Nga Orgen Peci
Rastet e fundit në sistemin e drejtësisë po nxjerrin në pah një paradoks të thellë rreth mënyrës si trajtohen konfliktet e interesit dhe kontaktet e mundshme me persona të përfshirë në veprimtari kriminale.
Nga njëra anë kemi një ish-gjyqtar të shkarkuar për një takim që rezultoi të mos kishte asnjë element penal; nga ana tjetër, një kandidat për të drejtuar një institucion kyç si Byroja Kombëtare e Hetimit që raportohen lidhje familjare me një të akuzuar për trafik droge. Kjo kontrast i fortë ngre një pyetje të madhe mbi konsistencën e standardeve.
Rasti Selimi: “kontaktet e papërshtatshme” që u rrëzuan dy herë
Shkëlzen Selimi u shkarkua nga Komisioni i Pavarur i Apelimit (KPA) me argumentin se kishte pasur kontakte me persona të botës së krimit, edhe pse ai i kishte hedhur poshtë këto pretendime dhe më herët kishte marrë pafajësi penale. Vendimi i shkarkimit u kontestua në Gjykatën e Strasburgut, e cila konstatoi se procesi ndaj tij kishte shkelur të drejtat themelore dhe rrëzoi përfundimisht shkarkimin.
Pra, një gjyqtar u largua nga sistemi për një dyshim, jo për një fakt të provuar; për një takim, jo për një lidhje të qëndrueshme; për një perceptim që më pas u shpall i pabazë.
Rasti Keta: një ngarkesë familjare që ndikon perceptimin publik
Ndërkohë, raportimi i mediave — si një artikull i Priza.al — ngre shqetësimin se Joni Keta, i propozuar të drejtojë BKH-në, është kunat i një personi të akuzuar për trafik droge. Ky fakt, pavarësisht se nuk implikon automatikisht përgjegjësi penale, krijon një konflikt interesi të natyrës publike dhe etike.
Në një strukturë që synon të jetë themeli i luftës kundër krimit të organizuar, lidhje të tilla familjare përbëjnë një rrezik të perceptimit të ndikimit, kompromisit apo presionit. Standardet e integritetit në një institucion të tillë kërkojnë jo vetëm pastërti ligjore, por edhe distancë të padiskutueshme nga çdo faktor që mund të ngrejë dyshime.
Këtu lind paradoksi: Një gjyqtar u shkarkua për një kontakt të vetëm, që rezultoi i pabazë. Ndërsa drejtuesi i një institucioni të mbështetur pikërisht mbi integritetin e pastër, emërohet pavarësisht një lidhjeje familjare me një të akuzuar për trafik ndërkombëtar.
Ky kontrast nuk është thjesht juridik — është konceptual. Ai sfidon koherencën e sistemit të vetingut dhe të standardeve të integritetit në drejtësi. Nëse për një gjyqtar mjafton një dyshim për të cënuar besimin te drejtësia, si mund të pretendohet se një drejtues BKH nuk duhet të përballet me standarde shumë më të larta?
Përtej personave, çështja është institucionale
Pika e debatit nuk është morali individual i Selimit apo i Ketës. Problemi është se sistemi duket se përdor standarde të ndryshme për funksione të ndryshme: te gjyqtarët, shpesh ndëshkimi ka qenë ekstremisht i rreptë edhe kur provat ishin të dobëta; te drejtuesit e institucioneve të reja, ndonjëherë integriteti shihet më fleksibël, edhe kur konfliktet e interesit janë objektive dhe të dukshme.
Në një shtet që pretendon të ndërtojë një drejtësi të re, kjo pabarazi perceptohet si e padrejtë dhe minon besimin publik.
Çfarë kërkon etika institucionale?
Në role të tilla kritike, integriteti nuk matet vetëm me dosjen penale të pastër, por me mungesën totale të rrezikut të konfliktit të interesit. Kjo vlen njësoj për gjyqtarët, prokurorët dhe drejtuesit e strukturave të hetimit.
Nëse për një gjyqtar një supozim e çon në shkarkim, për kreun e BKH duhet të vlejë një filtër edhe më i rreptë — sepse ky institucion hetimin e ka mision, jo mbrojtjen.
S’ka të bëjë me emra, por me standarde
Rasti Selimi dhe rasti Keta nxjerrin në pah një pyetje të madhe publike:
A ka Shqipëria një standard të unifikuar për integritetin, apo ai ndryshon sipas rastit? Derisa kjo të sqarohet, besimi te reforma në drejtësi do të mbetet i brishtë. Transparenca, koherenca dhe integriteti duhet të jenë të njëjta për të gjithë — ose sistemi humbet kuptimin.
—
Shkrimi për rastin Selimi mund të lexohet duke klikuar KËTU
Shkrimi denoncues i faqes PRIZA mund të lexohet duke klikuar KËTU
