Izraelitët po përgatiten të votojnë në zgjedhje që konsiderohen ndër më të rëndësishmet në historinë e vendit. Gara pritet të jetë e ngushtë mes kryeministrit aktual, Benjamin Netanyahu, dhe ish-shefit të ushtrisë, Gadi Eisenkot. Sipas të dhënave të publikuara, rreth 70 mijë izraelitë janë kthyer nga jashtë vendit për të votuar, ndërsa rreth 500 mijë qytetarë do të votojnë për herë të parë.
Sondazhet e publikuara të premten tregojnë se Netanyahu dhe Eisenkot janë shumë pranë njëri-tjetrit në garën për postin e kryeministrit. Megjithatë, asnjëri prej dy blloqeve politike nuk pritet të sigurojë 61 vendet e nevojshme në parlament për të formuar një qeveri me shumicë. Kjo situatë mund të sjellë negociata të gjata politike, të cilat mund të zgjasin me javë ose edhe muaj.
Kush është Gadi Eisenkot dhe çfarë premton ai?
Eisenkot e ka ndërtuar profilin e tij politik mbi përvojën në drejtimin ushtarak, besueshmërinë personale në çështjet e sigurisë dhe nevojën për të rikthyer besimin e qytetarëve te institucionet shtetërore. Karriera e tij ushtarake i jep mundësinë të sfidojë Netanyahun pa u paraqitur si përfaqësues i një linje që vë në pikëpyetje qëndrimet themelore izraelite ndaj Gazës, Hamasit dhe Iranit.
Kjo shpjegon edhe një pjesë të suksesit të tij në sondazhe. Një segment i shoqërisë izraelite dëshiron largimin e Netanyahut, por nuk kërkon zbutjen e politikës ushtarake. Eisenkot synon pikërisht këta votues, duke propozuar ndryshim të drejtuesve dhe të mënyrës së qeverisjes, pa premtuar një kthesë të thellë në politikën e sigurisë.
Megjithatë, sfida kryesore për të është ndërtimi i një koalicioni funksional. Naftali Bennett, ish-kryeministër dhe drejtues i partisë B’Yachad, mund të jetë një partner i domosdoshëm, por jo domosdoshmërisht i lehtë për t’u bindur.
Avigdor Lieberman, kreu i Yisrael Beiteinu, përfaqëson të djathtën nacionaliste, ndërsa Yair Golan, drejtues i Demokratëve, përfaqëson kampin progresist. Këto dallime ideologjike mund ta bëjnë të vështirë arritjen e një marrëveshjeje për qeverisjen, edhe nëse partitë kundërshtare të Netanyahut arrijnë së bashku një rezultat më të mirë elektoral.
Dy blloqe politike përballë njëri-tjetrit
Izraeli përdor një sistem proporcional zgjedhor, ku partitë zakonisht duhet të bashkëpunojnë për të formuar qeverinë. Për këtë arsye, rezultatet e zgjedhjeve nuk përcaktojnë gjithmonë drejtpërdrejt se kush do të bëhet kryeministër. Gadi Eisenkot, drejtues i partisë së re Yashar, është figura kryesore e të ashtuquajturit “blloku i ndryshimit”. Ky grup përfshin parti me qëndrime të ndryshme politike, por që kanë një objektiv të përbashkët: largimin e Benjamin Netanyahut nga pushteti.
Në këtë bllok bëjnë pjesë edhe ish-kryeministri Naftali Bennett dhe Avigdor Lieberman, të dy politikanë të djathtë me qëndrime të ashpra për çështjet e sigurisë. Pjesë e tij është edhe Yair Golan, ish-gjeneral me bindje të majta. Nga ana tjetër, Netanyahu synon të qëndrojë në pushtet përmes një aleance me partitë e ekstremit të djathtë dhe ato ultraortodokse. Këto parti janë pjesë e koalicionit aktual qeverisës, i cili konsiderohet më i djathti në historinë e Izraelit. Netanyahu, i cili u bë kryeministër për herë të parë në vitin 1996, mbetet një nga figurat më të rëndësishme të politikës izraelite.
Partitë arabe mund të ndikojnë në rezultatin përfundimtar
Në zgjedhje marrin pjesë edhe dy blloqe partish arabe. Arabët përbëjnë rreth një të pestën e popullsisë së Izraelit, ndërsa shumë prej tyre e identifikojnë veten si qytetarë palestinezë të Izraelit. Partitë arabe mund të luajnë një rol vendimtar në formimin e qeverisë, veçanërisht nëse asnjëri prej dy blloqeve kryesore nuk siguron shumicën. Megjithatë, shumica e partive kryesore hebraike kanë përjashtuar bashkëpunimin me to. Kjo e bën edhe më të vështirë krijimin e një koalicioni qeverisës.
