Dhuna e militantizmit dhe agallarët e kohërave moderne

Nga Sherif BUNDO

E kam menduar gjatë këtë temë diskutimi. Kam provokuar dhe jam përfshirë i tëri në diskutime të gjata, të papritura, pasionante, të forta, të thella, shteruese deri në detaje. Ka, në fakt, një pafundësi pyetjesh që shtrohen lidhur me qëndrimin militant të njerëzve. Është një medalje me dy anë, të dyja me shumë të panjohura. Nuk është diskutim që fillon dhe mbaron sot dhe që preokupon vetëm dhe thjesht një njeri, një numër të kufizuar njerëzish apo vetëm një gjeneratë. Kam bindjen e plotë se sistemet që qeverisin botën aktualisht nuk janë më të mirat e mundshme, nuk janë më konsensualet e mundshme, nuk janë më të përkryerat.

Ndërkohë, këtë sistem që jetojmë dhe ku kemi ndërtuar mënyrën tonë të të jetuarit, sa më thellë e njohim, aq më shumë kuptojmë defektet e tij. Sa më shumë kërkojmë, aq më shumë pyetje pa përgjigje na ngelen. Në këtë sistem politik të qeverisjes së botës, qendra të rëndësishme të gravitetit janë dhe mbeten partitë politike dhe militantët. Partitë politike janë ingranazhe të rëndësishme që vënë në lëvizje makinën shtetërore. Ato përgatisin strategjitë e marrjes së pushtetit, politikat e së ardhmes, ndërtojnë qeveritë hije që pastaj të bëhen qeveri që qeverisin, që përcaktojnë kështu perspektivën dhe rregullat e bashkëjetesës në komunitet, konsolidimin e institucioneve, zhvillimin ekonomik, raportet dhe miqësitë me vendet dhe komunitetet e tjera, rregullat e lëvizjes dhe veprimtarisë ekonomike e shumë si këto.

Partitë politike, këto struktura të të drejtës private, kanë një rol jashtëzakonisht të rëndësishëm publik, aq sa mund të thuhet pa druajtje se ato janë fara e kultivimit të pushtetit publik të të nesërmes. Ky grumbull njerëzish, edhe pse parimisht thuhet se respekton rregullat e konkurrencës së lirë të ideve, të aftësive dhe të talentit, në fakt ushtron një lloj diktati, të cilin unë e quaj diktatura e militantizmit. Do përpiqem ta sqaroj deri në detaje. Kini pak durim, të respektuar lexues, dhe kam bindjen se ndajmë bashkërisht të njëjtat qëndrime.

Së pari, do të bëjmë dy kompromise. E para për të kuptuar drejt faktin që e drejta e besimit dhe e bindjes politike për një individ është një nga të drejtat bazë të njeriut, e drejtë kushtetuese që ka të bëjë me lirinë dhe me qenien. Analiza jonë nuk vë në diskutim këtë të drejtë, por vetëm lexon pasojat e saj dhe fton për një lloj reflektimi apo objektiviteti në arsyetim, për një lloj përgjegjësie individuale në raport me komunitetin. Vetëm kaq.

Kompromisi i dytë ka lidhje me dallimin midis militantit politik dhe përkrahësit apo mbështetësit politik. Militanti është një individ që mbështet pa reshtur, pa u thelluar shumë, me një lloj përparësie të paragjykuar, në mënyrë të verbër, të përhershme, gjithnjë të vazhduar, një filozofi të caktuar, një krah politik të caktuar, një alternativë të paracaktuar.

Shpeshherë, bindjet politike formësohen rastësisht në trajtën e tifozërisë, si çështje preferencash, si pëlqim rrethi miqësor dhe shoqëror. Pozicionimi politik i individit është çështje karakteri, ka të bëjë me tipin dhe me refleksionet ndaj ngjarjeve, ka të bëjë me interesat materiale dhe shpirtërore e statusin pasuror, ka të bëjë me motivet në jetë, ka të bëjë me të qenit social e altruist ose jo, ka të bëjë me origjinën, me traditën, me rritjen, me mjedisin social, ka të bëjë me nivelin e njohjes së botës dhe të mekanizmave që e bëjnë atë të lëvizë, ka të bëjë me shkollimin, ka të bëjë me … shumë e shumë faktorë.

Pozicioni politik shpeshherë është edhe çështje e zgjedhjeve të momentit dhe e një lloj preference pa shkak, një qëndrim thjesht subjektiv, është një reagim ndaj së keqes, është një shprehje e pakënaqësive të momentit në kërkim të një standardi më të mirë dhe të një jete më të bukur. Ka të bëjë gjithashtu edhe me rrethin shoqëror dhe miqësor, sidomos në mjedise me nivel kulturor dhe standard jetese të limituar. Bindjet politike shfaqen në një moshë të caktuar.

Në fillim, ato janë më tepër në trajtën e revoltës ndaj një krahu tjetër politik, të revoltës ndaj zhgënjimit. Pozicionimi politik është zgjedhje e individit të lirë, që mendon se ka fituar pavarësinë e gjykimit të drejtë dhe të krahasimit objektiv të alternativave konkurruese.

Pastaj, në një kohë të dytë, kristalizohen si pozicionim i arsyeshëm, konsolidohen si alternativa, e cila krijon bindjen e individit se është më konkurruese si mënyrë jetese, si besim në një kauzë të caktuar. Kuptohet, jo të gjithë individët e kanë aparatin e përshtatshëm logjik, analitik, profesional, juridik, ekonomik dhe social që të vlerësojnë diferencën midis linjave të ndryshme të mendimit politik, të cilave mund t’u besosh fatet e jetës, të familjes, të shoqërisë dhe të shtetit.

Përkrahësi politik është një njeri shëtitës, i lirë, që ka komoditetin e zgjedhjes, është një zhbirues i alternativave, është një gjykues i mirë, një analist kritik, është një njeri racional që ka dhe ndien shumë përgjegjësi për atë që thotë dhe vendos. Përkrahësi politik ka pamjen e një ushtari që ndryshon shpesh pozicionin e tij në fushën e betejës në funksion të situatave, që nuk pret të shkatërrohet gjithçka nga goditjet dhe sulmet e ashpra të kundërshtarit, që nuk u bindet urdhrave dhe diktatit në funksion të deduksionit logjik që përdor, që nuk qëndron në të njëjtën llogore sikurse ndodh me militantin, pavarësisht nëse kundërshtari politik sulmon apo mbrohet e tërhiqet.

Përkrahësit politikë janë, në fakt, ushtria që mban të konservuar progresin. Ata nuk mbështesin gjithnjë të njëjtën rrymë politike, nuk e kapërdijnë lehtë çdolloj gabimi dhe dështimi, reagojnë dhe kërkojnë të renë, përdorin logjikën. Mbështetësit ndryshojnë, lëvizin, dhe ashtu sikurse lëvizja sjell ndryshimin dhe progresin, lëvizja e mbështetësve sjell rrotacionin.

Për mbështetësit dhe përkrahësit politikë, jeta i ngjan një udhëtimi të gjatë me shumë stacione, me dinamikë dhe me ngjyra. Ndërsa militantët kanë vetëm një ngjyrë, për ta ka vetëm një stinë, ata qëndrojnë tërë jetën në të vetmin stacion që njohin: lëvizja për ta është sjellje brenda të njëjtit stacion. Përkrahësi politik i ka shqyer prangat e burgut të mendimit, e ka braktisur kampin e internimit dhe të kufizimit të lëvizjes.

Ai nuk jeton dot pafundësisht me shpresën e trajtuar si lëmoshë. Humbja e shpresës është një errësirë e tmerrshme. Përkrahësi politik nuk ushqehet gjithnjë me kotësinë, nuk lejon që tek ai të pllakoset, apo, më saktë, të saldohet dëshpërimi, nuk pranon të vetësakrifikohet. Mbështetësi politik ka forcën të kërkojë një stacion tjetër më të mirë ku të gjejë veten, ku gjykon se sheh një perspektivë më të mirë dhe një fije shprese më të madhe. Ai ka komoditetin e të qenit i çliruar nga prangat e diktatit, për të vuajtur gjithnjë të njëjtin dënim.

Në këtë kontekst, militantët kanë një vend të posaçëm dhe rol të padiskutueshëm, shpesh përcaktues. Militantët i bëjnë llogaritë shkurt, kanë një pozicion të zgjedhur më parë, kanë një dozë të lartë të të shumëzuarit me zero të çdo mendimi alternativ tjetër, ndryshe nga ajo e forcës politike paraprakisht të zgjedhur.

Militantët janë në njëfarë mënyre një lloj ushtrie e bindur, e disiplinuar, rigoroze, besnike, e urtë, lehtësisht e menaxhueshme, me dozë të lartë të ndjenjës së sakrificave dhe të vullnetarizmit. Janë njerëz me bindje të ngurta, me sjellje të nënshtruar, janë konservatorë që u mungon iniciativa dhe kuraja, janë, si të thuash, makinat që i mbajnë gjithnjë të ngritura frenat dhe e kalojnë gjithë kohën të parkuara në të njëjtin parking.

Është një masë e madhe njerëzish që suksesi dhe fitorja e forcës së tyre politike u jep një adrenalinë të lartë, u krijon klimën e qetësisë dhe të mirëqenies. Te ky komunitet gjej mjaft cilësi dhe karakteristika, që edhe vetë i çmoj si të vyera për njeriun. Nuk luajnë kollaj nga pozicioni që kanë, nuk e shesin lehtë forcën që mbështesin dhe nuk e braktisin atë.

Por, pikërisht te ky pozicion gjej edhe një ngurtësim të ndërgjegjes, gjej një lloj robërie pas ideologjisë, gjej një lloj justifikimi të paaftësisë për të sjellë risi në mënyrën e të menduarit dhe të vepruarit.

