhe përfitues të fondeve publike përmes tenderave të paracaktuar.

SPAK-u tregoi se pas shumë ngrehinave që shkojnë drejt qiellit apo projekteve turistike që kafshojnë pjesë nga parqet kombëtare në bregdet, nuk qëndron dora e fshehtë e tregut, por dora e përgjakur e krimit dhe firma e korruptuar e zyrtarit shtetëror që u ka hapur rrugë. Ndaj akumulimi i kapitalit nuk vjen nga konkurrenca, talenti, produktiviteti, djersa apo inovacioni, por nga trafiqet, afërsia me pushtetin dhe privilegji politik, kontrolli i territorit me dhunë, apo aftësia për të qarkulluar para me origjinë të errët.

Ndoshta është koha të heqim dorë nga eufemizmat dhe ta quajmë këtë sistem kaka-pipi-talizëm sepse nuk ka lidhje me kapitalizmin klasik.

Kur sheh se si zyrtarë të lartë, drejtorë e deri te ish-ministra e më sipër përfundojnë në pranga apo nën akuzë thjesht sepse kanë bërë rrobaqepësin e ligjeve dhe licencave për këta ‘pis-nesmenë’ të natës e nëntokës, e kupton që shteti është në shërbim të këtij modeli.

Ata që fërkojnë duart sa herë dëgjojnë se para të bollshme të krimit po hyjnë në Shqipëri janë naivë ose thellësisht imoralë, sepse zgjedhin të injorojnë koston reale që këto para i imponojnë shoqërisë.

Paratë e pista nuk hyjnë kurrë të vetme; ato sjellin me vete korrupsionin dhe kriminalizimin e shoqërisë. Ato gjithashtu po rrisin artificialisht çmimet e tokës, apartamenteve dhe qirave, duke i bërë të papërballueshme për qytetarët e zakonshëm.

Dëmi më i madh që ky “krimo-talizm” po i bën Shqipërisë është moral dhe strukturor sepse kultivon një kulturë pandershmërie ku pasuria nuk lidhet më me inovacionin, produktivitetin apo punën.

Asnjë kapital i ndershëm nuk konkurron dot me paratë që nuk kanë kosto dhe hidhen pa vrarë shumë mendjen sepse vijnë nga trafiku i drogës a veprimtari kriminale. Inovacioni, komeptenca dhe eksperienca nuk konkurron dot me vendimet e Këshillit të Ministrave të qepura me porosi sipas masës trupore të kriminelit të radhës.

Në këtë kuptim, paratë e pista nuk janë karburant për zhvillimin. Faktikisht janë një acid që gërryen ngadalë themelet morale mbi të cilat ndërtohet një shoqëri e zhvilluar.

Kapitalizmi i vërtetë nuk është sundimi i të pasurve mbi të tjerët dhe as e drejta e dikujt për t’u pasuruar shpejt me çdo mjet e pa skrupuj. Në një ekonomi tregu fiton ai që u shërben më mirë konsumatorëve, jo ai që ka mik kryeministrin, kryetarin e bashkisë apo kapon e bandës.

Biznesmeni i vërtetë është ai që pasurohet duke krijuar vlerë për të tjerët duke marrë përsipër rreziqe që të tjerët nuk guxojnë t’i marrin. Prandaj si fillim le t’i thërrasim gjërat me emrin e tyre të vërtetë.

Ata që vriten nëpër atentate, ata që kapen me armë nëpër makina të blinduara dhe ata që pastrojnë paratë e krimit me leje ndërtimi në xhep, nuk janë “biznesmenë”. Janë thjesht parazitët e një sistemi të kalbur.

SPAK-u ka bërë një punë të mirë duke na treguar tashmë skanerin e këtij tumori. Por që ky vend të ketë kapitalizëm të vërtetë, nuk mjaftojnë vetëm disa prokurorë. Duhet që shoqëria, votuesit dhe ata pak sipërmarrës të ndershëm që kanë mbetur, të përmbysin logjikën e këtij “krimotalizmi” që po na merr frymën.

Përndryshe, e gjithë shoqëria jonë do  mbetet thjesht një shtojcë e kronikës së zezë.

Marrë me shkurtime nga EXIT