Historia botërore ndryshoi pas 11 shtatorit 2001, ose në mënyra për të cilat të gjithë jemi bërë të vetëdijshëm në jetën tonë të përditshme ose në mënyra që nuk do t’i dimë kurrë. Dhe krahas historisë së madhe, historitë e vogla. Ato të viktimave, të mbijetuarve, njerëzve, kafshëve.
Në mëngjesin e 11 shtatorit 2001, Boeing 767-200ER që operonte Fluturimin 11 për në Los Anxhelos u ngrit në orën 07:59 të mëngjesit nga Aeroporti Ndërkombëtar Logan i Bostonit me 92 pasagjerë dhe ekuipazh. Midis tyre, pesë rrëmbyes, anëtarë të al-Kaedës, të cilët 15 minuta pas ngritjes morën kontrollin e aeroplanit, ndryshuan kurs dhe e çuan atë në kompleksin e Qendrës Botërore të Tregtisë në Nju Jork, ku e përplasën atë në Kullën e Veriut, midis 93 dhe kati i 99-të. Të gjithë në bord u vranë, së bashku me më shumë se 1000 njerëz në 18 katet e larta të rrokaqiellit dhe rreth 600 në katet e poshtme dhe në tokë.
Ky ishte jo vetëm sulmi më vdekjeprurës nga katër sulmet vetëvrasëse të kryera atë mëngjes, por edhe akti më vdekjeprurës i terrorizmit në historinë njerëzore dhe rrëzimi më vdekjeprurës i një avioni të të gjitha kohërave. Momenti i përplasjes nuk është regjistruar fotografikisht, ndërsa e vetmja video që tregon qartë se aeroplani godet Kullën është ajo e dokumentarit Gilles Nodet, i cili në atë moment po filmonte një zjarrfikës aty pranë.
“The Falling Man”
Kur një burrë u hodh nga ndërtesa në orën 09:41 të mëngjesit nga maja e Kullës Veriore, fotografi i Associated Press, Richard Drew arriti të “kapë” rënien e tij, me një dyzinë shkrepjesh duke përfshirë një në të cilin ai duket se zhytet vertikalisht, me duart anash dhe këmbën e majtë të përkulur. Qetësia që nxjerr fotoja e bën atë edhe më të tmerrshme.
Të nesërmen u shfaq në gazetat anembanë botës, duke e ndarë me publikun nëse duhet botuar apo jo. U quajt “Njeriu që bie”. Identiteti i burrit nuk u bë i ditur kurrë. Ka lëkurë të errët, me mjekër, mban një këmishë të bardhë, e cila mund të jetë edhe përparëse kuzhine. Kjo është arsyeja pse fillimisht mendohej se ishte Norberto Hernandez, pastiçeri i restorantit Windows on the World në katet e fundit të Kullës Veriore.
Familja e tij thellësisht fetare e hodhi poshtë me zemërim idenë, duke pretenduar se ai e dinte nëse do të vriste veten, do të shkonte në Ferr. Elton John e bleu foton për koleksionin e tij personal.
United Airlines Fluturimi 175, ora 09:03
Fluturimi 175 i United Airlines u përplas në katet 77 deri në 85 të Kullës Jugore të Qendrës Botërore të Tregtisë, 17 minuta pasi avioni i pa goditi Kullën e Veriut. Ky është një moment që asnjë nga ata që ishin përpara një televizori të hapur në atë kohë nuk do ta harrojë.
Ndryshe nga terroristët në Fluturimin 11 të American Airlines, ata në Fluturimin 175 nuk e çaktivizuan transponderin e avionit kur morën nën kontroll kabinën. Kështu, avioni ishte i dukshëm në radarin e Qendrës së Nju Jorkut gjatë gjithë fluturimit të tij, gjatë të cilit pothuajse u përplas në ajër dy herë me avionë të tjerë.
Momenti kur Bush dëgjon lajmin
Vetëm shtatë muaj pas marrjes së detyrës, presidenti amerikan George W. Bush ishte në Sarasota, Florida, rrugës për në shkollën fillore Emma E. Booker, kur avioni i parë u rrëzua në Qendrën Botërore të Tregtisë.