Nuk arrij ta kuptoj dallimin midis skllavërisë së mendimit dhe militantizmit, midis vartësisë ideore dhe militantizmit. Por, pse disa njerëz nuk paskan të drejtën të ndryshojnë, pse ata nuk mund ta ushtrojnë këtë të drejtë, pse nuk kanë forcën të lëvizin? Pse nuk kanë aftësinë të kuptojnë se të qenit militant është një lloj qëndrimi në batak, është një lloj ushqyerje me të njëjtën gjellë, është të qelbesh duke mbajtur të veshur të njëjtën rrobë, është të frenosh progresin teknologjik, është të konfirmosh faktin se je i paaftë dhe pranon si të vërtetë çdo gjë që të serviret nga lart, pavarësisht zhgënjimeve të njëpasnjëshme?

Militanti është në njëfarë mënyre një i burgosur që nuk pranon të ndryshojë as prangat dhe as qelinë. Është një lloj dalldisje, por që individi nuk e kupton. Dua t’i rikthehem këtij trajtimi, por le të sjell në vëmendjen tuaj, të dashur lexues, dy fakte, biseda me dy persona që njoh, që i nderoj dhe i respektoj, por që nuk mund ta fsheh se më kanë bërë përshtypje shumë të madhe. Emrat janë konvencionalë, fatet janë të vërteta.

E para është Drita. E kam njeri të afërt, shumë të afërt. E njoh dhe më njeh mirë. Ajo ka mbaruar universitetin për Shkencat Sociale, rritur në një familje tradicionale, me prindër të thjeshtë, por shumë të drejtë dhe të ndershëm. Në Durrës, babai i saj ishte punonjës modest në strukturat e partisë në pushtet, por që nuk abuzoi kurrë me pozitën që kishte.

Bënte mirë sa kishte mundësi, kishte një lloj dashamirësie të përgjithshme dhe u falte njerëzve mbështetje me të gjitha mundësitë që kishte. Nga ana tjetër, ishte njeri i mbyllur. Gjithçka fillonte dhe mbaronte te familja e tij dhe motoja e tij ishte “ç’më duhet mua”. Ky lloj njeriu, për kohën e viteve para ‘90-ës, konsiderohej si modeli i komunistit. Për të kisha dëgjuar vetëm komente dashamirëse dhe pozitive.

Ka gati njëzet vjet që babai i Dritës ka ndërruar jetë. Kur e takova para dy muajsh Dritën, përveç të tjerash, ajo më tha: “Ne si motra vazhdojmë t’i qëndrojmë besnike në votime partisë që trashëgoi emrin dhe që konsiderohet si vazhdim i traditës të partisë së babait tonë. Nuk e braktisim traditën dhe besimin e prindërve. Sa të jemi gjallë, vota jonë do të shkojë në të njëjtin vend dhe ata (nënkupto drejtuesit e partisë së Dritës) le ta përdorin pushtetin që fitojnë me votat tona si të duan”.

Ma tha aq sinqerisht dhe seriozisht këtë fakt, sa nuk mund të mos e pranoj se më bëri përshtypje të madhe. Më la mbresa kjo lloj deklarate shumë e sinqertë e Dritës. Në fund të fundit, kjo ishte ajo që çmoja më shumë te biseda me të: sinqeriteti. Por, nuk e fsheh tronditjen që pësova menjëherë mbas largimit prej saj.

Drita, dhe me siguri me dhjetëra dhe mijëra Drita të tjera, nuk kanë një mendim të vetin të pavarur, nuk bëjnë analizat e tyre, nuk thellohen në atë se çfarë ndodh jashtë derës së shtëpisë së tyre, nuk ngrihen dot mbi nivelin e ish-prindërve të tyre, të cilët tani janë bërë të ndjerë.

E thënë më thjesht, njerëzit si Drita do të ishte më e drejtë të thoshim se ose kanë një të drejtë vote pa vlerë, ose vota e tyre komandohet nga një njeri i vdekur, pra, një votë pa shpirt. Ata nuk kanë të drejtën të jenë të pakënaqur, nuk mund të revoltohen. Për ta, një pjesë e fjalorit të gjuhës shqipe nuk ekziston.

Liria në zgjedhje, përgjegjësia për votën, zhgënjimi, pakënaqësia, qëndrimi kritik ndaj qeverisë që i dhamë votën në mandatin e kaluar dhe që nuk realizoi asnjë nga reformat që na premtoi, mungesa e seriozitetit dhe e profesionalizmit në qeverisje, shpërdorimi i pushtetit dhe i fondeve publike, niveli i lartë i korrupsionit dhe i skandaleve me fondet publike, braktisja e interesave kombëtare, niveli ordiner i përfaqësimit politik e të tjera si këto janë gjuhë e huaj. Janë fjalë të ndaluara.

Drita është njeriu tipik i militantit të verbër. Është ajo pjesë e ushtrisë politike që përmendëm më lart, që vazhdon të qëndrojë gjatë në llogoren politike dhe lufton symbyllur edhe në kohë të mirë, edhe në kohë të keqe, edhe natën, edhe ditën, edhe në verë, edhe në dimër.

Por, a e kanë përgjegjësinë e njeriut që bashkëjeton në komunitet njerëz si Drita? A duhet të shprehë dhe të manifestojë ky komunitet militantësh kontributin e tyre modest që shoqëria të progresojë? A kanë detyrimin këta njerëz që të bashkohen me pjesën tjetër të shoqërisë, të shkrihen me të në analiza objektive? A duhet që t’i shohin në dritën e diellit të vërtetat e vërteta?

Mu kujtua në çast një thënie e shkrimtarit rus, Fjodor Dostojevski: “në se një njeri nuk ka diçka për të thënë apo kundërshtuar, kjo është njëlloj sikur të flasësh për një njeri që nuk e ka jetuar jetën”. Sapo u ndava nga Drita, m’u kujtua një detaj nga një mbledhje e forumeve të larta drejtuese të një force politike që ishte në pushtet dhe qeveriste mbas viteve të vështira në Shqipërinë e viteve 1997-2005.

Një anëtar i një forumi të lartë drejtues, për të disatën herë, kur votohej për vendimmarrje të rëndësishme, kur pothuaj gjithë forumi kishte dhënë pëlqim konsensual, votonte kundër. Një herë, dy, tre. E përsëriti disa herë si për të thënë që unë jam i lirë dhe kam kurajë që ta shpreh vullnetin tim kundër të gjithëve. Nuk ishte nevoja për një gjë të tillë. Ishte një qëndrim kundërpedal. Të gjithëve u bëri përshtypje ky qëndrim pa sens. Drejtuesit të forumit nuk iu durua dhe iu drejtua: “Ka edhe mënyra të tjera për të treguar se zotëron një votë pa vlerë, i dashur B”.

Shembulli i dytë është ai i Arjanit. Është një familjar model. Ka katër fëmijë, të gjithë të rritur, të martuar dhe me fëmijë edhe ata. Ata që i njohin, ashtu sikurse edhe unë, kanë përshtypje dhe opinion shumë të mirë. Janë të qetë dhe të respektueshëm. Bëhen pak agresivë në fushatat elektorale, por kjo nuk i turbullon të tjerët.

Tradicionalisht, familja e Arjanit i është qepur administratës publike dhe të gjithë, po, po, pothuaj të gjithë, janë të punësuar në administratë. Janë nëpunës që kanë fituar statusin e nëpunësit civil. Dy vetë të punësuar në bashki dhe njësitë administrative (se po të ishin në të njëjtën bashki, do konsiderohej nepotizëm), dy në dy ministri të ndryshme, një në Ministrinë e Jashtme, një në trupin diplomatik, dy në tatime (qendrore dhe rajonale), një në doganë, një në një inspektorat, dy në Polici dhe një nuse mësuese në shkollat e mesme të kryeqytetit.

Nuk jam duke gjykuar aftësitë dhe meritat e tyre, se disa që i njoh personalisht i çmoj shumë. Janë të respektuar dhe mjaft të vlerësuar në vendet e punës ku punojnë dhe nga profesionistët e linjës së tyre. Por, vetëm për të punuar në sektorin publik, apo më saktë në administratën publike, janë të prerë këta njerëz?! Nuk kanë aftësi të punojnë edhe në sektorë të tjerë të ekonomisë dhe shoqërisë shqiptare?

Puna në administratën publike nuk është se të ofron trajtim financiar shumë të mirë. Por çfarë ka administrata publike që i tërheq këta njerëz kaq shumë, sikurse tërhiqen mizat pas mjaltit?

Këta dy shembuj më mjaftojnë të tipizoj militantët dhe që lexuesi, sa herë të lexojë shprehjen militant në këtë ese, të nënkuptojë pikërisht tipat si Drita dhe familja e Arjanit. Militanti nuk ka rëndësi të ketë një profesion të përshtatshëm, mjafton një diplomë çfarëdo. Nuk ka rëndësi të ketë eksperiencën e duhur në punë, mjafton të endet nëpër zyra.

Ai nuk u nënshtrohet procedurave të konkurrimit për të zënë një vend pune në administratë siç e kërkon ligji. Jo, në fillim ai komandohet, emërohet në një punë si i përkohshëm për tre ose gjashtë muaj. Pastaj, drejtuesit e burimeve njerëzore që marrin porosi të veçanta, organizojnë konkurset, caktojnë kriteret, sigurisht duke pasur parasysh karakteristikat e militantit që ka hyrë tashmë në zyrat ku gatuhen kriteret. Atij, militantit, i jepen paraprakisht edhe pyetjet që do të jenë në tezën e provimit që do të organizohet, do t’u kërkohet të përshkruajnë kërkesat e postit që është shpallur vakant.