Të martën, në orën 22:00 sipas orës lokale, transmetuesit izraelitë pritet të publikojnë sondazhet pas mbylljes së votimit. Këto sondazhe do të japin një ide fillestare për rezultatin, por shifrat mund të ndryshojnë nga rezultatet përfundimtare. Mbështetësit e partisë Likud të Netanyahut pritet të mblidhen në Jerusalem, ndërsa mbështetësit e partisë Yashar të Eisenkotit do të takohen në Tel Aviv për të ndjekur rezultatet.
Sulmet e 7 tetorit në qendër të fushatës
Siguria kombëtare ka qenë një nga çështjet kryesore të fushatës zgjedhore. Opozita e ka kritikuar ashpër Netanyahun për dështimet e sigurisë që paraprinë sulmet e udhëhequra nga Hamasi më 7 tetor, kur u vranë rreth 1,200 persona në Izrael dhe 251 të tjerë u morën peng dhe u dërguan në Gaza. Partitë opozitare kërkojnë krijimin e një komisioni të pavarur hetimor për të shqyrtuar rrethanat që çuan në sulme. Netanyahu e ka kundërshtuar prej kohësh këtë ide, duke pretenduar se një komision i tillë mund të ishte i njëanshëm kundër tij.
Opozita e akuzon gjithashtu kryeministrin se po kërcënon institucionet demokratike të vendit. Netanyahu përballet me një proces gjyqësor për akuza korrupsioni, të cilat ai i mohon. Ai ka mbështetur edhe reforma të diskutueshme në sistemin gjyqësor, të cilat shkaktuan protesta masive në Izrael përpara sulmeve të 7 tetorit.
Netanyahu, nga ana e tij, është përpjekur ta paraqesë veten si udhëheqësi më i aftë për të garantuar sigurinë e vendit. Ai ka vënë në dukje rezultatet ushtarake të Izraelit në Lindjen e Mesme dhe marrëdhënien e tij të ngushtë me presidentin amerikan, Donald Trump.
Në ditët e fundit të fushatës, Netanyahu është përfshirë në polemika lidhur me Iranin. Të dielën, televizioni izraelit Channel 12 raportoi se kryeministri kishte kërkuar veprime të reja ushtarake kundër Iranit përpara zgjedhjeve. Sipas raportimit, shefi i ushtrisë izraelite, Eyal Zamir, e kishte kundërshtuar këtë kërkesë. Një ditë më vonë, CNN raportoi se Netanyahu ishte përpjekur të bindte presidentin amerikan Donald Trump të autorizonte sulme të reja ndaj Iranit, por Trump nuk kishte dhënë miratimin.
Negociatat mund të ndryshojnë rezultatin e zgjedhjeve
Edhe pse gara paraqitet kryesisht si një përballje mes Netanyahut dhe Eisenkotit, rezultati përfundimtar mund të varet nga negociatat mes partive pas zgjedhjeve. Disa analistë kanë ngritur pikëpyetjet që partitë arabe të mbështesin në mënyrë jozyrtare një qeveri minoritare të drejtuar nga Eisenkot. Megjithatë, Avigdor Lieberman, i cili mund të luajë një rol të rëndësishëm në koalicion, ka përjashtuar pjesëmarrjen në një marrëveshje të tillë. Për këtë arsye, formimi i qeverisë do të varet nga kompromiset dhe marrëveshjet që partitë do të jenë të gatshme të bëjnë pas publikimit të rezultateve.
Një faktor tjetër që mund të ndikojë në rezultat është vota e ushtarëve dhe rezervistëve izraelitë. Numërimi i një pjese të këtyre votave pritet të nisë të mërkurën, çka mund të ndryshojë raportin e forcave mes partive. Sipas vlerësimeve të përmendura gjatë fushatës, partitë e djathta kanë mbështetje të konsiderueshme në këtë grup. Gjithashtu, nuk përjashtohet mundësia që as Netanyahu dhe as Eisenkot të mos arrijnë të formojnë një qeveri, duke bërë që një figurë tjetër politike të marrë drejtimin e vendit.
j.l./ dita
