Çfarë ndodh pas Ramës?

Nga Agred Tafaj

Historia njerëzore ka provuar shpesh se kur njerëzit jetojnë për një kohë të gjatë nën të njëjtin pushtet, fillojnë të ngatërrojnë qeverinë me shtetin dhe liderin me sistemin. Në një moment të caktuar, largimi i një kryeministri nuk perceptohet më si një ngjarje normale demokratike, por si një moment ekzistencial. Pyetja nuk është më “kush do të qeverisë?”, por “çfarë do të ndodhë pasi të ikë Rama?”

Në thelb, problemi i Shqipërisë nuk është thjesht se një njeri ka qëndruar gjatë në pushtet. Problemi lind kur kohëzgjatja e pushtetit fillon të prodhojë një kulturë politike ku institucionet humbasin autonominë e tyre dhe gradualisht përshtaten me logjikën e mbijetesës së pushtetit. Në atë pikë, sistemi pushon së funksionuari për qytetarin dhe fillon të funksionojë për veten e tij, fenomen i cili ka 35 vite që ndodh në Shqipëri.

Filozofi gjerman Georg Hegel shkruante se periudhat historike nuk rrëzohen sepse dikush i kundërshton, por sepse në një moment të caktuar ato nuk arrijnë më të justifikojnë ekzistencën e tyre. Pikërisht këtu duket se ndodhet sot Shqipëria. Pas tri dekadash me të njëjtën filozofi qeverisëse, është e vështirë të shpjegohet pse vendi vazhdon të vuajë nga të njëjtat probleme themelore: mungesa e besimit te institucionet, krimi i organizuar, korrupsioni i përhapur, kapja e shtetit nga interesat politike dhe largimi i vazhdueshëm i qytetarëve. Këto nuk janë thjesht probleme; ato janë simptoma. Tragjedia e vërtetë është humbja e besimit.

Ky ka qenë dhe shkaku se pse nga protestuesit, ditëve të fundit ka ardhur kërkesa për një qeveri tranzitore. Jo sepse ajo përfaqëson një zgjidhje magjike, historia nuk njeh zgjidhje magjike, por sepse në momentin kur besimi publik është konsumuar, nevojitet një mekanizëm që rikthen legjitimitetin e procesit politik.

Qeveria tranzitore nuk duhet të ketë si mision qeverisjen e Shqipërisë. Misioni i saj duhet të jetë shumë më modest dhe njëkohësisht më i rëndësishëm: t’u rikthejë qytetarëve besimin se zgjedhjet e ardhshme janë të lira, të barabarta dhe të ndershme.

Në filozofinë politike, pushteti demokratik nuk buron nga forca, por nga pranimi. Një qeveri është legjitime jo vetëm sepse fiton, por sepse humbësi e pranon humbjen. Kur ky besim mungon, demokracia fillon të zbrazet nga përmbajtja e saj dhe mbetet vetëm forma.

Prandaj, në protestë po diskutohet mbi detyrat e qeverisë tranzitore dhe mënyrat e saj të funksionimit, ku qeveria tranzitore do të shërbejë si urë mes protestës dhe rendit të ri politik. Një qeveri me mandat të kufizuar në kohë dhe pa garuar në zgjedhje, do të kishte si mision garantimin e procesit zgjedhor dhe rikthimin e besimit publik. Paralelisht, do të ishte e nevojshme depolitizimi i administratës shtetërore, monitorimi i plotë i përdorimit të burimeve financiare nga shteti gjatë fushatës dhe sigurimi i një gare të barabartë për të gjitha palët. Këto objektiva dhe mënyrat e formulimit të saj do të miratohen nga protestuesit në shesh, të cilët, siç parashikohet në nenin 2.2 të Kushtetutës së Republikës së Shqipërisë, po ushtrojnë sovranitetin popullor në mënyrë të drejtpërdrejtë.

Ndaj debati i protestës nuk duhet të kufizohet vetëm tek ikja e Ramës, tek emrat e mundshëm për kryeministër, tek partitë apo mandatet. Sfida e vërtetë është ndërtimi i një rendi politik ku besimi tek institucionet të jetë më i fortë se besimi tek individët, dhe ku stabiliteti i shtetit të mos varet nga qëndrimi apo largimi i një lideri të vetëm. Dhe pyetja që duhet ti bëjmë vetes është a do të vazhdojmë të kërkojmë shpëtimin tek liderët, apo më në fund do të ndërtojmë institucione që nuk kanë nevojë për shpëtimtarë?

Agred Tafaj është avokat. Jeton dhe punon në Londër. Është ish-drejtues i protestës studentore 2018.