Tetë ditë protestë: Nga Narta te “Shqipëria e re”

Nga Elira Kadriu

Sot u mbajt dita e tetë e protestës qytetare, e cila nisi fillimisht kundër ndërtimeve në Peizazhin e Mbrojtur Pishë–Poro–Nartë, ndërsa tashmë ka marrë karakter më të gjerë kombëtar.

Mijëra qytetarë u mblodhën në sheshin “Skënderbej” në Tiranë për të marshuar drejt Kryeministrisë. Kërkesat kryesore mbetën të njëjta: anulimi i projektit në zonën e mbrojtur, dorëheqja e qeverisë dhe shfuqizimi i ndryshimeve në ligjin për zonat e mbrojtura.

Përmes humorit, ironisë dhe thirrjeve të përsëritura për një “Shqipëri të re”, protestuesit artikuluan jo vetëm kundërshtimin ndaj projektit në Zvërnec, por edhe një pakënaqësi më të gjerë ndaj mënyrës se si qeveriset vendi.

“Ta bëjmë këtë luftë për gjyshërit dhe gjyshet tona. 550 mijë pensionistë shqiptarë marrin më pak se 200 mijë lekë të vjetra në muaj”, tha gazetari Klevi Muka gjatë fjalës së tij.

Protesta u shoqërua vazhdimisht nga thirrja “Shqipëri e re”, e cila është kthyer në një nga sloganet kryesore të ditëve të fundit.

“Një Shqipëri e tillë na ka sjellë në këtë pakënaqësi të përbashkët të gjithëve që jemi këtu, dhe pikërisht për këtë duam një Shqipëri të re”, u shpreh Fatos Lubonja.

Një vend të veçantë në protestë zunë edhe të rinjtë dhe përdoruesit e rrjeteve sociale, të cilët kanë luajtur rol të rëndësishëm në shpërndarjen e mesazheve, videove, meme-ve dhe thirrjeve për pjesëmarrje.

“Ky brez i TikTok-ut, i internetit, i Instagram-it dhe i Snapchat-it, ju kërkojmë falje përulësisht që ju kemi kritikuar deri më sot. Jeni brezi më i mirë që e zgjuat edhe një herë Shqipërinë nga gjumi”, tha Flora Baba.

Paralelisht me Tiranën, protesta dhe organizime në mbështetje të kauzës janë zhvilluar edhe në qytete të tjera të Shqipërisë, si Shkodra dhe Korça, si dhe në disa kryeqendra evropiane, përfshirë Vjenën dhe Londrën.

Rama dhe “lufta hibride”

Ndërsa fillimisht bëri thirrje për dialog, kryeministri Edi Rama ka ashpërsuar retorikën ndaj protestës në ditët e fundit.

Gjatë një takimi me mbështetës të Partisë Socialiste në Elbasan, Rama kritikoi blogerët dhe influencuesit që kanë marrë pjesë në protesta, duke thënë se ata “nuk japin një euro taksë shtetit dhe popullit shqiptar”.

Megjithatë, në shumicën e vendeve evropiane, përfshirë Italinë, influencuesit dhe krijuesit e përmbajtjes që gjenerojnë të ardhura janë të detyruar të deklarojnë fitimet dhe t’i nënshtrohen tatimit si profesionet e tjera të pavarura. Italia, për shembull, nuk ka vendosur një taksë të veçantë për blogerët apo influencuesit, por ka përshtatur legjislacionin ekzistues fiskal për të përfshirë të ardhurat e tyre.

Kritikat e kryeministrit ndaj kësaj kategorie u lexuan në shesh si reagim ndaj rolit që rrjetet sociale kanë pasur në rritjen e protestës dhe shpërndarjen e pamjeve nga terreni. Në thelb, nëse ka mungesë rregullimi apo kontrolli fiskal mbi këtë sektor, përgjegjësia mbetet te shteti, jo te qytetarët që shprehin qëndrimet e tyre politike.