Ai e di mirë këtë, sepse është duke bërë pikërisht atë funksion. Kur organizohet konkursi, gjithçka është vetëm një formalitet. Më thoni një rast kur në një konkurs për një vend vakant në administratën publike ka fituar një konkurrent tjetër dhe jo ai i komanduari më herët, i brendshmi, militanti…

Mbushet në këtë mënyrë administrata me militantë, fryhen organikat gati të pëlcasin, të cilët karrigen dhe postin e konsiderojnë si pronë të tyre. Lidhen me karrigen aq fort sa ndihet i lidhur pronari me pronën (në këtë rast, pa qenë pronar i ligjshëm). Çdo sjellje pas kësaj është zyrtare, e ligjshme, buron për shkak të detyrës, është funksionale, e justifikuar. Qëndrimet dhe opinioni i militantit janë ato të shtetit, janë qëndrimet e administratës.

Ky zyrtar do hartojë raporte për shefin, do të japë opinione, do të bëjë propozime, do të bëjë analiza, vlerësime, gjykime. Do marrë pjesë në komisionet e vlerësimit të ofertave, në tenderët që prokurojnë fondet publike, ato para që paguajmë ne tatimpaguesit dhe taksapaguesit, qytetarë të republikës sonë të përvuajtur.

E, pra, ky ekspert do skualifikojë kompanitë që nuk e meritojnë të realizojnë projekte me fondet publike. Ky militant tani duhet të sillet si i pavarur, si i paanshëm, si objektiv, si profesionist, si kompetent, si i pandikuar nga rrethana të tjera. Ai ka vetëm një busull, shigjeta e së cilës tregon drejtimin e interesave që mbron statusi i vendit të punës: interesat e mëdha kombëtare dhe ato të ligjit.

A mundet militanti t’i mbrojë vërtet këto interesa të larta? Është një robus i çuditshëm, por që funksionon thjesht, fare thjesht. Nëpunës të tillë janë satelitë të shefave. Ata janë të ekspozuar ndaj një risku të madh nëse ndodh një tërmet i rrotacionit politik. Së pari, i ekspozuar ndaj riskut për shkak të paaftësisë profesionale.

Por arsyet e këtij ekspozimi janë pa fund. I rrezikuar të humbasë vendin e punës edhe për shkak të gabimeve në punë, që sigurisht kanë rrjedhur nga moskompetenca, nga subjektivizmi, nga të qenit i përdorur, nga servilizmi i tij ose i të tjerëve ndaj tij, nga abuzimi me pushtetin, nga shkeljet e rënda të ligjit, nga përfshirja në skema korruptive.

Oh, ka shumë risqe! Por militanti mund të ketë thyer rregullat e etikës, mund të jetë treguar partizan i flaktë i partisë që e punësoi, mund të ketë kërcënuar kolegët për të grumbulluar vota për partinë e tij, sigurisht me bekimin e shefit apo të shefit të shefit të tij. Para një numri të madh risqesh të tillë ai humbet vetëkontrollin, bëhet vegël qorre e pamëshirshme në duart e të tjerëve, bëhet një makinë e ftohtë që e përdor pushtetin për të shtypur të gjithë ata që i dalin përpara në bulevardin e ideve.

Më kujtohet një rast që ma ka treguar Bekimi. Në vitin e mbrapshtë 1997, kur shteti ra dhe në vend sundonte anarkia, kur shpërthyen depot e armëve dhe njerëzit e thjeshtë vrapuan të rrëmbenin nga një automatik, një drejtor drejtorie në një ministri në Tiranë, militant i partisë në pushtet, kishte urdhëruar dy punonjës që të shkonin te depot e armëve, tashmë të hapura, dhe të ngarkonin në makinën e drejtorisë së tyre 25-30 automatikë që t’ua shpërndanin punonjësve të drejtorisë së tij për të mbrojtur zyrat e shtetit nga sulmet apo grabitjet prej rebelëve.

Tamam militant i preokupuar për pasurinë publike. Vepra të tilla gjen shpesh, por në forma dhe trajta të ndryshme. Për militantë të tillë, rrotacioni politik do ishte një hata, një tërmet më i fortë se tërmeti që tronditi vendin tonë më 26 nëntor 2019.

Militantët nuk bëjnë analiza të thella. Ata nuk kanë aftësinë të mbajnë qëndrim kritik ndaj politikave të gabuara, ndaj dështimeve të qeverive të forcave politike që ata mbështesin. Pavarësisht viteve, dekadave, zhgënjimeve, dështimeve, pësimeve, ritmeve të ulëta të progresit, pavarësisht se të tjerët ecin më shpejt, pavarësisht se standardi i jetesës në vendin tonë ngelet shumë i ulët, pavarësisht polarizimit të frikshëm të shoqërisë, pavarësisht braktisjes së vendit dhe shpopullimit masiv, përsëri militantët e kanë një justifikim. Për ta “… qeveria e tyre ka punuar shumë mirë, ajo meriton gjithë mbështetjen e publikut.

Për ta, vendi është me fat që qeveriset prej tyre. Nuk ka njerëz më të aftë sesa ata që drejtojnë partinë e tyre”. Këta, drejtuesit e partisë së tyre, hiqen si përparimtarë, si të përkorë, si mbartës të së resë, që jetojnë me mentalitetin dhe psikologjinë e brezit të ri. Pikërisht nga brezi i ri kanë edhe frikën e tmerrin më të madh. Janë hipokritë me veten e tyre. Ata janë fare të sinqertë në atë që mendojnë.

Ia kanë mbushur mendjen vetes që vetëm ata kanë të drejtë. Vetëm ata janë novatorë. Në fakt, novatorët dhe njerëzit që mbajnë idetë e progresit, ata nuk i shohin fare, madje i përbuzin, i fyejnë me fudullëkun e tyre, i qesëndisin, nuk i vënë re, i konsiderojnë si të prapambetur. E kanë të lehtë të tregojnë në publik se pendohen kollaj, se pranojnë gabimet, se janë të aftë të reflektojnë dhe të vetëkorrigjohen. Bëjnë thirrje gjithnjë që ne nuk jemi më të mirët, por më të mirë se ne nuk ka, ndaj publiku është i detyruar të na zgjedhë, të na rizgjedhë. Mbajnë leksione pa fund dhe janë mjeshtër që t’u japin mësime të tjerëve, mësime pa fund. Janë të palodhur për të mësuar të tjerët.

Njerëz si ta ka fare pak dhe vetë natyra e ka bërë një përzgjedhje të tillë, ka nxjerrë në pah rolin dhe kontributin e tyre. Kjo është një ligjësi, sipas tyre, që njerëzit akoma nuk e kanë zbuluar, por që shumë shpejt do t’u hapen sytë dhe do ta shohin. Historia, fati, i pruri në krye të partisë. Njerëz të tillë lindin një herë në shekull, ka vetëm një në një milion njerëz. Njerëzit e thjeshtë, ata që nuk janë militantë, nuk kanë si ta kuptojnë këtë ligjësi.

Militantët, vetëm ata e kanë inteligjencën ta kuptojnë këtë realitet të jashtëzakonshëm. Sa me fat ndihen ata që janë në shërbim të kësaj partie me kontribute madhështore! Sa shumë i detyrohet vendi këtij grupi politik! Nuk i shihni ndryshimet?! Nuk e shihni progresin dhe rritjen e mirëqenies?!

Atëherë, fajin e ka publiku që nuk ka sy në ballë të shohë begatinë. Në vendin tonë, falë kontributeve “shumë të vyera” të kësaj klase politike që qeveris, kanë ndodhur ngjarje, fenomene, reforma, politika, rritje, investime, vepra, rrugë, shkolla që bëhen vetëm për herë të parë. Ka ndryshuar faqja e historisë së vendit, ka ndryshuar renditja e vendit tonë dhe e ekonomisë së saj krahasuar me ekonominë rajonale dhe atë europiane. “Nuk e shihni, – mburren militantët, – vendi ynë me ritmet më të larta të rritjes në Europë, asnjë nga ekonomitë rajonale nuk na afrohet, kemi lënë pas vende të zhvilluara dhe të mëdha”.

Militantët, kuptohet grupi i atyre që e duan pushtetin e partisë për frytet e kësaj që ne e quajmë parti politike, sillen si pronarë të administratës, sillen si të fortë, fodullë, qesëndisës, mospërfillës. Administratat dyfishohen në numër, veçanërisht në prag të fushatave elektorale. Hapen vende dhe poste pa arsye, mjafton të mos mërziten militantët, të futen në punë ata.

Militantët kanë shumë pushtet mbi të mandatuarit me pushtet. Rregullojnë të tjerët, me fondet publike, me paratë që grumbullohen nga taksat tona, të atyre që punojnë. Administrata dhe buxheti i shtetit konsiderohet si një lopë që duhet mjelë sa më shumë, sa më shpesh, sa më shpejt. Militantët bëjnë presion mbi vendimmarrësit, sepse këta të fundit nuk kanë poste të merituara, nuk i kanë fituar ato për meritat e veçanta profesionale apo intelektuale, por thjesht ngaqë kanë pasur mbështetjen e ushtrisë së militantëve.

Në fakt, ngaqë kanë mësuar të ngasin autobusin ku kanë hipur militantët. Duke mos e pasur karrigen të merituar, përfaqësuesit e mandatuar rrinë si mbi gjemba, kanë frikë se mos krijojnë pakënaqësi, qejfmbetje, mos mërzisin ushtrinë, ndaj deformojnë rregullat, kriteret, kodet, miratojnë ligje dhe nxjerrin vendime të përshtatshme hapur për interesat e veçanta të emrave të përveçëm.

Militantët specializohen në një lloj biznesi të veçantë, fitojnë aftësi të spikatura në disa lloje transaksionesh të rralla, të veçanta, bëhen mjeshtër të një tregtie të re: fitojnë tenderët. Ata krijojnë menjëherë bizneset e tyre, përdorin njohjet e tyre të reja për të regjistruar bizneset e reja të krijuara sa hap e mbyll sytë. Biznese nga hiçi! Eh, ç’rëndësi ka kjo! Ka gjithnjë një herë të parë. Edhe kur nuk i kanë ndërmarrjet që do të marrin pjesë në tenderë që organizohen nga shefat e tyre, militantët i krijojnë. I krijojnë shumë shpejt, në çdo fushë, pa qenë nevoja që të jenë të specializuar në ato fusha ku prokurohen fondet.

