Nga Dorin Xhima
Pyetja për identitetin e vërtetë të Homerit është një nga misteret më magjepsëse dhe më të gjata të letërsisë botërore, e njohur ndryshe në botën akademike si “Çështja Homerike”.
Referencat ditët e fundit për një film të Christopher Nolan janë një premisë fiktive ose një eksperiment mendimi (pasi deri më sot Nolan nuk ka bërë një film specifik për Homerin, por njihet për thyerjen e strukturave kohore si tek Odisea).
Gjithsesi debati që ngrihet është real.
Kush ishte ai në të vërtetë?
Studiuesit ndahen në disa kampe kryesore. Të parët janë unitaristët. Kjo është teoria tradicionale. Sipas saj, Homeri ka qenë një person i vetëm, një poet i verbër që jetoi rreth shekullit të VIII para erës sonë në rajonin e Jonisë (Turqia e sotme).
Mbështetësit e kësaj teorie thonë se struktura komplekse, uniteti tematik dhe gjuha e rafinuar e Iliadës dhe Odisesë tregojnë dorën e një arkitekti të vetëm letrar, një gjeni që mblodhi këngët popullore dhe i ktheu në kryevepra.
Të dytët janë pluralistët. Ata argumentojnë se “Homeri” nuk ekzistoi kurrë si individ. Sipas tyre, të dyja epopetë janë produkt i traditës orale. Për shekuj me radhë, rapsodët (bardët shëtitës) i këndonin këto histori përmendësh duke i ndryshuar dhe pasuruar rrugës.
Në shekullin e VI p.e.s., me urdhër të tiranit të Athinës, Pisistratit, këto pjesë u mblodhën dhe u shkruan për herë të parë. Pra, “Homeri” është thjesht një emër i vendosur mbi një traditë shekullore popullore.
Ekziston edhe teoria e “Autores”, pra që ishte një grua, e cila shkroi Odisenë. Kjo është një nga teoritë më intriguese, e përmendur fillimisht nga shkrimtari Samuel Butler në shekullin e XIX dhe e mbështetur më vonë nga studiues si Robert Graves.
Sipas kësaj hipoteze, ndërsa Iliada është e dhunshme, plot luftë dhe qartësisht “mashkullore”, Odisea ka një qasje krejt tjetër. Ajo fokusohet tek shtëpia, marrëdhëniet familjare, dhe ka personazhe femërore jashtëzakonisht të forta e komplekse (Penelopa, Kirka, Kalipso, Nausika).
Butler argumentonte se Odisea mund të jetë shkruar nga një grua e re siçiliane, e cila e projektoi veten tek personazhi i Naasikasë.
Mendimi modern është grupi i rrugës së mesme (Teoria Neo-analitike). Ata besojnë se ekzistonte një poet i madh (Homeri) i cili mori materialin e pasur të traditës orale dhe i dha formën përfundimtare që njohim sot.
Megjithatë, qoftë burrë, grua, apo një grup poetësh, “Homeri” mbetet thjesht një kod për të treguar momentin kur njerëzimi filloi t’i hidhte mitet e veta në vargje të pavdekshme.
DITA