Rama ka kontestuar gjithashtu numrin e protestuesve. Ai deklaroi se pjesëmarrja kishte rënë në rreth 2 mijë qytetarë, ndërsa në ditën më masive, sipas tij, nuk kishte kaluar 8 mijë. Megjithatë, pamjet nga droni dhe fotot nga sheshi tregojnë një pjesëmarrje të lartë dhe të qëndrueshme gjatë ditëve të protestës.

Në retorikën e tij të fundit, kryeministri e ka paraqitur protestën edhe si pjesë të një “lufte hibride”, duke iu referuar ndikimeve të jashtme që, sipas tij, synojnë të ndalojnë zhvillimin ekonomik të Shqipërisë.

Për mediat e huaja, gjatë Samitit BE–Ballkani Perëndimor në Tivar, Rama tha se ajo që po ndodh në Tiranë nuk lidhet vetëm me ambientalistët.

“Armiq të vendit, të cilët i njohim, të gjithë ata që e dinë historinë tonë i njohin ata, iranianët, të cilët janë angazhuar në sulme kibernetike kundër nesh qysh prej një kohe të gjatë dhe që na kanë bërë kaq shumë dëme sa na kanë detyruar që t’i nxirrnim nga vendi, janë pjesë e kësaj për të nxitur narrativën se projekti nuk është ajo që thuhet”, u shpreh Rama.

Ai shtoi se rritja e llogarive dhe aktivitetit në mjedisin digjital, sipas tij, tregon se bëhet fjalë për një sulm hibrid.

“Së pari duhet të kemi projektin dhe pastaj ta shohim projektin e pastaj ta diskutojmë projektin. Por nuk diskutojmë dot diçka që nuk ekziston”, vijoi Rama.

Kjo retorikë u ironizua sot në protestë me thirrjen: “O Edvin, o idiot, çfarë agjentash jemi sot!”, si përgjigje ndaj përpjekjeve për ta lidhur protestën herë me grekët, herë me iranianët apo me ndikime të tjera të jashtme.

Citizens ka dokumentuar më parë raste kur imazhe dhe video të gjeneruara me inteligjencë artificiale janë shpërndarë në rrjete sociale dhe media tradicionale për të përforcuar narrativa dezinformuese rreth protestës.

Zhvillim apo vendimmarrje pa transparencë?

Teksa mijëra qytetarë prej tetë ditësh kanë mbushur sheshet, kryeministri Rama ka vijuar të mbrojë idenë e zhvillimit turistik në zonë, duke sjellë shembuj nga vende të tjera si Bahamas, Camargue në Francë, Ria Formosa në Portugali apo Katari, ku sipas tij natyra dhe ndërtimi bashkëjetojnë.

Ai e ka cilësuar kundërshtimin e projektit si një “budallallëk që ka mbajtur peng Shqipërinë”.

Por protestuesit dhe përfaqësues të organizatave mjedisore kanë theksuar se nuk janë kundër zhvillimit apo turizmit. Sipas tyre, kundërshtimi lidhet me mungesën e transparencës, nisjen e punimeve pa informacion të plotë publik, mungesën e një projekti të bërë publik dhe paqartësitë mbi vlerësimin e ndikimit në mjedis.

Shpërthimi i protestave erdhi pas publikimit të videove ku punonjës të sigurisë private dhunuan dhe tërhoqën zvarrë një banor të Zvërnecit, i cili protestonte kundër rrethimit të zonës dhe nisjes së punimeve pa njoftim apo tabelë informuese.

Pas protestave të njëpasnjëshme, gardhi rrethues u hoq, por ende ka pak informacion publik mbi planet zhvillimore për zonën.

Pamja e ditës së tetë tregoi se protesta për Zvërnecin po tejkalon kufijtë e një kauze të vetme mjedisore. Në shesh janë mbledhur histori, shqetësime dhe pakënaqësi të ndryshme, por me një emërues të përbashkët: ndjesinë se zëri i qytetarëve është dëgjuar pak ose aspak në vendimmarrje.

Citizens Channel