Bizneset e tyre krijohen ose nga disa militantë, ose nga militantët bashkë me shefat e tyre. E preferuar është që bizneset të krijohen me disa bashkëpronarë, mundësisht me militantët dhe beniaminët e shefave. Vendimet e vërteta i marrin vetë shefat, vitrina janë militantët. Gjithë loja bëhet me vitrinat, për vitrinat, për imazhin, sipërfaqësisht, për t’u dukur, për të hedhur hi në sytë e të tjerëve, me zhurmë, shpeshherë edhe në mënyrë të fshehtë dhe tinëzare.

Militanti është i gatshëm që të vetësakrifikohet kur përpjekja e krijimit të ndërmarrjeve në shkelje të ligjit dhe të procedurave rezulton e dështuar apo e demaskuar në publik, kur ajo konsiderohet dhe penalizohet si procedurë korruptive. Ky është shërbimi më i lartë që bën militanti për shefin e vet. Është shkalla më e lartë e sakrificës sublime. Militanti është i gatshëm të vuajë edhe ndonjë dënim modest për të “ruajtur” të paprekshëm nderin dhe faqen e liderit.

Është një imazh përkohësisht i dëmtuar, që rivendoset sërish falë mbështetjes së shefave që vazhdojnë të jenë atje lart. Ndaj, mbështetje sa më të madhe misionit të partisë, pushtetit të liderit, se pushteti i tij riciklon pozitën e favorshme të militantëve. Djemtë e rinj bëhen për pak kohë agallarë të pasur me makina luksi, me vila dhe me pasuri përrallore, shpejt e shpejt, s’ka kohë për të humbur, me shpejtësinë e internetit.

Ky mekanizëm që ka në origjinën e vet militantizmin, në fakt kultivon dembelizmin, dallkaukllëkun, paaftësinë dhe i ngre këto në piedestalin e parimores, i quan si normale, si korrekte, si meritë. Shoqëria vuan, ajo ecën vetëm mbrapsht.

Militantizmi nuk përdor si qendër graviteti aftësinë, por besnikërinë naive. Në një shoqëri ku përçmohet sinqeriteti, mirëbesimi dhe çiltërsia e të aftëve, ka probleme serioze me përcaktimin dhe vlerësimin e së ardhmes dhe në mënyrë të veçantë të drejtimit të lëvizjes drejt saj.

Duke vendosur në qendër të gravitetit militantin, duke promovuar vlerat e militantizmit, drejtuesit politikë synojnë të glorifikojnë veten, të zgjasin jetën e tyre politike, të qëndrojnë gjatë në pushtet për t’u faktorizuar në kërkim të rolit të heroit. Të aftin e godasin me gurë, njëlloj si besimtarët djallin. Të aftin e detyrojnë të ikë, ta braktisë vendin, të kërkojë një tjetër ku të gjëjë veten, ku të shpalosë talentin, ku të ndërtojë jetën, ku të tregojë aftësitë sipërmarrëse. Drejtuesit politikë të mbështetur nga militantët, por jo të promovuar nga vlerat dhe meritat, të nxitur nga egoizmi, kërkojnë të qëndrojnë gjatë, shumë gjatë atje lart, në timonin e makinës së pushtetit.

Filozofia e tyre është gjithçka në shërbim të të qëndruarit pikërisht gjatë atje lart. Që të funksionojë kjo filozofi, duhet ushqyer verbëria e militantëve, duhet shtuar ushtria e tyre, duhen rekrutime të reja, duhen përbetime se gjoja vetëm interesat e militantëve janë misioni i drejtuesve politikë. Qëndrimi i pamerituar atje lart është i ekspozuar ndaj riskut të shembjes, të përçmimit, të rrëzimit, të përndjekjes. Rënia u heq drejtuesve politikë kallajën, maskën, u tregon sa pak vlejnë dhe sa shumë nuk vlejnë.

Për të mos përjetuar rënien, përçmimin, drejtuesit politikë sjellin dhe vënë në përdorim arsenalin e ri të mjeteve të luftës politike. Ata tentojnë të zbresin poshtë kundërshtarët politikë që i ngre koha, që i lartëson alternativa, që i ngre lart edhe turma e militantëve të tjerë, të krahut tjetër. Por, kundërshtarin politik e ngre lart edhe numri i madh që rritet përditë i përkrahësve dhe mbështetësve lëvizës.

Është mjerane, por filozofi funksionale që për të ligjëruar qëndrimin në krye, duhet të groposësh kundërshtarët e tu politikë. Mjeti s’ka rëndësi, qëllimi është gjithçka. Hidh baltë mbi të tjerët, organizo sulme ndaj të tjerëve, ndërse gazetarë, ndërse militantët e tu, ndërse dhe paguaj shërbëtorët. Paguaji ata që të lehin më fort, të dëgjohen më shumë, të të ngrenë më lart, të denigrojnë më shumë kundërshtarin tënd. Bëji ata të humbasin synimet e tyre.

Drejtuesit politikë në qeverisje përdorin pa kursim të gjitha mjetet dhe burimet që sistemi u ka dhënë të menaxhojnë, pavarësisht se janë publike, pavarësisht se kontributin më të madh në këto fonde e kanë pikërisht kundërshtarët. Por, kujdes se kur njeriu humbet shpresat dhe synimet, atëherë ai kthehet në përbindësh të vërtetë, rebelohet pa kufi. Për të rebeluar të tillë, limitet dhe kufijtë e ligjit janë nocione abstrakte, joreale.

Është e thjeshtë të arsyetosh për logjiken dhe racionalen në kushtet e normalitetit. Por, është po kaq e thjeshtë të mendosh edhe humbjen e kontrollit prej përbindëshit, që ne në fjalorin tonë të përditshëm e quajmë rëndom “turmë”. Filozofia e turmës është gjithashtu e justifikuar. Është ligji i numrave të mëdhenj. Humbja e shpresës për një numër të madh njerëzish është një katastrofë e provokuar nga mungesa e tolerancës së një ushtrie militantësh. Nuk mund të përmbahet një shpirt i trazuar.

Por, kur janë shumë shpirtra të trazuar, atëherë kjo konsiderohet pasojë. Shkaku qëndron te dhuna e militantëve apo te shpërdorimi mashtrues i pushtetit të tyre? E kemi të thjeshtë që në analizat tona të gjykojmë pasojat. Kjo është një mënyrë e gabuar në arsyetim dhe në analiza.

Ne dënojmë vjedhjen dhe bëjmë mirë. Por harrojmë se nëse një individ është i papunë, nuk ka me se ushqen familjen, nuk ndihet i qetë, nuk është i lirë se është dhunuar nga pushteti, atëherë ai nuk ka rrugë tjetër për mbijetesë veçse të vjedhë. Vjedhja është e vetmja mënyrë për ekzistencë, njëlloj si bisha që shqyen një qëngj. Vjedhja është pasoja. Shkaku është humbja e shpresës. Shkaku është fakti që e ndien veten si të huaj në vendin tënd.

Vendi yt, ku ke lindur, je rritur, ku ke të afërmit e tu, të duket i largët, shumë i largët. Të duket sikur ta kanë pushtuar vendin vandalët që etja për fitime u ka errur sytë dhe vetëm prishin, nuk dinë çfarë prishin. Prishin lulishte dhe ndërtojnë kulla, prishin hapësirat publike dhe i kthejnë ato në qendra biznesi të interesave private. Të duket sikur në Tiranë, për shembull, nuk ka ngelur aspak Tiranë e vërtetë. Prishim dhe shkatërrojmë traditën, trashëgiminë, objekte të kulturës dhe të historisë. Ne e gjykojmë hajdutin nga akti, jo nga rrethanat që e detyruan të shkojë deri atje.

Në limitet midis jetës dhe vdekjes, individi zgjedh jetën dhe dëshiron ta jetojë atë me të gjitha mënyrat. Duke gjykuar vetëm pasojat, nuk gjejmë shkakun e vërtetë të ngjarjeve, nuk shkojmë në origjinë. Sado i sjellshëm, zemërgjerë, mirëkuptues, tolerant, me takt dhe i bindur ndaj ligjit që të sillet një individ, kur ndihet i huaj në shtëpinë e vet, ai del nga binarët. Se njerëzit nuk janë makina pa nerv, pa aparat logjik, të ftohtë, pa gjak dhe pa qelizë.

Kuptojmë që plaga është mahisur, por nuk kuptojmë nga çfarë. Humbja e shpresës për një pjesë të shoqërisë, e shoqëruar kjo me qëndrimin inatçor të militantëve të krahut tjetër politik, është dhunë. Po, po, kjo është dhunë dhe me plot kuptimin e fjalës. Ushtria e militantëve këtë e bën me gjithë vullnetin dhe dëshirën e saj. Është e stërvitur për të ushtruar këtë dhunë.

Ndoshta, sistemi që jetojmë, sistemi i demokracisë që sundon dhe dominon botën, nuk është sistemi që funksionon shumë mirë. Nuk është një sistem perfekt që në çdo moment gjeneron dhe bën të mundur instalimin e mekanizmave që e zhvillojnë vërtet shoqërinë në mënyrën e duhur, që aktivizon të aftët, që nxjerr në krye të komuniteteve individët më të mirë që ka shoqëria, ata që e meritojnë vërtet të qeverisin dhe që duke derdhur në mënyrën e qeverisjeve edhe vullnetin e tyre, shërbejnë me përulje ndaj komunitetit.

Për këtë fakt, ata duhen nderuar dhe respektuar vazhdimisht. Praktika, jeta, na ka mësuar se nuk ndodh gjithnjë kështu. Shoqëritë, në mjaft raste, kanë bërë mbrapsht për shkak të nxjerrjes në krye të komuniteteve individë problematikë. Siç duket, mentaliteti i publikut për të heshtur kollaj, por jo për t’u bindur kollaj, është një nga defektet e sistemit të demokracisë.

