INVESTIGIM | “Harta e Kuqe” që fshin një fshat: Si po mbytet turizmi familjar i Manastirit nën vilat e “Investitorëve Strategjikë”

Në skajin shkëmbor të fshatit Manastir, Gëzim Hoxha, 70 vjeç, mban në duar një tabaka që i dridhet teksa u shërben dy turistëve të huaj. Pamja nga tarraca e tij kap segmentin më të lakmuar të Jonit: Plazhin e Pasqyrave, Kanalin e Korfuzit dhe kodrën e Shën Gjergjit.

Për 22 vite me radhë, Gëzimi punoi në emigracion në Greqi. Çdo qindarkë të kursyer e investoi këtu, në një restorant modest me pesë tavolina që sot ushqen familjen e tij.

Por sot, investimi i jetës së tij dhe i rreth 150 familjeve të tjera rrezikon të rrafshohet. Mbi fshatin e tyre ka rënë hieja e një “harte të kuqe” – një plan zhvillimi privat që qarkullon nën dorë në zyrat e Kadastrës së Sarandës, duke paralizuar të ardhmen e komunitetit në emër të “turizmit elitar”.

Ligji me dy standarde: Legalizimet e shtetit përballë projektit “The Mirrors”

Fshati Manastir u ngrit pas rënies së komunizmit mbi rrënojat e një ish-reparti ushtarak. Për dy dekada, banorët i shndërruan godinat në struktura akomoduese për turizmin sezonal. Rreth 70% e fshatit ka përfunduar procesin e legalizimit, duke paguar truallin dhe duke u pajisur me certifikata të rregullta pronësie nga vetë shteti shqiptar.

​Konflikti shpërtheu kur Këshilli Kombëtar i Territorit dhe Ujit (KKTU) miratoi me procedurë të përshpejtuar – brenda vetëm 23 ditësh nga aplikimi i datës 27 janar 2025 – “Lejen e Zhvillimit” për projektin “Ksamil Seaside Resort & Residential, The Mirrors, Faza I”.

Aplikuesi është kompania “Premium Finance Invest” sh.p.k., ndërsa projekti mban firmën e studios prestigjoze japoneze, Kengo Kuma & Associates.

Mbivendosja fatale në dy faza:

Faza I: Shtrihet në 92,000 m² në krahun e kodrës së Manastirit, duke parashikuar ndërtimin e 46 vilave private me impakt të ulët vizual.

Faza II: Zhvendoset në krahun e “Shpellës së Pëllumbave” në një sipërfaqe prej 26,000 m². Këtu intensiteti rritet gjashtë herë më shumë: parashikohet një hotel dhe vila mbështetëse me volum ndërtimi 23,000 m², me struktura që shkojnë deri në 3 kate mbi tokë dhe deri në 6 kate nëntokë.

Krahasimi i planvendosjes së resortit me hartat satelitore dëshmon një të vërtetë tronditëse: gjurma e projektit mbivendoset plotësisht me fshatin ekzistues Manastir. Realizimi i tij kërkon shembjen e pashmangshme të dhjetëra banesave dhe bizneseve të legalizuara.

Pronarët historikë dhe skema e bllokimit në Kadastër

Sipas lejes së zhvillimit, projekti parashikohet të ndërtohet mbi tokën e privatizuar në emër të shtetases Iliriana Demiraj (Çoçoli), trashëgimtare e një familjeje me pretendime pronësie që nga periudha e Mbretërisë së Zogut.
​Megjithatë, banorët e gjejnë veten në një udhëkryq absurd: shteti u mori paratë për t’u shitur truallin dhe u dha hipotekat, pa u përmendur kurrë se ajo tokë kishte një pronar tjetër privat.

​”Ne nuk jemi të huaj, jemi shqiptarë. Shkojmë te Kadastra dhe na japin ca harta të kuqe. Mua hipotekën ma ka dhënë shteti. Ku del ai tjetri sot si pronar me gjysmën e jugut?!”

