Në vitin 106, romakët aneksuan mbretërinë Nabatean dhe e quajtën atë Arabia Petraea. Pyetja është se si u arrit saktësisht kjo.
Historianët romakë e përshkruan këtë si një proces jo të dhunshëm pas vdekjes së mbretit të fundit Nabatean, Rabbel II Soter. Por së fundmi, në shkretëtirën djerrë të Arabisë veriore, arkeologët kanë zbuluar ato që ata besojnë se ishin tre kampe të ushtrisë romake. Ato janë të vendosura në një vijë të drejtë midis oazit Bayir pranë kryeqytetit nabatean të Petrës dhe Dûmat al-Jandal, në atë që tani është Arabia Saudite veriore.
Kjo mund të dëshmojë për një fushatë ushtarake, supozojnë Michael Fradley, Andrew Wilson, Bill Finlayson dhe Robert Bewley nga Universiteti i Oksfordit, në një studim në revistën “Antiquity”. Para 2000 vjetësh, Dûmat al-Jandal ishte një vendbanim nabatean.
Ato që mendohet se kanë qenë kampe ushtarake janë kapur në imazhet satelitore, përfshirë ato nga Google Earth, të cilat u përdorën në kuadër të projektit “Arkeologjia e Rrezikuar në Lindjen e Mesme dhe Afrikën e Veriut“.
Nëse ato kanë qenë kampe romake, kjo do të thotë se vënia nën kontroll e rajonit të pasur Nabatean mund të mos ketë qenë aq e padhunshme sa e përshkruajnë analet romake. Forcat mund të ishin dërguar nëpër tokë të papushtuar për mijëra vjet; në fund të fundit, nuk ka dëshmi të banesave të lashta.
Ky është një zbulim i jashtëzakonshëm sepse prania e kampeve të përkohshme të ushtrisë romake nuk është provuar më parë.
Studiuesit nuk flasin ende me siguri të plotë. Dy nga tre ato që supozohet të kenë qenë kampe u zbuluan vetëm në tetor 2022 dhe deri tani nuk ka pasur asnjë gërmim.
“Mënyra se si ata i ndërtuan këto kampe të përkohshme është e njëjtë me atë në Britaninë veriore dhe në Lindjen e Afërt,” thotë Fradley.
Duke qenë se gjetjet janë në mes të askundit dhe kanë mospërputhje në madhësi, studiuesit janë përpjekur të rindërtojnë strategjinë e luftëtarëve romakë.
“Le të imagjinojmë një grup pushtuesish romakë mbi deve që ecin nëpër rërë e më pas ngrenë një kamping për natën. Sigurisht nuk do të shtriheshin në rërë. Ata do të ndërtonin një kamp për të qenë edhe nëse do të qëndronin atje për një natë ose një javë”, shpjegon Fradley.
Muri rrethues nuk duhet të ketë qenë aq i lartë apo i fortë – këtu ngrihen pikëpyetje si si strukturat relativisht të dobëta mbijetuan për 2000 vjet. Përgjigja, thotë Lewis, është se rajoni është një zonë ku nuk ndodh asgjë.
“Pra, ndoshta për të kapur kundërshtarin në befasi, romakët ndërtuan kampe të përkohshme, ndoshta përgjatë një rruge të vogël tregtare të rrahur pak. Pastaj ata u zhvendosën nga secili kamp pas një ose dy ditësh, kështu që mund të mos ketë asgjë atje”, thotë Fradley. Nëse arkeologët janë me fat, ndoshta një ushtar ka humbur një monedhë.
Ndërsa përmasat e ndryshme shpjegohen me një teori tjetër. Kampi i parë është sa dyfishi i madhësisë së dy të tjerëve.
Një shpjegim i mundshëm është se në kampin e parë forcat u ndanë në dysh dhe rruga e dytë nuk është zbuluar ende. Ose ndoshta gjysma e forcës u nda dhe përparoi përpara gjysmës tjetër, ndërsa transportonte edhe ujin, supozojnë arkeologët.
Një mundësi më e zymtë është që mospërputhja e madhësisë mban të dhëna për fatin e ushtarëve: gjysma e tyre mund të kenë ndërruar jetë gjatë rrugës nga kampi i madh në atë të mesëm.
Duhet theksuar se kampet e përkohshme të ushtrisë romake në Lindjen e Afërt janë një gjetje e rrallë, ndërsa Britania është e mbushur me to, sepse një ushtri e përhershme romake pushtoi Albionin për shekuj. Në Britani, romakët kishin kampe ku stërviteshin për fushata.
j.l./ dita