Individët problematikë që sistemi sjell në krye të komuniteteve, për shkak të indiferencës së publikut apo edhe për shkak të sjelljes së militantëve, shkaktojnë mjaft shqetësime dhe e çorodisin komunitetin. Në kohët e sotme moderne, mundësia e fshehjes së të vërtetës apo e zbukurimit të saj, si dhe shpejtësia e përhapjes së një të pavërtete, është kaq e madhe saqë presioni që ushtron mbi individin është shtypës.

Por sistemi ka edhe mangësi të tjera. Modifikimet që i janë bërë sistemit të demokracisë dhe pushteteve që rrjedhin prej pushtetit të votës qysh prej lashtësisë janë pothuaj të papërfillshme, në raport me zhvillimet e vrullshme dhe transformimet që ka pësuar mënyra e jetesës, shpejtësia e komunikimit, ndikimin që ka mbi individin teknologjia, shkollimin e shoqërisë, polarizimin e frikshëm, rritjen e jashtëzakonshme të numrit të popullsisë, strukturën e sëmundjeve, mënyrën e të ushqyerit, liritë dhe të drejtat, varësitë dhe lidhjen e individit me mjedisin.

Nuk më duket e drejtë pesha e barabartë e votës së çdo individi, pamvarsisht nga statusi i tyre, që është në themel të sistemit.

Të shpjegohem. Në një komunitet, në sistemin e demokracisë, pesha e votës të një personi si Drita është e barabartë me peshën e votës të një njeriu shumë aktiv, pesha e votës së një individi 95-vjeçar dhe e një individi në kulmin e energjive dhe të interesit, le të themi në moshën 45-vjeçare, është gjithashtu e njëjtë.

Ato numërohen nga një votë. Po kështu, vota e një profesori apo akademiku është e barabartë me votën e një bariu. Nuk dëshiroj që të keqkuptohem, kam respekt dhe vlerësim maksimal për çdo profesion, për çdo punë dhe për çdo kontribut apo mënyrë të të jetuarit. Por nuk mund ta përçmoj faktin që shkalla e përgjegjësisë dhe e kontributit të një personi shumë të kualifikuar duhet të jetë më e madhe.

Në të kundërt, ne nuk e vlerësojmë drejt faktin që vlera e kapitalit intelektual është e ndryshme në profesione dhe mosha të ndryshme. Formimi i një intelektuali është edhe kontribut i mjedisit dhe i shoqërisë, i sistemeve që funksionojnë në të, i shkollës dhe gjithçkaje tjetër publike. Këto produkte kanë dhe duhet të kenë edhe detyrime më të mëdha, jo vetëm morale, por edhe institucionale, një prej të cilave do të ishte mirë të ishte e sanksionuar tek e drejta, te përgjegjësia dhe detyrimi për votën.

Kjo do të thotë se sistemi i demokracisë, teorikisht i bazuar te vlerat dhe kontributet, praktikisht menaxhohet keq. Jo, do të thotë dikush, këtu funksionon ligji i numrave të mëdhenj. Po, do t’i përgjigjesha me mirësjellje, por ligji i numrave të mëdhenj jep përfundime të ndryshme në komunitete numerikisht të ndryshme.

Forca e sistemit qëndron, në fakt, te mirëfunksionimi i institucioneve. Vlerat e saj qëndrojnë tek ekuilibri dhe te ndarja e pushteteve midis institucioneve që janë të pavarura nga njëra-tjetra dhe që kontrollojnë njëri-tjetrin. Por kur shkalla e ndikimit të sjelljeve militante është e lartë, kur ndikimi dhe ushtrimi i pushtetit të tyre është i dhunshëm, kur lidhjet e tyre me pushtetin e lakmuar prej tyre janë të forta, atëherë institucionet bien.

Ato bien de facto, edhe pse muret e ndërtesave të tyre qëndrojnë të larta dhe të forta. Shteti i militantëve drejtohet me voluntarizëm të pastër, institucionet e pavarura bëhen të varura dhe vullnetet personale kthehen në vullnete të institucioneve. Në vende të tilla lulëzon diktatura, e cila në më të shumtën e rasteve institucionalizohet edhe prej instrumentalizimit të medias.

Militantizmi viktimizon pjellat e veta. Këtë e shoh në dy dimensione ekstreme. Nga analizat sasiore të grupmoshave dhe të votuesve militantë konkludoj se ndër ta manifestohet një konflikt që rrëmben dhe pushton gjithë shoqërinë. Sillen si militantë ata që jetojnë me të ardhura më të ulëta, ndoshta ngaqë është shtresa që manipulohet më lehtë dhe me pak. Por sillen si militantë fanatikë edhe më të moshuarit.

Ndoshta nga që të varfërit janë më besnikë?! Ndoshta nga që të varfërit nuk e kanë luksin dhe aftëinë të ndryshojnë veten e tyre? Ata, por në moshë të rritur, e përdorin dhunën e votës dhe të pozicionit të tyre konservator edhe kundër fëmijëve të tyre. Votojnë atë krah politik që fëmijët e tyre nuk do të dëshironin t’i votonin. Këta të fundit, të rinjtë, apo relativisht të rinjtë, ashtu me mendjelehtësi të stimuluar edhe nga mosha, janë indiferentë, janë mospërfillës, mosbesues, janë neglizhentë ndaj politikës dhe votës.

Zgjedhja më e drejtë sipas tyre është abstenimi në votime. Ndërkohë, prindërit, gjyshërit e tyre të ndihmuar edhe nga tradita, qëndrojnë në radhë për të shprehur dhunën e konservatorizmit të tyre. Brezin e ri e frenojmë edhe me sjelljet tona shabllone, mekanike të diktuar dhe të kultivuar nga koha e gjatë e jetës në një sistem tjetër. Me këtë qëndrim konflikti midis tyre dhe fëmijëve, thellohet akoma më shumë barra mbi brezin e të rinjve të papunë. Rruga dhe shpresa e vetme për ta ngelet largimi, braktisja e vendit.

Ky konflikt shpreh, në fakt, thelbin e një mungese ekstreme të harmonisë në shoqëri, origjina e së cilës është dhuna e militantëve. Unë nuk gjej dot emër tjetër. Drita më ka ndihmuar të arrij në një përfundim të tillë.

Militantët i shohim shpesh nga jashtë, por nuk depërtojmë në esencën e tyre. Nuk njohim mekanizmin e formimit të tyre dhe veçanërisht atë që i ushqen dhe i rrit ata në numër. Sjelljet militante pjellin kriminelë dhe ky është dimensioni i dytë i dhunës. Po t’i referohemi kuptimit deontologjik të fjalës, militant është ai anëtar i një partie apo organizate, që zhvillon një veprimtari të gjallë, që është aktiv për realizimin e programit dhe të qëllimit të saj, që është luftëtar aktiv për një ide të caktuar.

Ndërkohë, nuk gjej te rasti “Drita” forcën e reflektimit, qëndrimin kritik, nuk gjej veprimtarinë aktive, nuk kuptoj idenë. Aty nuk ka program. Tipa si ajo nuk e njohin zhgënjimin dhe kjo është e mjaftueshme për të kontaminuar drejtuesit e partisë së saj me sindromën e heroit. Të joshur nga sindroma e heroit, të duartrokitur dhe brohoritur nga militantët, drejtuesit politikë kthehen në pacientë miopë, humbasin objektivitetin dhe drejtpeshimin.

Sa më ordinerë që të jenë, aq më të kontaminuar janë prej sindromës së heroit. Nuk kanë aftësinë të shohin thelbin e gjërave, sodisin vetëm sipërfaqen. E përdorin imazhin për thelb dhe kjo i bën fodullë. Nuk kanë sensin e përulësisë, por i kaplon logjika e komandimit dhe injorimit të të tjerëve. Të qënit në pushtet ju jep “privilegjin” të jenë gjithnjë të ftuar në evente dhe veprimtari luksi, inagurime, suksese dhe aktivitete ceremoniale.

Jeta dhe koha e tyre mbushet me “suksese” dhe humbet në këtë mënyrë sensi i masës dhe i vërtetësisë. Madje, vuajnë nga mendësia se si ka mundësi që të tjerët nuk shohin shkëlqimin e sipërfaqshëm, përpjekjet e qeverisë dhe si nuk vlerësojnë këtë përkushtim vetësakrifikues. Ata dhe vetëm ata janë duke bërë vepra të mëdha, të cilat do t’u vlejnë brezave, historisë, vendit, madje edhe rajonit e gjithë kontinentit.

Ata përpiqen shumë, stërmundohen, lodhen, rraskapiten, nuk vënë gjumë në sy për popullin e vuajtur. I përdorin fondet e buxhetit të shtetit për të shkrehur karikatorët e propagandës, për të vënë në lëvizje rrjetet sociale, për të paguar spikerët e disa kanaleve televizive. Paguajnë edhe për të blerë heshtjen. Blejnë heshtjen e atyre që mund dhe duhet të flasin. Blihet edhe heshtja. Të blesh heshtjen, është njësoj sikur të paguash zhurmën, të nxitësh krimin. Blerja e heshtjes është më e thjeshtë. Ajo nuk konsiderohet krim, por e kthen individin në anonim, e bën komunitetin memec.

Them se militantizmi i bën pjellat e veta viktima, sepse komuniteti hesht kollaj, por nuk bindet kollaj. Në këtë mënyrë, militantët humbasin racionalitetin, dominohen gjithnjë nga emocioni. Sjellja racionale e ka fuqinë dhe përmbajtjen e vet te aftësia për të korrigjuar veten, sjelljet dhe gabimet. Duket sikur militantët tundin kokën me spektaklet sipërfaqësore, në fakt ju rëndon heshtja.

