Gati apo jo, e ardhmja post-amerikane e Evropës ka mbërritur

Nga Joschka Fischer

Evropa përballet me një epokë të re pas tërheqjes së SHBA-së, ku siguria, uniteti dhe lidershipi i kontinentit varen gjithnjë e më shumë nga vetë evropianët.

Si do të jetë Evropa pa një prani ushtarake dhe politike amerikane? Evropianët duhet të fillojnë të përgatiten për këtë eventualitet, sepse nuk ka më asnjë dyshim që Presidenti amerikan Donald Trump dëshiron t’i japë fund aleancës së Atlantikut të Veriut dhe është tashmë në rrugën për ta bërë këtë. E vetmja pyetje që mbetet është nëse ai do ta tërheqë zyrtarisht Shtetet e Bashkuara nga NATO, apo thjesht do ta zbrazë atë nga përmbajtja përmes neglizhencës dhe përbuzjes.

Sido që të ndodhë, shpërbërja e aleancës ka nisur tashmë. Marrëveshje kaq të vjetra dhe të testuara si NATO zakonisht nuk shemben brenda një dite apo përmes një akti të vetëm. Përkundrazi, ato gërryhen ndërsa besimi në angazhimet e tyre themelore – veçanërisht mbrojtja e ndërsjellë – zbehet. Pikërisht kjo ka ndodhur gjatë presidencës së dytë të Trump-it, sidomos tani që evropianët kanë refuzuar t’i bashkohen luftës së tij të dështuar të zgjedhur në Lindjen e Mesme. Ndërkohë, pavarësisht përkushtimit të supozuar të Partisë Republikane për të ruajtur një mbrojtje të fortë amerikane, asnjë figurë e rëndësishme në parti nuk e ka kritikuar Trump-in për dëmin e pakthyeshëm që ka shkaktuar.

Gjatë gjithë Luftës së Ftohtë dhe periudhës që pasoi, prania amerikane në Evropë ishte faktori vendimtar për sigurinë dhe stabilitetin e brendshëm evropian. SHBA garantoi paqen dhe prosperitetin që mundësuan integrimin ekonomik dhe, në fund, krijimin e Bashkimit Evropian. Por Trump dhe lëvizja e tij MAGA nuk tregojnë asnjë interes për këtë histori. Për arsye paksa të paqarta, ata ushqejnë armiqësi të thellë ndaj BE-së dhe synojnë ta tërheqin Evropën pas në epokën e nacionalizmave vetëshkatërrues.

Ky është një objektiv thellësisht i gabuar dhe i rrezikshëm, pasi suksesi i tij do ta linte edhe vetë Amerikën shumë më të dobët dhe më të izoluar. Por argumente të tilla nuk kanë ndikim tek Trump. Pas humbjes zgjedhore të aleatit të tij joliberal në Hungari, Viktor Orbán, ai ka gjasa të jetë edhe më i prirur t’i lërë evropianët në fatin e tyre.

Për herë të parë në tetë dekada, Evropa do të gjendet e vetme. Evropianët do të duhet të vendosin vetë për fatin e tyre dhe të marrin përgjegjësi për sigurinë e tyre. Kjo mund të tingëllojë si një vëzhgim banal, po të mos ishte historia e përgjakshme e Evropës. Tërheqja e SHBA-së nga kontinenti pas Luftës së Parë Botërore krijoi terrenin për ngritjen e Hitlerit dhe, në fund, për Luftën e Dytë Botërore.

Po të kishte qëndruar fuqia më e madhe ushtarake dhe ekonomike e botës gjatë periudhës ndërmjet dy luftërave, revanshizmi gjerman do të kishte qenë i pamundur.

Ky ishte mësimi që nxori brezi i Luftës së Dytë Botërore dhe që u zbatua më pas. Presidenti amerikan Harry S. Truman mbajti një prani të fortë amerikane në Evropë, jo vetëm për t’iu kundërvënë kërcënimit të Ushtrisë së Kuqe të Stalinit – që ndodhej në Berlin, në zemër të Evropës – por edhe për të zbutur frikën evropiane nga revanshizmi gjerman. Ky vendim amerikan krijoi kushtet për lëvizjen drejt një “bashkimi gjithnjë e më të ngushtë” në Evropë. Ishte pikërisht prania amerikane që mundësoi ribashkimin e Gjermanisë dhe zgjerimin drejt lindjes të NATO-s dhe BE-së. Evropa siç e njohim sot nuk do të kishte ekzistuar ndryshe.

Çfarë rezervon, atëherë, e ardhmja pas-amerikane për Evropën? A mund ta menaxhojë ajo sigurinë e saj dhe të ruajë unitetin pa SHBA-në? Për Gjermaninë, me historinë e saj të aspiratave hegjemoniste në kontinent, tërheqja amerikane ngre pyetje të vështira. A ka brezi aktual i lidershipit politik gjerman ndjeshmërinë historike të nevojshme për të marrë një rol të ri, në partneritet me Francën dhe të tjerët? Rritja e ekstremit të djathtë, si Alternative für Deutschland, tregon se asgjë nuk duhet marrë si e mirëqenë.

Sa i përket udhëheqjes së Evropës, nuk ka alternativë tjetër veç Gjermanisë dhe Francës. Dy fuqitë më të forta evropiane duhet të dalin përpara për të mbushur vakumin. Evropianët nuk mund të presin më që SHBA të sigurojë udhëheqjen e nevojshme.

Të lind pyetja nëse amerikanët e kuptojnë se po shkatërrojnë suksesin më të madh diplomatik në historinë e tyre, duke dobësuar ndjeshëm bazat e fuqisë dhe prosperitetit amerikan. Nuk ka arsye të besohet se SHBA mund të heqë dorë nga partneri i saj strategjik pa kosto.

Fatkeqësisht, dritarja për të ndryshuar kursin është mbyllur. Protektorati i gjatë amerikan ka marrë fund nën Trump-in dhe nuk do të rikthehet. Evropa duhet tani të përcaktojë vetë rrugën e saj.

Disi, marrëdhënia transatlantike – vetë ideja e Perëndimit – do të duhet të ripërcaktohet kur ethet MAGA të bien. Por edhe mes kaq shumë pasigurish, një gjë mbetet e qartë: evropianët dhe amerikanët do të jenë gjithmonë më të fortë së bashku në rendin e ri botëror sesa të ndarë.

Botuar në BIRN