Nga Gjeraqina Tuhina
Hyrja masive e migrantëve në enklavën spanjolle të Ceutës u tregoi vendeve që synojnë anëtarësimin në BE se si blloku evropian reagon përballë një tronditjeje të vërtetë ndaj vlerave të tij të vetëshpallura të “solidaritetit”.
Javët që lidhin korrikun me gushtin janë zakonisht një periudhë kur ndërtesat e BE-së rreth Shumanit në Bruksel bien në qetësi dhe bisedat në grup të korrespondentëve heshtin pothuajse krejtësisht.
Por këtë vit, java e fundit e korrikut vetëm e qetë që nuk ishte. Ndërsa zëdhënësit e BE-së aktivizonin mesazhet automatike të mungesës nga zyra dhe ata me më pak fat mbulonin kolegët që ishin me pushime, dhjetëra mijëra njerëz kaluan nga Maroku në enklavën spanjolle të Ceutës – vala më e madhe njëditore e mbërritjeve të parregullta e regjistruar ndonjëherë në territorin e Bashkimit Evropian.
Dhjetëra persona humbën jetën. Brenda dy ditësh, historia pushoi së qeni për viktimat. Ajo u shndërrua në një histori për nervat politike të Evropës.
Ceuta, një qytet spanjoll në bregun verior të Afrikës, i ndarë nga Maroku me një gardh kufitar, ka qenë edhe më parë një pikë tensioni. Në vitin 2021, një përplasje diplomatike për shkak të shtrimit në spital në Spanjë të një udhëheqësi të lëvizjes për pavarësinë e Saharasë Perëndimore u pasua, brenda pak ditësh, nga kalimi i rreth 8,000 personave në Ceutë, pasi rojet kufitare marokene e lehtësuan dukshëm zbatimin e kontrollit kufitar. Kjo u interpretua gjerësisht në Spanjë si një formë presioni.
Numri i njerëzve që kaluan aty këtë verë ishte rreth gjashtë herë më i madh dhe, ndryshe nga ai i pesë viteve më parë, shkaku që e nxiti mbetet ende i paqartë. Pikërisht kjo paqartësi është një nga arsyet pse historia u përhap dhe mori përmasa kaq të mëdha me kaq shpejtësi.
Lajmet e rreme vrasin – me kuptimin e plotë të fjalës!
Ajo që e bën ngjarjen në Ceutë të ndryshme nga shumica e historive të shoqëruara me dezinformim është se lajmet e rreme nuk shtrembëruan vetëm mënyrën se si u raportua kriza më pas; duket se ato e shkaktuan vetë krizën.
Sipas raportimeve nga terreni në veri të Marokut, vala e kalimeve nisi pasi në rrjetet sociale qarkulluan postime që pretendonin, gabimisht, se Spanja po e hapte në heshtje kufirin e saj. Videot tregonin saktësisht se ku duhej notuar për ta kaluar kufirin. Brenda pak orësh, të rinj marokenë po hipnin në autobusë dhe taksi të mbushura plot drejt kufirit, të bindur se Evropa ishte bërë e arritshme.
Pasojat e këtij thashethemi ishin katastrofike. Njerëz humbën jetën në kufi. Disa u mbytën, ndërsa të tjerë vdiqën pasi u shtypën në një turmë, teksa mijëra veta përpiqeshin njëkohësisht të ngjiteshin në një barrierë mbrojtëse detare, të ngushtë dhe të rrëshqitshme. Kjo është ajo që prodhojnë “lajmet e rreme” kur përballen me një publik të dëshpëruar: jo vetëm një debat të shtrembëruar, por edhe humbje jete.
Dhe dezinformimi nuk u ndal me kaq. Ndërsa pamjet e kalimit u përhapën në Evropë, pasoi një valë e dytë trillimesh – këtë herë jo e drejtuar ndaj migrantëve marokenë, por ndaj publikut evropian. Postime virale pretendonin se migrantët po “përhapeshin në të gjithë vendin” drejt Spanjës kontinentale, duke injoruar – ose duke mos treguar asnjë interes për faktin – se Ceuta ndahet nga pjesa kontinentale e Spanjës me det dhe se migrantët nuk arritën kurrë në territorin kontinental evropian.