Heshtja i bën t’u varet koka. Sa më shumë hesht komuniteti, aq më shumë bindet qeveria se është duke i bërë vendit shërbime të mëdha. Heshtja e njerëzve me spaleta është më e çmuar. Ajo blihet më shtrenjtë. Në vend që të manifestojë përuljen, kërkon që t’i përulen asaj. Harron se ka marrë përsipër rolin e shërbëtorit dhe sillet me frymën e komandimit.

Kërkon që gjithë publiku të sillet ashtu butë-butë, siç sillen militantët e tij. Ky është modeli. Ata, agallarët e kohërave moderne, e përdorin tehun e mprehtë të shpatës së fjalës pa teklif. Shpifin ndaj kujt të mundin. Nuk trishtohen asnjëherë. Shpërfillin këdo, kudo dhe të gjithë. Shajnë me fjalor rruge kundërshtarin e tyre politik, shajnë intelektualët, shajnë studentët, shajnë gazetarët, shajnë femrat, shajnë meshkujt, shajnë biznesmenët, jo të gjithë sigurisht, shajnë institucionet, shajnë të huajt, shajnë vendësit, shajnë komshinjtë, shajnë edhe kolegët, edhe militantët ndonjëherë.

Por, këta të fundit i pranojnë sharjet. Ata kënaqen sepse sharjet që u bëhen tregojnë se ata janë në vëmendjen e drejtuesve politikë të vetë qeverisë, të cilët harxhojnë kohë nga koha e tyre e çmuar që të merren me militantët. Sharja që drejtuesit politikë u bëjnë militantëve të tyre, është kompliment. Militantët ulin kurrizin nga kënaqësia që lideri i tyre i njeh personalisht edhe kur i fyen apo i shan apo nga nevoja se me përkrahjen e tij (të liderit pra), ata zgjidhin hallet, dalin nga këneta e varfërisë, jetojnë më mirë. Kjo sjellje e militantëve i ushqen drejtuesit politikë njëlloj siç ushqen nëna një fëmijë të saposhkëputur nga gjiri.

E di që cinikët dhe kritikët do shprehen ashpër. Kjo nuk më ligështon. Koha dhe e ardhmja jam i bindur se do të më japin të drejtë. Këto çfarë shpreh dhe shkruaj janë përfundime të nxjerra nga njohje reale, nga jeta e gjallë, nga e përditshmja, nuk janë konkluzione apo ide të lexuara në libra dhe nga autorë futuristë.

Unë i njoh personalisht Dritën dhe Arjanin. Por, si ata ka me dhjetëra e dhjetëra. Nuk kemi të drejtë t’i paragjykojmë ata në çdo detaj, në çdo veprim dhe në çdo moment. Po analizoj mënyrën e tyre të arsyetimit politik dhe raportin e tyre politik me komunitetin. Nga ana tjetër, nuk mund të harroj faktin që edhe ata janë aktorë në këtë teatër politik, i cili luhet në skenat tona familjare, në mjediset dhe lagjet tona. Ata dinë për ne informacione dhe detaje shumë më shumë se sa dimë ne për ta.

Teatri politik i ngjan një tregu ku shfaqen ofertuesit dhe blerësit e sjelljes politike. Por, që rregullat e këtij tregu janë të deformuara, sepse institucioni që është ngritur për të garantuar mirëfunksionimin e tij, qeveria pra, instalon rregulla preferenciale. Çfarë është një treg i deformuar, i prishur, jofunksional? Është një treg ku oferta dhe kërkesa janë artificialisht të kamufluara.

Në një treg të tillë, çmimi nuk ka kurrfarë roli dhe vlere. Ky treg nuk arrin t’i kthejë përgjigje të saktë pyetjes: sa vlen? Vota, si produkti kryesor që tregtohet në këtë treg ku mungon eficienca, shitet dhe blihet me çmim larg vlerës. Kjo është fatkeqësisht e vërtetë. Thënia se publiku ka të paktën një herë të vetme në katër vjet të drejtën të kontrollojë dhe tu kërkojë llogari atyre që ka zgjedhur një mandat më parë, është një thënie pa vlerë. Dhuna ndaj të drejtës së votës ushtrohet në forma dhe në mënyra të ndryshme. Dëshpërimi më i madh është te ngatërresa e qëllimshme që bëhet midis materiales dhe shpirtërores.

Vota është produkt i bindjes, i formimit, është reflektim dhe qëndrim shpirtëror, është e lidhur me idealen. Por, që në momentin që ajo blihet me lekë, që në momentin që denatyrohet qenia, që në momentin që përdoret një çmim për të blerë votën e një individi, që në këtë moment militanti i ngjan një skllavi. Ka ndryshuar, në raport me lashtësinë, vetëm forma e tregtimit të skllevërve.

Në kampin qeverisës, të ccdo qeverie, ka pak koka të mëdha. Një, e shumta dy, deri tre vetë. Të tjerët janë numra, janë thjesht karrige në një sallë mbledhjesh, janë kartonë, marioneta, janë lolo. Të tjerët janë klientët e tregut të heshtjes. Heshtja e tyre është një çështje që zgjidhet kollaj. Po deshën le të mos heshtin! Le ta provojnë të mos heshtin! Ata pikërisht për heshtjen janë aty ku janë. Ata duhet të heshtin dhe të punojnë në heshtje. Eh, sa punë mund të bëhen duke heshtur! Mundësisht, në heshtje të plotë.

A nuk bëhen tenderët në kushtet e heshtjes, madje edhe të heshtjes institucionale?! A nuk bëhet shumica e tenderëve për fondet publike me fitues të paracaktuar?! Me oferta të pakërkuara, me blerës të tenderëve, që, pasi bëjnë blerjen e parë, i rishesin ato në blerës të dorës së dytë, të dorës së tretë dhe vetë jetojnë për bukuri duke qethur kuponë. Termi më i përdorur në praktikën e tenderimit publik është termi i nënkontraktorëve. Janë ata, dora e dytë dhe e tretë, që kryejnë punimet për llogari të tenderëve të fituar nga militantët.

Është zinxhiri që e bën funksional ushtria e bindur e militantëve. Janë ata punonjës që janë rekrutuar në administratë, për të cilën kam folur një herë. Për këtë, ata janë specialistë të përkryer. Gjithë ditën montojnë rubinetet që të rrjedhë lirshëm vaji i fondeve publike. Instalimi i rrjetit ka vështirësi, pastaj mekanizmi funksionon vetë. Perpetum mobile. “Drejtuesit e lartë kanë shkollë”, jemi mësuar të themi.

Shpirti, zhvillimi, qëndrimi, sjellja dhe përdorimi i pushtetit zor se maten me ca kategorizime të tilla sikurse jemi mësuar në jetën tonë të përditshme, t’i matim me shkollën. Ndonjëherë, njerëz të shkolluar, por të dështuar në profesionin e tyre, manifestojnë gjithë arsenalin e aftësive që të bëjnë të tjerët të heshtin në fusha të tjera.

Edhe ky është një talent, por i mbrapshtë. Shpërthen në këtë mënyrë talenti pervers i të paaftëve, i njerëzve me vese, i të dështuarve. Janë njerëz që pasi kanë akumuluar dështime për një kohë të gjatë, kanë mbushur enën e tyre njerëzore me mllefe dhe përdorin garuzhdën e madhe për të hedhur mllefe ngado ku munden. Kanë një energji negative të grumbulluar për një kohë të gjatë dhe po për një kohë të gjatë do t’u duhet ta shkarkojnë njëlloj si një rezervuar që grumbullon ujë pak nga pak gjithë dimrin për ta lëshuar në gjithë muajt e tjerë.

Të drejtën e përdorimit të garuzhdës e kanë vetëm ata, shefat e kuzhinës, mjeshtrit e artit kulinar të shpifjes. Të pranishmit në kampin qeveritar vazhdojnë të heshtin. Më saktë, një pjesë e tyre qesh, zgërlaqet, kënaqet, lumturohet dhe krekoset për shefin e kuzhinës. Të tjerët vazhdojnë punën në errësirën e heshtjes. Është një mekanizëm gjigant i ushqyer nga dhuna e militantëve, që nuk çmontohet lehtë.

Nuk dua as ta teproj dhe as ta absolutizoj. Kam njohur njerëz pa shkollë, por me zemër dhe shpirt të madh, saqë argumenti shkollë apo diplomë më është dukur si një vogëlsi e papërfillshme, pa vlerë. Kam njohur militantë, ndonjëherë edhe pa shkollë, që kanë hapur të dyja kanatet e dyerve të shpirtit të tyre dhe aty kam parë ca thesare të tilla sa më kanë mahnitur edhe mua vetë. Thesare që shkëlqejnë nga virtytet dhe mend të verbojnë.

Por më ka ndodhur edhe të takoj njerëz me një valixhe me diploma, me tituj dhe grada, me spaleta dhe dekorata, që, nisur nga sjelljet dhe qëndrimet, më kanë bindur se arsimi zvetënohet, shkolla zhvlerësohet dhe diploma kthehet në këtë mënyrë në një relikte pa vlerë. Kam njohur edhe akademikë që paguajnë lyerjen dhe mobilimin e zyrave të të tjerëve për t’u fituar votën.

Kam parë te njerëz të tillë një lloj cinizmi që të ndjell krupën dhe sado të përpiqesh të kërkosh dhe të gërmosh në zemrën tënde, nuk gjen fjalë që t’i justifikosh apo të justifikosh vetveten dhe të tregohesh dashamirës.

Kam dëgjuar shpeshherë ta krahasojnë pozitën e militantit me atë të patriotit, të atdhetarit, të njeriut të përkushtuar, të besnikut të interesave të mëdha. Është një krahasim pa vend. Janë dy rrathë me qendra të ndryshme. Janë dy pozicione larg njëra-tjetrës, edhe pse në dukje ka një lloj krahasueshmërie. Për të bërë dallimin midis patriotit dhe militantit, duhet të biem dakord për etalonin që do të përdorim si njësi matëse dhe krahasimi.

