Shkencëtarët Henri Kagan dhe Kenso Soai fituan Çmimin Nobel të Kimisë për vitin 2026 për zbulimin e efekteve jolineare dhe autokatalizës në sintezën organike asimetrike. Shumë molekula të jetës vijnë në versione që duken njësoj, por nuk janë saktësisht identike, si dora e djathtë dhe e majtë. Një imazh pasqyre i karvonit kimik, për shembull, mban erë menteje, ndërsa tjetra ka një aromë qimnoni.
Kur hartojnë ilaçe për të trajtuar sëmundjet, shkencëtarët duan të jenë të kujdesshëm në zgjedhjen e imazhit në pasqyrë që po marrin. Ata duan versionin e një molekule që do të trajtojë një ftohje, jo llojin që do ta përkeqësojë hundën. Kagan dhe Soai gjetën mënyra për ta bërë kiminë të zgjidhte një anë, duke projektuar dhe manipuluar reaksionet për të prodhuar imazhin e dëshiruar në pasqyrë.
“Henri Kagan dhe Kenso Soai kanë ofruar një zgjidhje për një mister kimik që është më shumë se një shekull i vjetër: si mund të shfaqet spontanisht homokiraliteti. Reaksionet kimike që ata kanë zhvilluar janë spektakolare,” thuhet në njoftimin për shtyp.
Çmimi më shumë se një shekull i vjetër jepet nga Akademia Mbretërore Suedeze e Shkencave dhe fituesit ndajnë 12 milionë kurona suedeze (1.2 milionë dollarë), si dhe famën e fitimit të çmimit shkencor, që mund të quhet çmimi më prestigjioz në botë.
Vitin e kaluar, tre shkencëtarë fituan Çmimin Nobel në Kimi për zhvillimin e strukturave të reja molekulare që mund të bllokojnë sasi të mëdha gazi brenda, duke hedhur themelet për të thithur potencialisht gazrat serrë nga atmosfera ose për të mbledhur lagështi nga mjediset e shkretëtirës. Çmimet e këtij viti filluan me Çmimin Nobel për Mjekësi , i cili u dha të hënën tre shkencëtarëve, puna e të cilëve çoi në krijimin e një mjeti që përdor dritën për të ndihmuar në zbulimin e mënyrës se si funksionon truri. Çmimi i fizikës i dhënë të martën njohu përpjekjet e një shkencëtari për të çmitizuar një grup të rrallë neutrinosh.
j.l./ dita
