Sigmar Gabriel dhe Peter Eitel
Lufta në Iran ka dobësuar si Shtetet e Bashkuara, ashtu edhe Kinën, duke nxjerrë në pah kufijtë e fuqisë së tyre ushtarake dhe të ndikimit të tyre strategjik. Vështirësitë me të cilat përballen këto dy fuqi po krijojnë një peizazh gjeopolitik më të rrezikshëm, ndërsa njëkohësisht i ofrojnë Evropës një mundësi të rrallë për të reformuar modelin e saj të qeverisjes dhe për të riformësuar rolin e saj në skenën globale.
Vendimi i Shteteve të Bashkuara dhe i Izraelit për të nisur luftë kundër Iranit po rezulton të jetë një pikë kthese në ekuilibrin global të fuqisë, duke i lënë si SHBA-në, ashtu edhe Kinën më të dobëta se më parë. Në Evropë nuk ka arsye për ta parë këtë si diçka për t’u përshëndetur, sepse modeli aktual evropian nuk është i përshtatur për t’u mbrojtur në një botë të rrezikshme, ku fuqitë e mëdha po dobësohen.
Ndërsa përpjekja e Presidentit amerikan Donald Trump për ta detyruar Iranin të zmbrapset përmes forcës ushtarake ka dështuar keq dhe ka nxjerrë në pah kufijtë e fuqisë amerikane. Por lufta ka dobësuar edhe Kinën. Bllokadat që vazhdojnë në Ngushticën e Hormuzit dhe në Detin e Kuq po pengojnë furnizimet dhe tregtinë, duke i shtuar barrën problemeve strukturore me të cilat përballet tashmë Kina: borxhi i lartë publik, një kurs këmbimi i mbajtur artificialisht i ulët, papunësia e të rinjve, pabarazia ekonomike dhe plakja e popullsisë. Nëse Kina nuk e përmbush objektivin e saj të rritjes, apo edhe nëse e arrin atë vetëm me vështirësi, regjimi i Presidentit Xi Jinping mund të gjendet gjithnjë e më shumë nën presion dhe i kufizuar në hapësirën e veprimit.
Ndryshe nga kjo, lufta në Ukrainë ka qenë një mundësi ekonomike për Kinën. Furnizimet me naftë dhe gaz nga Rusia dhe Irani, pavarësisht sanksioneve, e kanë ndihmuar Kinën të përmbushë nevojat e saj të mëdha energjetike, ndërsa ajo ka përballuar shumë pak nga kostot e garantimit të rrugëve detare të tregtisë. Kina ka përfituar gjithashtu ndjeshëm nga shitja e mallrave me përdorim të dyfishtë Rusisë. Energjia e lirë, së bashku me një monedhë të nënvlerësuar artificialisht dhe një ekonomi të mbështetur nga kreditimi i subvencionuar, i ka mundësuar Kinës të ruajë nivelet e prodhimit dhe konkurrueshmërinë e kostove, pavarësisht dobësimit të kërkesës së brendshme.
Tani lufta në Iran kërcënon ta përmbysë këtë situatë të favorshme për Kinën. Kina, importuesja më e madhe e naftës në botë, jo vetëm që humbi brenda natës një pjesë të konsiderueshme të furnizimeve të saj energjetike, por zbuloi edhe se sa i kufizuar është ndikimi i saj mbi “partnerët” e vet. Pavarësisht marrëdhënieve të veçanta me Iranin, Kina nuk ka arritur ta bindë Republikën Islamike të rihapë Ngushticën e Hormuzit ose, të paktën, të lejojë kalimin e anijeve kineze.
Ndërkohë, për SHBA-në, lufta me Iranin përbën një katastrofë në politikën e jashtme dhe në fushën e sigurisë kombëtare. Asnjë nga objektivat e saj ushtarake nuk është arritur, kostoja që u ngarkohet taksapaguesve është jashtëzakonisht e lartë dhe nuk duket fundi i konfliktit.
Si Kina, ashtu edhe SHBA-ja po bëhen gjithnjë e më të varura nga borxhi për të mbuluar problemet e tyre themelore. Një botë në të cilën edhe dy superfuqitë janë dobësuar është një vend i rrezikshëm. Ndërsa fuqia dhe ndikimi i tyre zbehen, aktorë dhe aleanca të reja po nxitojnë të mbushin vakuumin e krijuar. Aleanca e mbrojtjes e nënshkruar së fundmi ndërmjet Turqisë, Arabisë Saudite dhe Pakistanit është një shembull domethënës.