Etaloni më i mirë si njësi vlerësuese do të ishte, dhe mendoj se kjo është e vetmja mënyrë vlerësimi, të përdornim prioritetin e interesave. Pra, prioriteti i interesave duhet përdorur në këtë rast, sikurse përdoret leku, euro, dollari, për të matur vlerën e mallrave apo çmimin e tyre sikurse përdoret metri për të matur gjatësinë. Për patriotin, në vend të parë është atdheu, është shërbimi dhe mbrojtja me vetëmohim e interesave të tij, që frymëzohet nga dashuria për vendin dhe popullin, janë boshtet e rëndësishme të lëvizjes strategjike të tij, si integrimi europian, aleancat e mëdha, qëndrimi ndaj Kosovës, janë interesat e mëdha kombëtare, kultura, gjuha, flamuri, pasuritë kombëtare. Ndërsa militanti ka gjithnjë në plan të parë partinë, një grup të caktuar.

Partia, si institucion që përgatit dhe përpunon strategjitë dhe linjat e mëdha të drejtimit të lëvizjes së vendit, ekonomisë dhe shoqërisë, është e rëndësishme, por jo më e rëndësishmja. Këtu duhet përdorur logjika, arsyetimi racional, jo emocioni. Militanti përdor emocionin në radhë të parë. Vendimet dhe qëndrimet e bazuara tek emocioni janë afatshkurtra, nuk janë thelbësore, kanë mundësinë e madhe të gabimit. Vënia e partisë në planin prioritar dhe investimi vetëm për partinë është investim shpërdorues.

Por, kur drejtuesit politikë që menaxhojnë pushtetin e votës së militantëve janë të pushtuar nga deliri dhe nuk e përfillin fare partinë, as strukturat e saj, as anëtarësinë? Po kur lideri/lidershipi i pushtuar nga deliri drejton me arrogancë, i merr vendimet vetëm individualisht, ata që ka për rreth i nënvlerëson, i injoron, i përçmon, i limozhon (i degdis), i sikteris, i shkel me këmbë? Po kur lideri në delir jeton i dashuruar me veten e vet, çfarë vlere ka partia? Kur drejtimi mbi bazën e logjikës dhe të respektit të ligjeve zëvendësohet nga drejtimi mbi bazën e vullneteve të një individi? Si ta shpjegoj dhe justifikoj qëndrimin militant ndaj drejtuesve të një partie, edhe kur ajo nuk ka fare as ideologji dhe as program? Çfarë militantizmi kemi në këtë rast? Në këtë rast, militantizmi është duke ushtruar dhunën e mungesës së respektit për vetveten dhe komunitetin. Është duke zgjeruar kufijtë e lirisë së vet, tej logjikës dhe limiteve të lejuara.

Militantët nuk përdorin dot as forcën e arsyetimit mbi bazën e ligjeve të logjikës formale. Për ta nuk ka dy të mira (dy alternativa të mira, apo më shumë) dhe ata duhet të zgjedhin më të mirën. Për ta ka vetëm një të mirë, një ide të drejtë, një alternativë të përshtatshme dhe kjo është alternativa e partisë së tyre, edhe kur ajo nuk ekziston as si e shkruar dhe as si e shprehur apo përvijuar qartë.

Ata nuk janë në gjendje që ndër dy të këqija (nëse grupimet politike përjetohen si grupime që e kanë zhgënjyer publikun, i cili beson pak te politika) të zgjedhin të keqen më të vogël. Mungesa e lirisë për përdorimin e ligjeve të logjikës formale në arsyetim e ngurtëson shoqërinë, i humbet asaj fleksibilitetin, e ngrin atë njëlloj si ushqimet dhe perimet që mbahen në ngrirje për dekada dhe kthehen në produkte pa vlerë dhe të skaduara.

Militanti që vë partinë mbi gjithçka, sillet si makinë pa aparat analitik, pa laboratorin e qelizës, pa nerv realist, pa sy që sheh realitetin. Ata lexojnë në realitetin që jetojmë vetëm një ngjyrë të spektrit, ngjyrën e preferuar të tyre.

Kush është më i dëmshëm, militantizmi apo servilizmi? Për disa autorë, të dy janë të dëmshëm, ose njësoj të dëmshëm. Disa prej tyre e klasifikojnë servilizmin si një ndër sëmundjet më të këqija dhe që bëjnë efektin e pandemisë për shëndetin e shtetit. Sigurisht, edhe servilizmi është një brejtës që ha nga brenda trupin e shëndoshë të administratës dhe të shtetit. Por, servilizmi kultivohet në një mjedis të caktuar. Servilizmin e kultivon paaftësia, fudullëku, e kultivon arroganca, sjelljet brutale. Që të ketë servilë, duhet të ketë edhe drejtues mediokër që e pranojnë servilizmin, që joshen nga sjelljet servile, që kërkojnë një realitet të zbukuruar, që i duan gjërat të servirura sipas oreksit të tyre, që nuk pranojnë mendimin ndryshe, që nuk kanë as aftësitë dhe as kulturën të pranojnë edhe të tjerët si të aftë dhe të përshtatshëm për të drejtuar dhe qeverisur.

Diktaturat stimulojnë servilizmin dhe dallkaukllëkun. Servilizmin e lufton kultura e nxitjes së lirisë së mendimit. Servilizmin e lufton edukata, kultura, transparenca, drejtimi dhe puna në ekip. Servilë ka dhe do të ketë historikisht. Kushtin e ekzistencës së servilëve e dikton dembelizmi dhe paaftësia. Dembelë dhe të paaftë ka dhe do të ketë gjithnjë, të cilët, për të përfituar sa më shumë në çdo rrethanë, do kërkojnë dhe gjejnë personat e përshtatshëm se kujt t’i servilosen.

Servilizmin e kultivon frika. Frika që kanë drejtuesit e paaftë nga konkurrenca, frika nga një mendim alternativ më novator, më profesional dhe më progresist. Ka gjithnjë të paaftë që tundin derën. Këta persona ekzistojnë në administratat joprofesionale, në ekipet ku mungon kompetenca, ku nuk zbatohet parimi i meritokracisë, te drejtuesit pa eksperiencë që postet i kanë fituar për shkak të militantizmit dhe jo të kritereve të diktuara nga normaliteti i karrierës.

Militantizmi nxit servilizmin. Duke fetishizuar pushtetin e individit, të liderit politik, duke mos pranuar konkurrencën dhe garën, militantizmi krijon dhe konsolidon diktaturat. Militantët janë të gatshëm të konfrontohen me kundërshtarët politikë. Janë të gatshëm të luftojnë me këdo që nuk është dakord me linjën e partisë, me ideologjinë e saj, e cila nuk është dakord me frymën e njëshit.

Militanti e identifikon partinë me liderin dhe lideri, sipas tyre, është vetë partia. Kush nuk është dakord me këtë filozofi ose proces të menduari, është kundërshtari i tyre. Është një mënyrë të menduari sipas filozofisë bardhezi. Ose me ne, ose kundër nesh. Hapësira dhe pozicione të tjera nuk ka. Kjo është logjika e luftës që qëndron si mekanizëm, i cili mund të aktivizohet shumë shpejt.

Është një buton që aktivizon gjithë arsenalin dhe energjitë e ballafaqimit. Është vetëm një grimë që ndan qetësinë nga situata e acaruar, që ndan progresin nga regresi, ndërtimin nga shkatërrimi, paqen nga lufta.

Kam dëgjuar mjaft njerëz që e konsiderojnë të ngjashëm militantizmin me tifozërinë. Në dukje të parë, krijohet ideja e rremë që janë vërtet njësoj, janë absolutisht njësoj. Të dyja palët mbështesin, duartrokasin, brohorasin dhe ngrenë në piedestal ekipin e tyre, partinë e tyre. E absolutizojnë atë, e ngrenë në qiell, e rendisin gjithnjë në vend të parë.

Sillen ndaj tyre në mënyrë të përbetuar, i shohin ato si qendrat e vetme të gravitetit. Por, nuk janë e njëjta gjë. Për të kuptuar dallimin midis tyre, duhet të depërtosh në thelbin e tyre, të kuptosh raportin e individit me këtë subjekt specifik që ne e quajmë parti ose ekip futbolli. Dallimi midis militantizmit dhe tifozllëkut është i madh. Sa më shumë t’i njohësh, aq më larg i sheh. Tifozi mbështet një emër, një fanellë, një histori, një ekip që kur fiton trofe, ai vetë nuk përfiton të mira materiale, nuk përfiton favore, atij nuk i ndryshon statusi, ai vazhdon të ngelet tifoz i të njëjtit ekip, por që tani ka një ose disa trofe më shumë.

Ai fiton vetëm dobinë, një lloj kënaqësie të zgjedhjes. Kur ekipi i zemrës së tij performon keq, nuk u bën dëm të tjerëve. Tifozët sakrifikojnë nga vetja për të inkurajuar ekipin e zemrës së tyre. Ata harxhojnë kohë, energji, nerva, kontribute, për të ngritur një ekip edhe kur bie. Ndërkohë që militantët shfrytëzojnë mundin, kohën, energjitë dhe fondet që paguajnë të tjerët. Kur partia performon keq apo dështon, pasojat i paguan publiku, i paguan vendi, i paguajnë të varfrit, i paguajnë biznesmenët, njerëzit që punojnë. Dallimi midis militantëve dhe tifozëve është pak a shumë njësoj si krahasimi midis lojërave të fatit me sigurimet.

Te të dyja këto skema, individi pjesëmarrës paguan një shumë të vogël, me mendimin se në një kohë të dytë do përfitojnë më shumë. Te skemat e sigurimeve paguan primin për të blerë një policë vjetore të sigurimit të veturës, të sigurimit të shtëpisë, të sigurimit të pasurisë. Ndërsa te lojërat e fatit blen një biletë, përsëri me një çmim simbolik, për të hyrë në një lojë. Por ndërsa te lojërat e paguan biletën duke tentuar që të fitojë, madje duke ëndërruar një fitim marramendës për çmimin e madh të një lotarie, te sigurimet paguan i dëshpëruar për të blerë premtimin se nëse ndodh diçka e papëlqyer, dëmin që mund t’i shkaktohet do t’ia paguajnë kompanitë e sigurimeve.

