Nismë për Referendum: Kërkohet shfuqizimi i ligjit që cenon Zonat e Mbrojtura

Pas gati 70 ditësh protestë, një grup aktivistësh po kërkon që të aktivizojë instrumentin e demokracisë së drejtpërdrejtë në Komisionin Qendror të Zgjedhjeve për të anuluar ligjin e shumë debatuar 21/2024, që i hapi rrugën investimeve turistike në zonat e mbrojtura.

Një grup nismëtar prej 12 përfaqësuesish të shoqërisë civile dorëzuan të enjten një kërkesë zyrtare pranë Komisionit Qendror të Zgjedhjeve, KQZ, për të nisur procedurat për mbajtjen e një referendumi që synon shfuqizimin e ligjit kontrovers “21/2024”, që lejon ndërtimin e resorteve brenda Zonave të Mbrojtura.

Kërkesa i drejtohet Komisionerit Shtetëror të Zgjedhjeve, Ilirjan Celibashi, dhe kërkon pajisjen e grupit me formularët tip për mbledhjen e 50,000 nënshkrimeve të nevojshme nga zgjedhësit.

Ky grup kërkuesish përbëhet nga aktivistë, gazetarë dhe përfaqësues organizatash mjedisore. Firmëtarët janë Besjana Guri, Blendi Salaj, Ersid Domnori, Gentiana Kapllani, Gezim Shuli, Irini Myftaraj, Joniada Ngjelo, Lazjon Petri, Mateo Yskollari, Migena Kukli, Oljam Dërvishi dhe Rikaldo Çelaj.

Sipas dokumentit të dorëzuar, ndryshimi i ligjit për Zonat e Mbrojtura cënon në disa pika “qëllimin e mbrojtjes së habitateve natyrore në disa drejtime”. Shqetësimi thelbësor lidhet me konceptin e “turizmit të ekselencës”, i cili lejon ndërtimin e strukturave akomoduese me 5 yje dhe infrastrukturës mbështetëse brenda këtyre zonave. Aktivistët vlerësojnë se formulimi i ligjit, që është kundërshtuar që prej draftimit, krijon një bazë justifikuese që rrezikon transformimin e tyre në territore për zhvillim turistik intensiv, në kundërshtim me qëllimin e mbrojtjes së ekosistemeve.

“Kjo dispozitë krijon një përjashtim të posaçëm nga regjimi i përgjithshëm mbrojtës, duke lejuar ndërtime dhe zhvillime turistike edhe në rastet kur ate nuk janë parashikuar në aktin fillestar të shpalljes së zonës së mbrojtur”, thuhet në kërkesë, duke iu referuat nenit 33 të ligjit.

Aktivistët theksojnë gjithashtu se ligji i ri, i jep kompetenca të gjera Këshillit të Ministrave për të lejuar veprimtari rast pas rasti, duke anashkaluar Planet e Menaxhimit dhe duke cenuar pjesëmarrjen publike. Duke ngritur alarmin për pasojat e pakthyeshme mjedisore, kërkesa thekson qartë se “zhdukja e një specieje apo shkatërrimi i një habitati parësor nuk riparohet dot përmes asnjë kompensimi financiar”.

Në kërkesë evidentohet se zbatimi i këtij ligji bie ndesh edhe me angazhimet ndërkombëtare të Shqipërisë dhe rrezikon procesin e integrimit në Bashkimin Evropian, specifikisht për Kapitullin 27. Grupi thotë se pyetja në fletën e votimit që do u shtrohet qytetarëve është: “A duhet të shfuqizohet Ligji Nr. 21/2024, ‘Për disa shtesa dhe ndryshime në ligjin nr. 81/2017, Për zonat e mbrojtura’?”.

Kjo nismë për referendum vjen pas një vale të paprecedentë protestash popullore dhe mjedisore të njohura gjerësisht si “Revolucioni i Flamingove”. Këto protesta, të cilat filluan në fund të majit 2026, u ndezën edhe për shkak të zbatimit të ndryshimeve të debatueshme në Ligjin për Zonat e Mbrojtura dhe planet për një resort turistik në zonën e Pish Poro-Nartës, i mbështetur nga dhëndri i presidentit amerikan Donald Trump, Jared Kushner. Aktivistët e mjedisit e shohin Lagunën e Nartës është një ekosistem thelbësor dhe një stacion jetik për zogjtë shtegtarë.

Flamingot, banorë të përhershëm dhe vizitorë të këtyre lagunave, u shndërruan me shpejtësi në simbolin e protestave, ku mijëra qytetarë në Tiranë dhe diasporë marshuan me pankarta dhe silueta flamingosh. Përpos kërkesave për dorëheqje të qeverisë dhe anulimin e projekteve në zonat e mbrojtura, protestuesit për gati 70 ditë kërkojnë edhe transparencë, llogaridhënie për pronat publike, dhe shfuqizimin e ligjit 21/2024.