Dobësimi i fuqisë amerikane dhe kineze i krijon Bashkimit Evropian një mundësi për të riformësuar rolin e tij në skenën globale, por deri tani BE-ja duket kryesisht e kënaqur me retorikën boshe. Megjithëse prej kohësh synon të shndërrohet në një fuqi gjeopolitike, BE-ja vazhdon të mbetet e zhytur në mosmarrëveshje të vogla dhe nuk arrin as ta çlirojë ekonominë e vet nga ngërçi i pengesave burokratike që e frenojnë.
Evropa mund t’i vajtojë këto ndryshime dhe të qëndrojë mënjanë, ose mund ta shfrytëzojë këtë mundësi për t’u shndërruar në një fuqi gjeopolitike. Por kjo kërkon që ajo të mbrojë interesat e veta, të zbatojë reforma strukturore gjithëpërfshirëse, të forcojë kapacitetet e saj mbrojtëse dhe të sigurojë rrugët strategjike detare të tregtisë, si dhe zinxhirët e furnizimit me lëndë të para.
Për të ruajtur rëndësinë e saj në skenën globale, BE-ja duhet gjithashtu të rishqyrtojë modelin e saj të qeverisjes. Diversiteti i saj është njëkohësisht pasuria më e madhe dhe dobësia më e madhe e Unionit, pasi modeli aktual kërkon konsensusin e 27 shteteve anëtare, interesat e të cilave nuk përputhen gjithmonë. Rezultati është një proces i mundimshëm dhe i zgjatur, në të cilin nevoja për t’i kënaqur të gjithë bën që politikat rrallë të shkojnë përtej nivelit të përbashkët minimal. Shtetet anëtare që ndajnë të njëjtin qëndrim kanë pak hapësirë për të marrë drejtimin në çështje të caktuara, ndërsa nismat e tyre shpesh pengohen nga presioni për të gjetur zgjidhje që të vlejnë për të gjithë Bashkimin Evropian.
Kjo këmbëngulje për uniformitet shtrihet edhe në marrëdhëniet me vendet jashtë BE-së. Marrëdhënia e Unionit me Mbretërinë e Bashkuar pas Brexit-it është një shembull i tillë, ashtu si edhe negociatat e zgjatura për marrëveshjet e tregtisë së lirë dhe për forcimin e marrëdhënieve me Kanadanë, Australinë dhe Zelandën e Re.
Asgjë nga këto nuk duhet të vijë si befasi: projekti evropian lindi nga nevoja për ta mbrojtur Evropën nga vetvetja, duke kapërcyer ndarjet shekullore. Sot, megjithatë, Evropa duhet të mbrohet nga kërcënimet e jashtme – një sfidë thelbësisht e ndryshme, për të cilën modeli i saj aktual nuk është i përshtatshëm.
Udhëheqësit evropianë mund të nxjerrin mësime nga sektori privat. Ashtu si në rastin e Evropës, edhe për korporatat e mëdha forca e tyre më e madhe – një portofol shumë i larmishëm produktesh – ishte shndërruar në dobësinë e tyre më të madhe. Mbajtja e të gjitha produkteve dhe shërbimeve nën një strukturë të centralizuar ishte bërë tepër e kushtueshme dhe e ngathët. Zgjidhja ishte t’u jepej njësive individuale më shumë autonomi, duke ruajtur njëkohësisht kontrollin ligjor mbi bizneset kryesore. Kalimi nga konglomeratet e integruara drejt strukturave të ngjashme me kompanitë holding u dha shumë kompanive më tepër fleksibilitet dhe efikasitet, duke ulur kostot dhe barrën administrative.
Natyrisht, modeli i korporatave nuk mund të zbatohet drejtpërdrejt në marrëdhëniet ndërmjet shteteve. Por BE-ja mund të përvetësojë logjikën që qëndron në themel të tij dhe t’u ofrojë partnerëve demokratikë më shumë se zgjedhjen dypolare midis anëtarësimit të plotë dhe qëndrimit jashtë Unionit, duke parë nga brenda. Mundësia e niveleve të ndryshme të integrimit mund të hapte rrugë për mundësi të reja, veçanërisht për vende si Turqia, e cila prej dekadash pret të anëtarësohet në BE, por që vështirë se do të bëhet anëtare në një të ardhme të afërt.
Sado i pamundur politikisht të duket reformimi i BE-së, ia vlen të kujtojmë se 70 vjet më parë pak njerëz do ta kishin imagjinuar Unionin në formën që ka sot. Nëse Evropa dëshiron të shmangë përsëritjen e kapitujve më të errët të historisë së saj, ajo duhet të synojë sërish të arrijë atë që duket politikisht e pamundur. Në një epokë fuqish dobësuara, kjo do të thotë se ajo duhet të rishqyrtojë mënyrën se si është e organizuar, në mënyrë që të përmbushë rolin që dëshiron të luajë në botë.
Project Syndicate
