Marrëveshja e re tregtare paraprake mes Bashkimit Evropian dhe Shteteve të Bashkuara është një katastrofë e plotë, sepse konfirmon se Evropa, në thelb, vepron e shtyrë nga frika e humbjes së mbrojtjes amerikane. Kjo lë të kuptosh se çdo formë e vazhdueshme bashkërendimi transatlantik, sado poshtëruese të jetë, shihet si më e pranueshme sesa një pavarësi e pasigurt.
Ka nga ata që mund ta qortojnë Viktor Orban-in, mikun e presidentit amerikan Donald Trump dhe presidentit rus Vladimir Putin, për shumë gjëra. Por kryeministri hungarez nuk gabon kur thekson se sapo e kemi parë Trump-in ta “hajë për mëngjes presidenten e Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen”. Në fund të fundit, marrëveshja paraprake tregtare që Bashkimi Evropian ka arritur me Shtetet e Bashkuara vendos një tarifë prej 15% për shumicën e eksporteve evropiane drejt SHBA-së, përkundrejt një tarife 0% për eksportet amerikane në Evropë. Qartësisht, rezultati shkon në favor të Trump-it, 15 me zero.
Kjo asimetri flagrante është shumë larg asaj që kërkonte Evropa – konkretisht, tarifa afër zeros nga të dyja palët. Dhe për ta përkeqësuar më tej situatën, kuadri i marrëveshjes parashikon gjithashtu 750 miliardë dollarë në blerje të detyruara të energjisë amerikane, 600 miliardë dollarë investime evropiane në SHBA dhe porosi shtesë për pajisje ushtarake të prodhuara në Amerikë.
Sigurisht, BE-ja mund të argumentojë se 15% është shumë më pak se tarifa 30% që Trump fillimisht kishte kërkuar. Për më tepër, angazhimet për energjinë dhe investimet janë ende vetëm premtime të paqarta, pasi as Komisioni Evropian dhe as shtetet anëtare nuk mund t’u diktojnë kompanive evropiane se çfarë të blejnë apo ku të investojnë. Evropianët mund të gjejnë një farë ngushëllimi edhe në faktin që një kuadër paraprak nuk është një marrëveshje e nënshkruar. Shumë detaje mbeten ende për t’u përcaktuar dhe këto do t’i interesojnë shumë pak Trump-it.
Megjithatë, nga këndvështrimi i tij, ky rezultat është i jashtëzakonshëm. Evropa nuk mund të pretendojë kurrsesi se ka “fituar.” Në rastin më të mirë, ia doli të kufizojë dëmin. Von der Leyen mbërriti në Skoci e dobët dhe e shqetësuar; u largua edhe më e dobësuar, por e lehtësuar.
BE-ja mund të kishte vepruar ndryshe, pasi ajo nuk është kurrsesi një xhuxh ekonomik apo politik. Ajo është një nga fuqitë më të mëdha tregtare në botë dhe partneri kryesor tregtar i vetë Amerikës. Rreth 20% e importeve amerikane vijnë nga Evropa, shifër që është afërsisht e barabartë me atë të importeve nga Kina. Për më tepër, këto shkëmbime tregtare prekin të gjitha fushat e aktivitetit ekonomik amerikan. Përkundër asaj që mund të mendojnë disa nga ndjekësit e Trump, importet nga Evropa nuk kufizohen vetëm në mallra luksi dhe verë. Industria përpunuese amerikane, për shembull, varet shumë më tepër nga sektori përpunues evropian sesa anasjelltas.
Evropa kishte shumë karta në dorë dhe mund ta kishte forcuar më tej pozicionin e saj duke koordinuar qëndrimin me dy vendet e tjera të G7-ës që po përballen me presionin amerikan: Japoninë dhe Kanadanë. Por opsionet e BE-së nuk përfundonin aty. Një tjetër kartë e fuqishme është Instrumenti Kundër Detyrimit (ACI – Anti-Coercion Instrument), i cili është krijuar për situata ku “një vend i tretë përpiqet të ushtrojë presion mbi Bashkimin Evropian ose mbi një nga shtetet anëtare për të ndërmarrë masa që do të ndikonin tregtinë dhe investimet.” Pikërisht kjo është ajo që ka ndodhur.
Megjithatë, që në fillim, von der Leyen injoroi këshillat e ekspertëve të Komisionit dhe refuzoi të përdorë ACI-në, madje as si mjet parandalues. Sikur ta kishte bërë këtë, SHBA-ja nuk do ta kishte marrë lehtë kërcënimin, duke pasur parasysh se është gjithashtu e përfshirë në një luftë tregtare të kushtueshme me Kinën. Ndryshe nga Evropa, Kina i është përgjigjur çdo përshkallëzimi amerikan me një kundërpërshkallëzim, duke krijuar një situatë që vetë sekretari i Thesarit i Trump e ka përshkruar si “të paqëndrueshme.” Nën presionin e tregjeve, Trump tashmë është tërhequr nga qëndrimi i tij fillestar, siç e di mirë von der Leyen.
Por Evropa as që u përpoq ndonjëherë të arrinte një baraspeshë pushteti në përballjen me Trump-in. Po të kishte treguar gatishmëri për të rrezikuar një përshkallëzim të mëtejshëm kur edhe Kina po vepronte në të njëjtën mënyrë, Trump do të ishte në një pozicion shumë më të dobët. Por në vend që të sillej si Kina, Evropa u soll si Japonia – një tjetër partner tregtar i madh që varet nga SHBA-ja për sigurinë e saj.
Marrëveshja e arritur është një katastrofë, sepse konfirmon se BE-ja, në thelb, vepron e shtyrë nga frika e humbjes së mbrojtjes amerikane në kontekstin e rrezikshëm gjeopolitik të sotëm. Kjo lë të kuptosh se çdo formë e vazhdueshme bashkërendimi transatlantik, sado poshtëruese të jetë, shihet si më e pranueshme sesa një pavarësi e pasigurt.
Nga ky këndvështrim, do të ishte tepër e padrejtë të ia atribuonim rezultatin vetëm zgjedhjeve të von der Leyen-it. Ajo vetë është e kufizuar nga dy vija të kuqe: të mbrojë interesat e Gjermanisë me çdo kusht dhe të shmangë çdo prishje me SHBA-në. Por sapo je i gatshëm të arrish diçka “me çdo kusht,” nuk ka asnjë nivel poshtërimi që nuk do ta pranosh.
Ndërkohë, shumica e liderëve të tjerë evropianë duken të kapluar nga gjendja aktuale. Kompleksitetet e botës së sotme duket se janë tepër të mëdha për ta, ndaj ata i nënshtrohen çfarëdolloj gjëje që u kërkohet. Ata kanë harruar paralajmërimin e Benjamin Franklin-it se “një popull që është i gatshëm të sakrifikojë pak liri për pak siguri nuk meriton as njërën, as tjetrën – dhe në fund përfundon duke i humbur të dyja.”
Marrë me autorizim nga Project Syndicate, 2016. Ripublikimi mund të bëhet vetëm me lejen e Project Syndicate. The Trumping of Europe
