Në vitin 1946, një vit pas përfundimit të Luftës së Dytë Botërore, psikiatri austriak Viktor E. Frankl botoi librin që do ta bënte të njohur në të gjithë botën: Man’s Search for Meaning.
Por libri nuk lindi nga një teori e shkruar në qetësinë e një studioje.
Frankl kishte qenë i burgosur në kampet naziste të përqendrimit. Si psikiatër dhe neurolog, ai kishte parë nga afër se çfarë i ndodh njeriut kur i hiqen siguria, liria, prona, puna, familja dhe kontrolli mbi jetën e tij.
Përvoja e tij do të bëhej më vonë themeli i logoterapisë, qasjes së tij psikoterapeutike, sipas së cilës kërkimi i kuptimit është një nga motivimet më themelore të njeriut.
Dhe pikërisht këtu fillon pyetja që e bën librin e Frankl-it kaq të fuqishëm edhe sot:
Çfarë ndodh me njeriun kur vuajtja nuk mund të shmanget?
Frankl nuk thotë se vuajtja është e mirë. Nuk thotë se çdo gjë ndodh për një arsye dhe as se njeriu duhet të pajtohet me çdo dhimbje.
Ai fokusohet tek një kategori tjetër vuajtjeje: atë që nuk mund ta zhbëjmë.
Një humbje.
Një e kaluar që nuk kthehet.
Një realitet që nuk është më në kontrollin tonë.
Dhe pikërisht aty Frankl vendos pyetjen e tij më të thellë: nëse nuk mund ta ndryshojmë situatën, a mund të ndryshojmë mënyrën se si qëndrojmë përballë saj?
Kuptimi nuk është te vuajtja
Këtu mendimi i Frankl-it shpesh keqkuptohet.
Ai nuk e romantizon vuajtjen.
Vuajtja nuk bëhet e vlefshme thjesht sepse e kemi përjetuar. Kuptimi nuk qëndron te dhimbja vetë, por te ajo që njeriu mund të bëjë me të kur nuk ka më mundësi ta shmangë.
Për Frankl-in, ekzistojnë disa rrugë përmes të cilave njeriu mund të gjejë kuptim: përmes asaj që krijon dhe i jep botës; përmes asaj që përjeton — dashurisë, bukurisë, një njeriu, një përvoje; dhe, në rrethanat kur vuajtja është e pashmangshme, përmes qëndrimit që zgjedh ndaj saj.
Kjo e fundit është më e vështira.
Sepse kërkon të pranosh se nuk ke kontroll mbi gjithçka, pa e ngatërruar këtë me dorëzimin.
Të pranosh realitetin nuk do të thotë të heqësh dorë nga vetja.
Njeriu dhe ajo hapësirë e fundit e lirisë
Frankl e shihte njeriun si më shumë sesa rrethanat e tij.
Mund të mos zgjedhim gjithmonë çfarë na ndodh, por ekziston një hapësirë mes asaj që na ndodh dhe përgjigjes që japim.
Aty ndodhet një formë e fundit e lirisë.
Jo liria për të kontrolluar fatin.
Jo iluzioni se gjithçka varet nga mendimi ynë.
Por liria për të vendosur nëse ajo që na ka ndodhur do të bëhet përkufizimi ynë i përhershëm.
Kjo është arsyeja pse Frankl e zhvendos pyetjen nga:
“Çfarë dua nga jeta?”
te:
“Çfarë kërkon jeta prej meje?”
Sepse, sipas tij, kuptimi nuk është një formulë që njeriu e gjen një herë e përgjithmonë. Jeta na vendos përpara situatave të ndryshme dhe secila prej tyre kërkon një përgjigje tjetër.
Edhe dashuria është pjesë e kësaj
Frankl e lidh kërkimin e kuptimit me atë që ai quan vetë-transcendencë: njeriu nuk e realizon veten vetëm duke u përqendruar tek vetja, por duke iu drejtuar diçkaje përtej vetes, një qëllimi, një pune, një përgjegjësie ose një personi.
Prandaj dashuria ka një vend të rëndësishëm në mendimin e tij.
Të duash dikë do të thotë të jesh në gjendje ta shohësh tjetrin përtej asaj që ai të ofron ty; ta shohësh si një qenie më vete, me botën dhe potencialin e tij.
Kjo e bën dashurinë më shumë se një emocion.
E bën një mënyrë për të dalë përtej vetes.
Dhe ndoshta kjo është arsyeja pse marrëdhëniet mund të kenë një rol kaq të madh në kërkimin njerëzor për kuptim: përmes një tjetri, njeriu mund të zbulojë jo vetëm dashurinë, por edhe përgjegjësinë, kujdesin, faljen, ndryshimin dhe versionet e vetes që nuk i kishte njohur më parë.
Çfarë mbetet?
Në fund, Frankl nuk na jep një recetë për të mos vuajtur.
Ai bën diçka më të vështirë: na kërkon të mendojmë se çfarë mund të bëhet me vuajtjen kur ajo nuk mund të hiqet më nga jeta jonë.
Nëse mund ta ndryshojmë, ta ndryshojmë.
Nëse mund ta përmirësojmë, të përpiqemi.
Nëse mund të kërkojmë ndihmë, ta kërkojmë.
Por kur përballemi me atë që nuk mund të ndryshohet më, mbetet një pyetje që nuk mund t’ia delegojmë askujt tjetër:
Çfarë kuptimi do t’i jap unë kësaj përvoje?
Ndoshta ky është mësimi më i fortë i Frankl-it.
Kuptimi nuk është gjithmonë diçka që na pret diku për t’u gjetur. Ndonjëherë ai lind nga mënyra se si zgjedhim të jetojmë, të duam, të veprojmë dhe të qëndrojmë përballë asaj që jeta na ka vendosur përpara.
Dhe në momentin kur nuk mund të ndryshojmë më atë që ka ndodhur, pyetja nuk është më vetëm “Pse?”
Është:
“Tani që kjo është pjesë e historisë sime, çfarë do të bëj me të?”