Arsen Vaja, banor i fshatit

​Në shkurt të këtij viti, banorët protestuan përpara Kadastrës së Sarandës duke kërkuar transparencë. Agjencia Shtetërore e Kadastrës (ASHK), në një përgjigje zyrtare, pranoi se aplikimet e banorëve datojnë që prej vitit 2006, por çuditërisht, shumë prej tyre trajtohen ende si “në fazë fillestare vlerësimi”.

Ndërkohë, zyra ka pezulluar informalisht çdo procedurë të mëtejshme për banorët e zonës brenda vijës së kuqe të resortit.

Sipas avokatit Elton Laska, kjo praktikë dhunon sigurinë juridike: “Legalizimi nuk është favor, por akt administrativ që prodhon të drejta të plota. Nëse shteti ndryshon rregullat e lojës pasi ka njohur pronësinë, ai krijon pasiguri të rrezikshme për qytetarët.”

Kush fshihet pas kompanisë “Premium Finance Invest”?

​Prapavija e kompanisë zhvilluese ngre pikëpyetje të tjera të mëdha. E krijuar në vitin 2016 si institucion financiar jobankar me kapital fillestar gjerman, “Premium Finance Invest” sh.p.k. zotërohet nga kompania austriake “SIG Holding GmbH”. Ajo lidhet ngushtë me industrinë e bixhozit (ish-“APEX-AL”) dhe kazinotë e Tiranës, me pronar kryesor përfitues Bledar Sinanin.

Kjo kompani nuk është e panjohur për dështimet me pronat në projekte të mëdha:

Shënim: Kompania “Premium Finance Invest” nuk iu përgjigj kërkesave zyrtare për koment lidhur me konfliktin në Manastir.

​Spastrimi mjedisor dhe ligjor i Bregdetit të Jugut

Ajo që po ndodh në fshatin Manastir nuk është një rast i izoluar, por pasojë e drejtpërdrejtë e ndryshimeve të fundit ligjore. Më 22 shkurt 2024, Kuvendi i Shqipërisë miratoi Ligjin 21/2024, i cili ndryshoi rregullat për “Zonat e Mbrojtura”.

​Ky ligj zbuti kufizimet mjedisore dhe reduktoi qëllimisht kufijtë e zonës buferike të Parkut Kombëtar të Butrintit (pasuri e UNESCO-s), duke u hapur rrugën ligjore resorteve private në zonat më sensitive ekologjike. Paralelisht, ngjitur me fshatin, në atë që njihet si “Gjiri i Manastirit”, po përfundon projekti tjetër “Manastiri Resort”, i cili sipas kërkimeve ka dëmtuar rëndë potencialin arkeologjik të zonës.

Transformimi agresiv po shihet me shqetësim të madh nga ekspertët vendas. Historiani dhe ish-restauratori Halil Shabani shprehet qartë:

“Po shikojmë që të gjitha pikat më të bukura të turizmit, më dominantet, po bien në duart e atyre që ne i quajmë oligarkë. Po marrin të gjithë ajkën e bregdetit.”

Në të njëjtën linjë, aktivisti mjedisor Sofokli Thoma denoncon ndërhyrjet me çekiçë gërryes nga Kanali i Çukës deri në Ksamil: “Ndryshojnë sipërfaqet e zonave të mbrojtura sipas interesit të ndërtimit. Është një shkatërrim i qëllimtë.”

Në mes të kësaj lufte interesash mes kapitalit të kazinove, trashëgimtarëve të mbretërisë dhe ligjeve të qepura me porosi, mbeten banorët e Manastirit. Ata që me kursimet e emigracionit ngritën të vetmen formë të qëndrueshme të ekonomisë lokale – turizmin familjar – sot po fshihen nga harta për t’u bërë vend vilave të mbyllura të elitës.

—-

Ky artikull u shkrua nga DITA bazuar në raportimet e faqes Amfora