Skemat e sigurimeve vetëm sa mbushin gropën që hapi ngjarja që ndodhi. Ndërsa militantët kërkojnë të ndërtojnë kodra me para. Sigurisht, jo të gjithë. Naivët kënaqen me dobinë e fitores. Ata gëzohen të shohin përsëri në pushtet liderin e pëlqyer të tyre, atë që bën edhe shiun, edhe diellin, atë që e ka fjalën mjaltë, atë që qesëndis të tjerët, kundërshtarët e tij politikë, atë që nuk llogarit askënd tjetër, që fyen pa të keq këdo që i del përpara dhe që nuk është dakord me mendimin dhe sjelljet e tij.

Vetëm kaq për ta. Të tjerët, militantët e fortë, më aktivët, ngrenë male me para dhe pasuri. Se kështu e padrejtë është ndërtuar edhe bota brenda tyre, edhe pse në dukje të parë të shfaqen të tërë njësoj, të barabartë, identikë, idealistë, njëlloj të përkushtuar.

Kam takuar edhe militantë objektivë, realistë, korrektë, reflektues, me aftësi të mëdha për ta parë të vërtetën në sy, që i përkushtohen një ideje për shkak të mënyrës sesi funksionon qenia njerëzore, por që protestojnë, shprehin pakënaqësinë e tyre, kritikojnë, madje ashpër, zhgënjehen dhe revoltohen nga të zgjedhurit e tyre, nga mosmbajtja e fjalës, nga padrejtësitë, nga dështimet. Besojnë vërtetë te thënia se botën e shtyjnë përpara idetë.

Ata vazhdojnë t’i qëndrojnë militantë idesë, por jo institucionit që e ka braktisur atë, jo drejtuesve që kanë luajtur me idenë, e kanë përdorur idenë dhe idealizmin e tyre si objekt të një veprimtarie tregtare. Këta lloj militantësh gënjehen nga demagogjia, por përkohësisht. Njeriu, i cili beson në diçka progresiste dhe përpiqet vërtet ta realizojë atë, duhet respektuar. Kjo është karakteristikë e sjelljes racionale, është e lidhur me të qenit human, është ajo që në shkencat sociale quhet njeriu ekonomik.

Por, të qenit racional, njeri ekonomik, ka edhe dimensionin e reflektimit dhe të aftësisë për të korrigjuar gabimin e bërë. Kjo, pikërisht kjo, i mungon sjelljes së Dritës dhe familjarëve të Arjanit. Kjo është dhuna që ushtrojnë ata mbi komunitetin dhe shoqërinë. Për ta realizuar sa më mirë këtë dhunë, përdorin forcën e pushtetit që administrojnë përfaqësuesit e tyre të zgjedhur. Sa ironike që tingëllon të mbështetësh dikë që të zhgënjen dhe të vazhdosh ta mbështetësh rishtas, edhe pse vazhdon të zhgënjehesh, apo në rastin më të mirë nuk je i aftë të lexosh mesazhin zhgënjyes.

Militantët nuk kanë zotësinë të perceptojnë dhe vlerësojnë dëmin që i shkaktohet publikut nga performanca e keqe dhe dështimet e drejtuesve politikë mbështetur prej tyre. Kam dëgjuar edhe diskutime ekstreme nga miq të mi militantë të një krahu politik. Manifestojnë një vullnet zhgënjyes për të justifikuar edhe fenomene që nuk kanë lidhje fare me qeverinë, por që kanë ngjarë gjatë një mandati qeverisës, apo ngjarje për të cilat çdolloj qeverie do të ngelej zbuluar, sikurse është rasti i fatkeqësive natyrore.

Kushdo do ta konsideronte lajthitje lojën politike me shëndetin, promovimin e zgjidhjeve minimale për interesa elektorale apo përdorimin për përfitime të fondeve të akorduara për të shëruar plagët e ngjarjeve natyrore. Ndodh rëndom që në periudha të jashtëzakonshme, njerëzit që kanë akses të fortë me vendimmarrësit sigurojnë fitime të jashtëzakonshme. Në botën e financës është mjaft i njohur fakti se në periudha krizash dhe fatkeqësish shtohen miliarderët, ashtu sikurse shtohen në polin tjetër të varfrit.

Ndërsa përfitimet, në raste të tilla, do të ishte pak të cilësoheshin si kriminale. Kushdo që ka një aparat minimal arsyetimi dhe reflektimi, do ishte në gjendje të bënte dallimin midis detyrimit e nevojës nga njëra anë me luksin dhe normalitetin nga ana tjetër. Nuk mund të përdoret për interesa elektoralë kryerja në nivel mediokër e misionit, për të cilin ajo ekziston.

Po, do të mbështesja me gjithë energjitë e mia rolin e një militanti nëse do të gjeja te qeveritë një përkushtim me përulje në shërbimet ndaj publikut. Nuk kërkoj idealen, se ajo është e pamundur dhe e paarritshme nga qeveritarë mediokër. Ngjarjet e fatkeqësive natyrore zbulojnë shpesh paturpësisht lakuriqësinë e mungesës së kompetencës qeverisëse dhe mungesës së vizionit. Ngjarjet e fatkeqësive natyrore tregojnë shpesh sa shumë vlerë ka shëndeti, sa e çmuar është lumturia te njerëzit dhe sa larg qëndrojnë qeverisjet në përpjekjet për t’i bërë qytetarët e vet që të prekin lumturinë.

Militantizmi vetëm e largon këtë përpjekje. Ngjarjet që jetojmë në raste të tilla tregojnë se sa pak vlejnë para jetës dhe shëndetit paraja dhe pasuria, tenderët dhe luksi. Luksi më i madh për njeriun është jeta, shëndeti i tij dhe i të dashurve të tij, është standardi i lartë i të jetuarit. E, në këtë kontekst, lumturia duket një ëndërr e huaj dhe e largët, shumë e largët.

Duke qenë në boshllëk, qeveritarët e çdo krahu, përpiqen të krijojnë ngjarje, të jenë të pranishëm në media e për publikun edhe atëherë kur nuk duhet, në mënyrat më të papërshtatshme të mundshme. I prezantojnë punët publike nga dhjetë herë secilën (ndoshta edhe më shumë): një herë duke shqyrtuar idenë, herën e dytë duke diskutuar projektin, herën e tretë duke e miratuar atë, herën e katërt kur firmosin kontratën me donatorët, herën e pestë kur prishin objektet për të përgatitur sheshin e ndërtimit, herën e gjashtë kur ua bëjnë të ditur idenë të pastrehëve, e kështu pa fund deri sa kryerja e një pune publike të kthehet në një stres mediatik.

Luajnë keq me durimin e publikut, me urtësinë e tij, me heshtjen e tij. Kthehet në një bezdisje të patolerueshme, kthehet në një mënyrë politike të të jetuarit. Lajme të rreme edhe për të mbjellë vetëm një pemë. A nuk është kjo një dhunë psikologjike mbi publikun? Kur janë në situata të vështira, sillen si pula të lagura, sillen si qengji i urtë, sillen si engjëj. Kur kanë dështuar në publik, kur u ka plasur një bombë korrupsioni në dorë, kur përmbyten fushat çdo vit për shkak të mospërmbushjes së detyrës së tyre, kur harrojnë dhe premtojnë për të dhjetën herë atë që kanë premtuar vite më parë, kur ngushëllojnë në dasmë apo urojnë në raste fatkeqësish, kur fyejnë me libër shtëpie dhe populli i urtë u heq veshin, kur u prishet nga shiu ura apo asfalti i sapoinauguruar, apo kur qytetet përmbyten nga plehrat ngaqë nuk u përgjigjen nënkontraktorët e zgjedhur prej atyre vetë, bëhen të urtë.

Bëhen të urtë edhe kur u përmend malet me mbetjet dhe ndotjet që i bëhen natyrës sonë të virgjër. Shumë të urtë. Thua nuk janë ata! Njëlloj si fëmijët e zënë në faj, a thua nuk janë ata fodullët e mëparshëm! Me dy fytyra është pak të thuash. Hipokritë është pak të thuash. E kuptoj, ata nuk mund të jetojnë dot pa mbështetje. Por, edhe militantët nuk jetojnë dot pa e mbështetur partinë e tyre.

Njeriu nuk jeton dot pa u mbështetur diku. Kjo është një e vërtetë që ka vlerën e barabartë me ligjet e natyrës. Fëmijët mbështeten te prindërit, por edhe prindërit mbështeten te fëmijët. Një njeri ka nevojë të mbështetet te fisi i vet, te vëllazëria, te të afërmit, te kolegët, te drejtuesit, te pronarët, te miqtë, te më të aftët, te mjeshtrit. Ministrat, deputetët, kryetarët e bashkive, shefat e mëdhenj, liderët politikë, mbështeten te militantët. Por, edhe militantët mbështeten diku, mbështeten te supet e drejtuesve politikë që kanë ndërtuar bazament të fortë, të betonuar nga pushteti i militantëve. Gjykoj se të gjithë kemi detyrimin që të japim kontributin tonë për të çliruar militantët nga vargonjtë e të qenit të varur, duke çmuar fort atë që kemi dhe duke mos lejuar askënd, pavarësisht nga rrethanat, që të na çojë mbrapa për shkak të të qenit të paaftë që të instalojnë progresin dhe rritjen.

Ishte nje reflektim i thellë shpirtëror. Uroj që lexuesi të ketë gjetur veten dhe ta shohë realitetin tonë ndërsubjektiv në mënyrë krijuese siç është vetë jeta.

*****

Kjo esse u botua në disa numra në gazetën DITA. Autori mban titujt Profesor dhe Mjeshtër i Madh