Pak më vonë, ai ishte ulur në dhomën 301 duke lexuar një tregimi me nxënësit e klasës së dytë kur shoqëruesi e informoi për përplasjen e dytë. “Një aeroplan i dytë goditi Kullën e dytë,” i pëshpëriti Andy Card. “Amerika është nën sulm.” Bush ka reaguar ndaj lajmit me një vështrim të tronditur.
Zyrtari i shtypit, Ari Fleischer, i tregoi nga larg një karton mbi të cilin kishte shkruar “MOS THUAJ ASGJË ENDE”. Presidenti vazhdoi të dëgjonte fëmijët duke lexuar edhe për tetë ose nëntë minuta të tjera, më pas i uroi ata, pozoi për foto dhe hyri në një klasë të zbrazët në shkollë, ku shikoi lajmet më të fundit dhe foli me zëvendës Presidentin Dick Cheney dhe guvernatorin New York George Pataki. Pak minuta më vonë, ai bëri njoftimin e tij të parë për sulmet nga shkolla e Sarasotës.
Shkolla Fillore Emma E. Booker ka vendosur një pllakë të vogël jashtë dhomës 301 në kujtim të ditës tragjike.
“Në vendin më të sigurt në botë”.
Selia e Departamentit të Mbrojtjes të SHBA-së pranë Uashingtonit, u godit në orën 9:37 të mëngjesit. Fluturimi 77 i American Airlines u përplas në pjesën perëndimore të ndërtesës. U vranë 125 persona të tjerë, përveç atyre në bord.
Megjithëse shumë ishin dëshmitarë të përplasjes dhe burimet e lajmeve filluan të raportojnë incidentin brenda pak minutash, nuk ka asnjë pamje të qartë audio-vizuale të përplasjes, përveç pamjeve nga dy kamera sigurie.
Avioni ku udhëtarët rezistuan
Plani i rrëmbyesve për Fluturimin 93 të United Airlines, i cili u ngrit në orën 8:42 të mëngjesit nga Newark, Aeroporti i Nju Xhersit, me destinacion San Francisko me 44 persona në bord, ishte të koordinohej me Fluturimin 77, i cili goditi Pentagonin dhe të godiste Kapitolin.
Por, ngritja e Boeing 757-200 me 42 minuta vonesë dhe vendimi i rrëmbyesve – për një arsye të panjohur – për të pritur edhe 46 minuta shtesë për të nisur sulmin bëri që pengjet e tyre mësuan për tre sulmet e tjera vetëvrasëse. Ata vendosën të rezistojnë dhe u përpoqën të rimarrin kontrollin e avionit. Gjatë përleshjeve fizike brenda avionit, ai u rrëzua në një fushë në Somerset County, në Pennsylvania.
Megjithatë, edhe nëse avioni do të kishte arritur objektivin e tij, humbjet e jetëve, përveç atyre në bord, do të ishin minimale. Të gjitha ndërtesat qeveritare në Uashington tashmë ishin evakuuar. Në veçanti, Kapitoli dhe Shtëpia e Bardhë.
Historia e rezistencës heroike të pasagjerëve dhe ekuipazhit të Fluturimit 93 u shfaq në kinema në vitin 2006, me filmin “United 93” të Paul Greengrass.
Pamja e një astronauti
Astronauti Frank Culbertson ishte i vetmi amerikan që nuk ishte në Tokë atë ditë. Stacioni Ndërkombëtar i Hapësirës po kalonte mbi Nju Jork menjëherë pas shembjes së Kullës 2. Culbertson filloi të bënte fotografi. Ai kapi jo vetëm imazhe të pabesueshme, por edhe hodhi në letër mendimet e tij që u botuan më pas.
“Duhet të bëj një foto”
Pak para shembjes së Kullës së Jugut, fotografja e Associated Press Susan Plunkett ishte një bllok larg në cep të Fulton dhe Broadway, duke u përpjekur të bindte një oficer policie këmbëngulës që ta linte të shkonte drejt Qendrës Botërore të Tregtisë.