Dhe kështu u zhvilluan ngjarjet: një gënjeshtër lëvizi njerëzit, ndërsa një tjetër lëvizi votat.
Që nga fillimi i muajit, autoritetet spanjolle thonë se shumica e migrantëve që kaluan kufirin janë kthyer tashmë në Marok, shumë prej tyre vullnetarisht. Ndërsa shkaqet e kësaj vale mbeten ende objekt debati, përmasat e saj nuk kontestohen: nuk bëhej fjalë për një grumbullim të ngadaltë, por për një tronditje të menjëhershme, me njerëz që mbërritën të gjithë njëherësh në një territor që nuk bën pjesë as në zonën Shengen.
Pikërisht ky detaj teknik – fakti që Ceuta ndodhet jashtë zonës Shengen – u kthye në një skandal më vete. Brenda pak ditësh, zëra në Evropë kërkonin pezullimin e Spanjës nga zona pa kontrolle kufitare, së cilës Ceuta as nuk i përket; i referoheshin Rregullores së BE-së për Kthimin e Migrantëve; ose e paraqisnin episodin si provë se menaxhimi i migracionit nga Spanja kishte dështuar plotësisht.
Ndërkohë, kryeministri Pedro Sanchez – politikani karizmatik që kohët e fundit duket se ka humbur shkëlqimin që dikur e bënte të pamundur të injorohej – ka kultivuar një profil publik më të ashpër dhe ka adoptuar një qasje më të fortë. Ai reagoi. E quajti një pjesë të madhe të reagimit evropian “egoist, polarizues dhe të paligjshëm”, duke theksuar se Italia pret më shumë migrantë të parregullt sesa Spanja dhe duke argumentuar se Spanja kishte marrë “shumë pak mbështetje” nga partnerët e saj.
Ja informacioni i rëndësishëm që, jo rastësisht, u varros nën gjithë këtë zhurmë: sipas vetë agjencisë së BE-së për mbrojtjen e kufijve, kalimet e parregullta në Bashkimin Evropian ranë me 37 për qind gjatë gjysmës së parë të vitit 2026 krahasuar me të njëjtën periudhë të një viti më parë.
Pra, ndërsa tronditja e Ceutës ishte reale, narrativa se Evropa po “mbushet” ose po “pushtohet” nga migrantët nuk mbështetet nga shifrat.
Kur qendra përvetëson retorikën e skajit politik
Ajo që ishte e habitshme nuk ishte që e djathta ekstreme u hodh menjëherë mbi ngjarjen në Ceutë, sepse kjo ishte e pashmangshme, por sa shpejt partitë kryesore dhe ato qeverisëse përvetësuan të njëjtën narrativë.
Komentet në ditët pas ngjarjes vunë në dukje se qëndrimet ekstreme, dikur të kufizuara në skajet e politikës, nuk janë më vetëm pjesë e periferisë politike; ato po ndikojnë instinktet e partive që gjatë dekadës së fundit janë përpjekur ta mbajnë larg këtë skaj ekstrem.
Kjo nuk është një histori e re për Ballkanin Perëndimor. Në fakt, është një paralajmërim i një dinamike me të cilën shumë vende të rajonit janë përballur prej vitesh: një krizë, një valë dezinformimi për atë se kush po kalon kufirin dhe pse; dhe një qendër politike që, në vend që të korrigjojë faktet, përshtatet sipas zërave më të fortë, në vend që të mbështetet te të dhënat reale. Partitë nacionaliste dhe të djathta ekstreme në Ballkanin Perëndimor e kanë përdorur këtë skemë brenda vendeve të tyre prej një dekade. E reja është të shohësh të njëjtin proces të zhvillohet në nivelin e krerëve të qeverive të BE-së, në kohë reale, brenda vetëm një jave.
