INTERVISTA: “Po më thua të mos u besoj syve të mi?” Rama pranon takimin në jaht, përplaset me gazetaren britanike: “Si mund të thosha Jo…”

Shënim i redaksisë:

Kryeministri Edi Rama në një intervistë për televizionin britanik Channel 4 u përball me pyetje të drejtpërdrejta mbi projektet Sazan e Zvërnec.

Si intervistë, është e fortë sepse gazetarja nuk mjaftohet me përgjigjet e përgjithshme, por rikthehet vazhdimisht te kontradiktat.

Ajo që bie më shumë në sy është që
Rama përpiqet ta kornizojë protestën si shenjë të një demokracie të shëndetshme, duke e krahasuar me 21 Janarin. Është një mënyrë për ta zhvendosur debatin nga arsyet e protestës te fakti që protesta lejohet.

Te Zvërneci ai thotë “projekti nuk ka filluar”, por pastaj pranon se po kryhen “punë paraprake”. Pikërisht këtu gazetarja e sfidon. Nëse ka gardhe, makineri dhe ndërhyrje në terren, atëherë?

Pjesa për jahtin është ndoshta momenti më i rëndësishëm politikisht. Rama e pranon takimin me Jared Kushner dhe Ivanka Trump dhe shpjegon se interesi për investimin lindi më pas. Kjo heq çdo mohim për kontaktet, por përpiqet t’i paraqesë ato si normale.

Kur thotë “Si mund t’i thosha jo?”, ai e paraqet habitshmërisht pranimin e interesit të investitorit si diçka të vetëkuptueshme. Megjithatë, kjo nuk i përgjigjet pyetjes nëse kushtet e investimit dhe procedurat janë të përshtatshme.

Te argumenti për BE-në, ai mbështetet te logjika se, përderisa Shqipëria synon anëtarësimin, nuk mund të bëjë diçka jashtë standardeve europiane. Kjo është një përgjigje politike, por nuk adreson drejtpërdrejt shqetësimin konkret të ngritur nga gazetarja për ndryshimet ligjore dhe ndikimin mjedisor.

Në tërësi, gazetari del i përgatitur dhe këmbëngulës. Rama shmang përgjigjet e drejtpërdrejta për disa pika, duke u përqendruar te narrativa e tij.

Intervista nxjerr në pah mospërputhje mes asaj që gazetari vetë ka parë në terren dhe mënyrës si Rama i përshkruan zhvillimet.

Për një lexues neutral, pjesa më e debatueshme mbetet dallimi që Rama bën midis “nuk ka nisur projekti” dhe “po bëhen punë paraprake”, sepse aty biseda e nxjerr kryeministrin shumë zbuluar.

Më poshtë, pjesa e përkthyer e intervistës:

Gazetari: Së pari, faleminderit që na pranuat. Protestat kanë mbushur gati 60 ditë tani. Si ndiheni kur keni protestues jashtë zyrës suaj natë pas nate?

Edi Rama: E mrekullueshme për vendin dhe për shoqërinë. Sepse në të njëjtin bulevard jo shumë kohë më parë, rreth 15 vjet më parë, njerëzit vriteshin me plumba të vërtetë ndërsa protestonin paqësisht.

Kam reflektuar shumë mbi këtë protestë dhe kam arritur të kuptoj se për njerëzit – dhe me të drejtë – kjo nuk ka të bëjë me faktet; janë pritshmëritë më të larta ato që i nxjerrin njerëzit në rrugë. Kjo nuk është një gjë e keqe, është e mrekullueshme, prandaj thashë fantastike. Kështu që unë i kuptoj ata.

Gazetari: Dhe a keni rimenduar ndonjë nga politikat tuaja për shkak të këtyre protestave?

Edi Rama: Cilat politika?

Gazetari: Politikat për projektet në Sazan dhe Zvërnec, nga ku filloi e gjitha me rrezikimin e habitatit të flamingove dhe ekosistemeve të tjera atje.

Edi Rama: Jo, s’ka nisur asnjë projekt.

Gazetari: Unë i kam parë punimet…

Edi Rama: Jo.

Gazetari: Çfarë kam parë atëherë? A nuk duhet t’u besoj syve të mi?

Edi Rama: Unë do t’ju tregoj saktësisht se çfarë keni parë, por nuk ka nisur asnjë projekt. Dhe për të filluar me Sazanin, të cilin e përfshitë në pyetje, në Sazan s’ka asnjë projekt dhe asnjë marrëveshje. Përfshirja e Sazanit në këtë diskutim është krejtësisht e panevojshme sepse nuk kemi asgjë konkrete atje ende.

Gazetari: Por zoti Kushner dhe zonja Trump i lidhën të dyja projektet së bashku, apo jo? Ata u shprehën se janë të lidhura.

Edi Rama: Po, ideja e investimit është e lidhur.

Gazetari: Atëherë, më tregoni si qëndron e vërteta atëherë, sepse unë shkova vetë në Zvërnec dhe pashë vendin ku projekti kishte filluar dhe…

Edi Rama: Jo, projekti nuk ka filluar në Zvërnec.

