Sulmi me raketë në Poloni, çfarë parashikojnë nenet 4 dhe 5 të NATO-s

Sulmi me raketë në Poloni ku u vranë dy persona ka ngritur shqetësime se mund të vihet në plan neni 4 dhe 5 pjesa më e njohur e Traktatit të Atlantikut të Veriut, parimi i mbrojtjes kolektive që nënkupton se një sulm kundër një anëtari konsiderohet si një sulm ndaj të gjithëve.

Neni 4 thotë: “Palët do të konsultohen së bashku sa herë që, sipas mendimit të ndonjërës prej tyre, kërcënohet integriteti territorial, pavarësia politike ose siguria e ndonjërës prej palëve”. 

Neni 5 thotë: “Palët bien dakord se një sulm i armatosur kundër një apo më shumë prej tyre në Evropë apo në Amerikën e Veriut do të quhet si sulm kundër të gjitha atyre dhe si pasojë bien dakord që, nëse ndodh një sulm i tillë, secila nga ato, në ushtrim të të drejtës së vetëmbrojtjes kolektive apo individuale të njohur nga Neni 51 i Kartës së Kombeve të Bashkuara, do të ndihmojë Palën apo Palët e sulmuara në këtë mënyrë duke ndërmarrë menjëherë, individualisht dhe në bashkërendim me Palët e tjera, ato veprime që i vlerëson si të nevojshme, përfshirë këtu përdorimin e forcave të armatosura, për të rivendosur dhe ruajtur sigurinë në zonën e Atlantikut të Veriut.

Çfarëdo sulmi i tillë i armatosur dhe të gjitha masat e marra si rrjedhojë e tij do t’i njoftohen menjëherë Këshillit të Sigurimit. Masa të tilla do të përfundojnë kur Këshilli i Sigurimit të ketë marrë masat e nevojshme për të rivendosur dhe ruajtur paqen dhe sigurinë ndërkombëtare.”

Nenet 4 dhe 5, nuk u thirrën kur Rusia pushtoi Ukrainën, sepse Ukraina nuk është anëtare e NATO-s. Por Polonia është një anëtare e NATO-s, kështu që çdo gjë që konstatohet se ka qenë një sulm ndaj Polonisë mund të arrijë në fazën e Nenit 5.

Nuk është e qartë se çfarë forme do të marrë kjo fazë ose sa mund të zgjasë. Çdo vend mund të thirret në Nenin 4 dhe në faqen e internetit të NATO-s thuhet se të gjitha vendimet merren me konsensus. Neni 4 jo gjithmonë duhet të çojë në hyrjen e NATO-s në një konflikt.

A është thirrur më parë neni 4?

Që kur u krijua NATO në 1949, neni 4 është thirrur shtatë herë dhe do të shihni më poshtë se lufta e gjithanshme nuk është përgjigja e paracaktuar:

• Më 24 shkurt 2022, Bullgaria, Çekia, Estonia, Letonia, Lituania, Polonia, Rumania dhe Sllovakia kërkoi të zhvillonte konsultime sipas nenit 4 pas pushtimit rus të Ukrainës
• Më 26 korrik 2015, Turqia bëri të njëjtën kërkesë pas sulmeve terroriste dhe të informonte aleatët për masat që po merrte
• Më 3 mars 2014, Polonia e quajti atë si tensione u rrit në Ukrainë si rezultat i veprimeve agresive të Rusisë
• Në vitin 2012, Turqia e thirri atë dy herë – një herë në qershor pasi një prej avionëve të saj luftarakë u rrëzua nga mbrojtja ajrore siriane dhe në tetor kur pesë civilë turq u vranë nga bombardimet siriane. Në nëntor, NATO ra dakord me kërkesën e Turqisë për vendosjen e raketave Patriot si masë mbrojtëse
• Më 10 shkurt 2002, Turqia thirri artikullin si rezultat i konfliktit të armatosur në Irakun fqinj. NATO ra dakord për një paketë masash mbrojtëse dhe kreu Operacionin Parandalimi i Shfaqjes.

j.l./ dita