“Nuk është e sigurt, nuk është e sigurt”, i bërtiti ai asaj. “Pastaj i gjithë ferri shpërtheu,” shkruan ajo, 15 vjet më vonë, në Guardian . “Dikush kalon me vrap përpara nesh duke bërtitur ‘Po bie!’, ndërsa valët e pluhurit dhe tymit po ngriheshin lart në qiell. Unë filloj të vrapoj përgjatë Fulton. Rreth 20 metra më poshtë ndaloj duke menduar “Dreq, duhet të bëj një foto”. Kthehem dhe bëj 13 shkrepje”.
Njëra prej tyre u bë një nga fotografitë më të famshme të 11 shtatorit. Në fakt, doli sërish në lajm në mes të pandemisë, kur zotëria me dosjen e verdhë në të majtë ra viktimë e koronavirusit. Ai quhej Stephen Cooper dhe ishte shumë krenar për këtë foto. E mbante në portofol dhe ua tregonte të gjithëve që takonte.
Qeni vullnetar
Pas shembjes së Kullave Binjake, mijëra vullnetarë nga e gjithë Amerika u vendosën në Ground Zero për të ndihmuar përpjekjet e kërkimit dhe shpëtimit. Më shumë se 300 qenë të trajnuar morën pjesë në këtë përpjekje.
Personi i fundit që u nxorr i gjallë nga rrënojat, 27 orë pas shembjes, u gjet nga një qen i tillë. Ai vdiq në korrik 2016 në një klinikë veterinare të Teksasit në moshën 16-vjeçare. Golden Retriever Brittany në fund të jetës vuajti nga sëmundje të ndryshme. Pronari zgjodhi eutanazinë në mënyrë që Brittany të mos vuante më. Ndërsa ajo po çohej te veterineri, burrat e Departamentit të Zjarrfikësve të Qarkut Harris, Teksas, formuan dy rreshta dhe i bënë nderimet e tyre këtij qeni të veçantë.
Viktima të tjera nga viti në vit
Më shumë njerëz vdiqën nga sëmundjet e shkaktuara nga ngjarjet e 11 shtatorit sesa gjatë vetë sulmit. Më shumë se 60 lloje kanceri dhe rreth 25 sëmundje të tjera vdekjeprurëse të lidhura me Ground Zero janë gjurmuar tek ata që u ekspozuan duke marrë frymë në pluhurin dhe kimikatet e çliruara nga ndërtesat e shembur.
Rreth 410,000 njerëz u ekspozuan ndaj atmosferës së kontaminuar pas sulmeve dhe mbi 4700 kanë vdekur më pas pa u llogaritur në mesin e viktimave.
Koronavirusi e përkeqësoi edhe më shumë situatën. Të mbijetuarit dhe shpëtimtarët e 11 shtatorit përjetuan shkallë shumë të larta të vdekshmërisë.
Zjarrfikësit
Punonjësi 44-vjeçar i sigurisë Joseph Dimar filloi të zbriste shkallët nga kati i 105-të i Kullës Jugore pak pasi avioni i parë u përplas në Kullën e Veriut. Kur avioni i dytë goditi ndërtesën e tij, ai ishte midis katit 75 dhe 74. Ai vazhdoi zbritjen në katin e 31-të, ku u kryqëzua me zjarrfikësit që shkonin për në katet e sipërme. “Vështrimi i tyre thoshte se e dinin se nuk do të ktheheshin”, tha ai më vonë.
343 nga të vdekurit e asaj dite ishin zjarrfikës që shkuan në godina pas përplasjeve. Deri në shtator 2023, rreth 350 të tjerë kishin vdekur nga sëmundjet e lidhura me 11 shtatorin 2001. Sipas Departamentit të Zjarrfikësve të Nju Jorkut, 11,000 zjarrfikës vuajnë nga sëmundjet që lidhen me Qendrën Botërore të Tregtisë, duke përfshirë 3,500 që tashmë kanë kancer.
Përshtati DITA nga CNN