Gazetari: Atëherë çfarë ishin ato gardhe dhe makineri që pashë?

Edi Rama: Po jua shpjegoj unë. Nuk është fillimi i projektit, janë thjesht përshtatjet për të kryer punët paraprake përpara se të lëshohet leja zyrtare, e cila do të bazohet në vlerësimin mjedisor, gjeologjik dhe hidrologjik.

Gazetari: Por normalisht, vlerësimi mjedisor bëhet përpara se të sillen buldozerët, sepse ata mund ta dëmtojnë mjedisin. Rregulli e kërkon që fillimisht të shkojnë ekspertët për të parë terrenin.

Edi Rama: Buldozerët atje janë përdorur për të hapur një rrugë kalimi për komunitetin përmes pronës private, në mënyrë që njerëzit të mos bllokoheshin dhe të lëviznin lirisht para dhe mbrapa.

Gazetari: Por ata po lëviznin lirisht në atë rrugë me rërë gjithsesi. Pra, nuk ishin të bllokuar më parë, por u bllokuan pikërisht pasi u vendos gardhi.

Edi Rama: Përsëri, tani nëse doni faktet, unë po ju tregoj faktet ashtu siç janë.

Gazetari: Zoti Kushner ka deklaruar se ju ishit në jaht me ta kur e “zbuluan” ishullin në vitin 2020.

Edi Rama: Isha i ftuar t’i bashkohesha disa njerëzve në një jaht që ndaloi në Shqipëri për t’u furnizuar me karburant gjatë udhëtimit për në Mal të Zi.

Gazetari: Bëhet fjalë për jahtin e Nat Rothschild-it, apo jo?

Edi Rama: Po. Isha i ftuar, shkova dhe u takova me Jared-in dhe Ivanka-n. Nuk e di nëse kishin dëgjuar ndonjëherë më parë për Shqipërinë, por ju garantoj që në atë kohë nuk kishin asnjë interes të drejtpërdrejtë investimi. Ishin thjesht shumë të interesuar për historinë e vendit dhe për zonën ku ndodheshim, kjo është e para.

E dyta, kur kjo ndodhi dhe kur disa muaj më vonë u takuam në Davos, Jared-i shprehu interesin e tij dhe tha se do të dëshironte të eksploronte mundësitë për të investuar. Natyrisht që unë thashë po. Si mund të thosha jo? Thashë po. Është gjëja më normale në botë.

Ky do të jetë një nga projektet më të jashtëzakonshme që do t’i ndodhë Europës prej shumë kohësh, duke qenë se nuk është se kanë ndodhur shumë gjëra të jashtëzakonshme këtu rrotull kohët e fundit.

Gazetari: Pse mendoni se është kaq i jashtëzakonshëm?

Edi Rama: Sepse nuk do të jetë aspak ashtu siç e imagjinojnë njerëzit, krejt gabimisht. Sepse…

Gazetari: Po si do të jetë?

Edi Rama: Nuk do të jetë ajo që ju imagjinoni gabimisht.

Gazetari: Unë nuk po imagjinoj asgjë. Thjesht u bazohem planeve që Jared Kushner postoi në Instagram, ndonëse e kuptoj që ato nuk janë planet përfundimtare.

Edi Rama: Ajo që u publikua në Instagram ishte thjesht një ngacmim vizual. Procesi ka evoluar shumë. Tani janë përfshirë arkitektët dhe dizajnerët më të lartë të peizazhit në botë, të cilët janë të famshëm pikërisht për punën e tyre me ligatinat. Paralelisht, ne po kryejmë vlerësimet e ndikimit në mjedis plotësisht të pavarur prej tyre. Ky projekt nuk synon të dëmtojë një një vend të bukur, por ta rigjenerojë atë.

Gazetari: Komisioni Europian ka shprehur shqetësime serioze. Anëtarësimi i Shqipërisë në BE është jetik për ju, por Komisioni është i shqetësuar për ligjet e mjedisit dhe veçanërisht për ndryshimin ligjor të vitit 2024, i cili krijon një hapësirë tolerimi për investimet strategjike. A mendoni se duhet ta rishikoni këtë pikë?

Edi Rama: Është shumë pozitve që Komisioni është i shqetësuar. S’mund të ndodhte ndryshe. Por mos harroni se ne po negociojmë pikërisht për t’u anëtarësuar në BE. Ideja se ne mund të çojmë përpara një projekt që nuk përshtatet me standardet europiane është thjesht absurde. Prandaj po ju them: qetësohuni, bazohuni mbi faktet, komentoni faktet dhe shikoni realitetin. Mos u nxitoni duke përhapur panik se gjoja çdo gjë po shkon drejt katastrofës.

Gazetari: Dukeni sikur jeni prekur personalisht nga këto akuza…

Edi Rama: Jo, aspak. Nuk jam i lënduar. Dua të them…

Gazetari: Por megjithatë duket se po e merrni mjaft personalisht…

Përshtati DITA nga Channel 4