Serbia ofron paralelen më të qartë. Si një nga pikat kryesore të tranzitit në të ashtuquajturën rrugë ballkanike, vendi ka parë herë pas here tabloidet proqeveritare dhe komentatorët nacionalistë të promovojnë narrativa për një “valë krimesh nga migrantët”, që tejkalonin shumë atë që tregonin statistikat reale të policisë. Studiuesit që ndjekin dezinformimin në rajon i kanë evidentuar këto raportime prej vitesh, duke vënë në dukje se ato nxiten më pak nga vetë migrantët dhe më shumë nga mediat vendase dhe politikanët që e përdorin situatën për qëllime të tjera.
Hapësira informative e Beogradit ka edhe ndërlikimin shtesë se shërben si qendër për mesazhe më të gjera pro-Kremlinit, ndaj një frikë e krijuar rreth migracionit dhe një frikë gjeopolitike shpesh shfaqen të ndërthurura, duke i dhënë secila tjetrës një besueshmëri që nuk e ka fituar.
Modeli gjetkë në rajon është i njëjtë: tensionet reale fryhen dhe paraqiten si kërcënime ekzistenciale, ndërsa politikanët e qendrës, të cilët ndryshe mund të korrigjonin faktet, e shohin më të lehtë të huazojnë gjuhën e skajit ekstrem sesa ta kundërshtojnë atë.
Pikërisht kjo ishte sekuenca që sapo u zhvillua në Ceutë, vetëm e përmbledhur në pak ditë në vend të viteve dhe me kryeqytetet e BE-së në rolin kryesor, në vend të atyre të Ballkanit Perëndimor. Territori spanjoll i shkëputur nga kontinenti i ofroi qendrës politike të Evropës një skenë të drejtpërdrejtë për të luajtur një rol që lëvizjet e së djathtës ekstreme e kanë ushtruar prej vitesh.
Pse ka rëndësi kjo për zgjerimin?
Do të ishte e lehtë që Ceuta të lexohej si një histori spanjolle, ose më së shumti si një çështje mesdhetare, pa ndonjë lidhje me anëtarësimin në BE për vendet kandidate. Megjithatë, dy aspekte të Ceutës duhet të kenë rëndësi për këdo që ndjek çështjen e zgjerimit të Bashkimit Evropian.
Së pari: kështu duket “solidariteti” i BE-së nën presion të vërtetë – jo versioni i përshkruar në narrativat e zyrtarëve të Komisionit apo në dokumentet zyrtare të Komisionit, por versioni që shfaqet kur një shtet anëtar i BE-së përballet me një situatë dërrmuese. Vendeve kandidate u kërkohet të besojnë se mekanizmat e solidaritetit do të funksionojnë. Ceuta është një demonstrim i drejtpërdrejtë se sa shpejt mund të sfidohet ky besim dhe sa në mënyrë të pabarabartë mund të funksionojë ai, edhe mes vetë vendeve anëtare të BE-së.
Së dyti: shpejtësia me të cilën dezinformimi rreth Ceutës tejkaloi të dhënat reale – dhe shpejtësia me të cilën politikanët e qendrës politike iu drejtuan gjithsesi atij – tregon pikërisht cenueshmërinë ndaj së cilës qeveritë e Ballkanit Perëndimor, si dhe vetë procesi i anëtarësimit në BE, synojnë të ndërtojnë rezistencë. Kapitujt e sundimit të ligjit, kërkesat për lirinë e medias dhe treguesit e rezistencës ndaj dezinformimit ekzistojnë sepse ky model është gërryes kudo që shfaqet.
Ceuta është një kujtesë se as Brukseli nuk e ka zgjidhur këtë problem. Thjesht ka më shumë përvojë në menaxhimin e pasojave.
Zgjerimi do të jetë ende në agjendë muajin e ardhshëm, me të njëjtën vazhdimësi si gjithmonë. Megjithatë, herë pas here ia vlen të dalësh jashtë këtij kuadri për të vëzhguar se si BE-ja e përballon një tronditje të vërtetë – sepse pikërisht kjo, më shumë se çdo dokument zyrtar i Komisionit, tregon se çfarë bën në të vërtetë klubi ku po përpiqesh të hysh, kur vihet nën presion.
Gjeraqina Tuhina është gazetare në Bruksel.
