Ku po gabon shkolla?

Nga Orgen Peci

Klasikët nuk kanë vdekur, kemi harruar si t’i tregojmë. Paradoksi i kinemasë plot dhe klasave me lëndët klasike bosh

Ndërsa gjimnazet klasike përballen çdo ditë e më shumë me rënien e numrit të nxënësve, njoftimi për adaptimin e Odisesë nga regjisori Christopher Nolan është shndërruar menjëherë në një ngjarje globale kinematografike.

Odiseu – i cili për shumë të rinj mbetet një figurë e largët dhe e pluhurosur ndër bankat e shkollës – po përgatitet të rikthehet si një hero aftësish që mobilizon miliona spektatorë të çdo moshë.

Ky paradoks thotë shumë për kohën tonë. Problem nuk janë vetë klasikët, por mënyra se si ua propozojmë ato breznive të reja.

Odiseja nuk është një monument arkiologjik i paprekshëm. Është një tregim i gjallë aventure dhe një udhëtim i thellë psikologjik. Homeri na prezanton me një njeri i cili, përgjatë viteve të endjes, zbulon se çfarë do të thotë të jesh i vetmuar — jo më si një hero triumfues, por si një i mbytur në det. Të gjitha siguritë e tij ranë bashkë me muranet e Trojës.

Odiseu zbulon se aftësia për të mbijetuar nuk lidhet me rolin e tij të dukshëm si luftëtar, por me atë punën e padukshme të brendshme të një njeriu që ka humbur çdo pikë orientimi.

Në Odisenë e tij, e cila në fund të fundit është edhe e jona, ka përbindësha që trupëzojnë brishtësitë tona dhe sirena që na joshën si iluzionet e suksesit të lehtë.
​Mbi të gjitha, aty janë gratë. Homeri, kushdo që të ketë qenë ai, ndërtoi një enciklopedi të vërtetë të së embraces femërore, duke e treguar atë në çdo nuancë.

Dhe poeti, tradicionalisht i verbër, përmes introspeksionit të tij sikur na kujton se për të parë vërtet, duhet të shohim përtej syve. Kur lexojmë gratë e tij, ndiejmë se ato po na lexojnë ne.
​Odiseu është heroi i parë i madh modern: ai rrëzohet, gabon, gënjen, reziston dhe është i papërsosur.

Dhe tocërisht për këtë arsye, ai na ngjan kaq shumë. Ashtu siç bëri me kompleksitetin e Oppenheimer, Nolan arrin ta bëjë përsëri magjepsëse këtë kompleksitet njerëzore duke e treguar me pasion.

Ku po gabon shkolla?

Mjaft shpesh, sistemi arsimor i ka shndërruar këto rrëfime në një garë me pengesa me analiza gramatikore, parafraza dhe testime të thëta. Të gjitha këto janë të nevojshme, pa dyshim. Por ato nuk mjaftojnë nëse më parë nuk ndizet shkëndija e kureshtjes. Askush nuk dashurohet me një autor nga një shënim në fund të faqes; njerëzit dashurohen me pyetjet e tij, me konfliktet e tij dhe me aftësinë e tij për t’i folur së sotmes sonë.

E megjithatë, pikërisht sot, në epokën e inteligjencës artificiale, të informacionit të pafundëm dhe opinioneve të çastit, arsimi klasik ka më shumë se kurrë për të thënë. Jo egyszerűisht sepse mëson latinishten apo greqishten e vjetër, por sepse e stërvit mendjen të lexojë në thellësi, të arsyetojë dhe të dallojë një argument të fortë nga një sllogan i thjeshtë, të vërtetën nga manipulimi.

Ndoshta duhet të rreshtim së pyeturi pse familjet nuk po i zgjedhin më shkollat me drejtim humanistik e klasik, dhe të fillojmë të pyesim veten: si po t’i tregojmë ne klasikët?

Mitet e mëdha na vijnë si një dhuratë sa herë që përvoja njerëzore bëhet tepër e madhe për fjalët e përditshme. Ndoshta jemi ne të rriturit ata që kemi harruar se si t’i tregojmë ato.

DITA