Redaksionale DITA
Nga Beogradi në Tiranë, një mësim po bëhet gjithnjë e më i qartë: pushtetet që kontrollojnë institucionet, mediat dhe makinerinë partiake nuk janë të pathyeshme. Por rrëzimi i një pushteti nuk është e njëjta gjë me ndërtimin e një alternative. Studentët serbë e kaluan kufirin nga protesta te vota. A mund ta bëjnë këtë edhe studentët shqiptarë?
Fitorja e studentëve në Serbi është një goditje ndaj një modeli pushteti që, për vite me radhë, është paraqitur si i pamposhtshëm. Pra një përgjigje për të gjithë ata që besojnë se, në shoqëritë ku pushteti ka përqendruar institucionet, kontrollon hapësirën mediatike dhe përdor epërsinë e vet politike për të kufizuar konkurrencën, ndryshimi është i pamundur.
Më 25 tetor, lista e mbështetur nga lëvizja studentore fitoi rreth 52,7 për qind të votave në zgjedhjet parlamentare serbe, duke lënë pas aleancën e Aleksandar Vuçiçit, e cila mori rreth 39,2 për qind. Pas gati dy vitesh protestash, studentët nuk u mjaftuan me mbushjen e shesheve. Ata ndërtuan një alternativë elektorale dhe e çuan përballjen me pushtetin atje ku vendoset legjitimiteti demokratik, te vota. Ky është mësimi më i rëndësishëm për Shqipërinë.
Vuçiçi dhe Rama, dy gjatoshat, variante të së njëjtës tipologji pushteti
Aleksandar Vuçiçi dhe Edi Rama nuk janë figura identike dhe vendet që drejtojnë nuk kanë sisteme politike të njëjta. Por modeli i tyre i qeverisjes shfaq ngjashmëri që nuk mund të anashkalohen. Përqendrimi i pushtetit politik, dominimi mbi partitë që drejtojnë, ndikimi mbi institucionet, prezanca e madhe në hapësirën mediatike, marrëdhëniet mes politikës, interesave ekonomike dhe lidhjeve me rrjete të krimit të organizuar, etj.
Në të dyja rastet, pushteti tenton të identifikohet me vetë shtetin. Kryeministri ose udhëheqësi nuk paraqitet ashtu si e paracakton LIGJI, si drejtues i përkohshëm i qeverisë, por si njeriu pa të cilin vendi rrezikon të bjerë në kaos, të humbasë drejtimin ose të përfundojë në duart e qametit.
Kjo është një nga mënyrat më të efektshme për ta mbajtur shoqërinë peng. Të bindësh qytetarët se, pavarësisht pakënaqësive, nuk ekziston asnjë alternativë e besueshme. Vuçiçi e ndërtoi pushtetin e tij mbi këtë logjikë për më shumë se një dekadë. Rama, po ashtu.
Por fitorja e studentëve serbë tregoi se kontrolli i institucioneve dhe epërsia e makinerisë partiake nuk garantojnë mbijetesë të përhershme politike. Edhe në Shqipëri, mekanizmi Rama- Berisha është kthyer në një mekanizëm mbrojtës të pushtetit. Sikur largimi i kryeministrit të nënkuptonte automatikisht rikthimin e kundërshtarit të tij. Sikur shqiptarët të ishin të dënuar të zgjidhnin përjetësisht mes dy alternativave që e ushqejnë njëra-tjetrën politikisht dhe financiarisht.
Por demokracia nuk është një kontratë mes dy liderëve për të ndarë përgjithmonë pushtetin. As një marrëveshje ku qytetarët duhet të pranojnë njërin vetëm nga frika e tjetrit.
Largimi i Ramës nuk do të thotë domosdoshmërisht ardhja e Berishës. Dhe frika nga Berisha nuk mund të jetë një mandat i përjetshëm për Ramën.
Kjo është arsyeja pse lëvizja studentore shqiptare ka rëndësi përtej kërkesës për dorëheqjen e kryeministrit. Ajo mund të sfidojë jo vetëm një qeveri, por edhe idenë se politika shqiptare nuk mund të prodhojë asgjë jashtë dy kampeve të vjetra.
Dorëheqja nuk është pushteti. Është fillimi i garancive
Studentët shqiptarë kanë kërkuar dorëheqjen e Edi Ramës si një garanci politike për përgatitjen e zgjedhjeve të lira dhe të ndershme. Kjo kërkesë duhet lexuar në thelbin e saj, jo përmes karikaturave që pushteti ose kundërshtarët e tij përpiqen t’i bëjnë.
Ata nuk po kërkojnë të marrin pushtetin pa zgjedhje. Po kërkojnë që kushtet politike dhe institucionale të mos jenë të tilla që zgjedhjet të shërbejnë vetëm për të konfirmuar pushtetin ekzistues.
Këtu qëndron dallimi mes një kërkese demokratike dhe një ambicieje për pushtet.
Dorëheqja e kryeministrit, në vetvete, nuk garanton zgjedhje të lira. As nuk e zgjidh automatikisht krizën e institucioneve, të besimit publik apo të përfaqësimit politik. Por mund të hapë një proces ndryshimi, nëse shoqërohet me garanci të besueshme, transparencë, institucione funksionale dhe një proces zgjedhor ku qytetarët të kenë mundësi reale të zgjedhin.
Pikërisht për këtë arsye, përgjigjja e Ramës se qeveritë ndryshojnë vetëm përmes zgjedhjeve nuk e mbyll debatin. Përkundrazi, e hap atë. Amjafton ekzistenca formale e zgjedhjeve, apo duhen edhe kushte që ato të jenë realisht konkurruese?
Kjo pyetje nuk zgjidhet duke i shpallur protestuesit armiq të demokracisë. As duke i paraqitur si instrumente të medemek kundërshtarit politik. Demokracia nuk është vetëm dita e votimit. Është edhe e drejta e qytetarëve për të kërkuar llogari, për të protestuar dhe për të kërkuar ndryshimin e rregullave që pengojnë konkurrencën e ndershme.
Nga zemërimi te përfaqësimi
Megjithatë, Serbia nuk duhet lexuar si një histori me fund të lumtur të garantuar. Fitorja elektorale është një moment historik, por jo një provë se të gjitha problemet janë zgjidhur. Lëvizja studentore serbe përballet tani me një detyrë shumë më të vështirë se organizimi i protestave. Duhet të qeverisë, të ruajë kohezionin e saj dhe të provojë se mund të ndryshojë institucionet pa riprodhuar praktikat që kundërshtoi.
Pikërisht këtu nis sfida shqiptare. Në Shqipëri, pyetja është nëse studentët apo flamingot, apo të dy bashkë mund të ndërtojnë një formë përfaqësimi që shkon përtej protestës, pa e shndërruar lëvizjen në një parti tradicionale me të njëjtat hierarki, interesa dhe varësi.
Kjo protestë, (në rrugë ose jo pak rëndësi ka tani) ka bashkuar njerëz me bindje të ndryshme. Ka krijuar në etapa të saj një ndjenjë të fuqishme solidariteti dhe ka arritur të artikulojë kërkesa që partitë e dala nga dhjetori ramizian nuk i kanë dëgjuar ose nuk kanë dashur t’i dëgjojnë.
Por një lëvizje që synon ndryshimin e pushtetit duhet t’u përgjigjet edhe pyetjeve konkrete. Kush e përfaqëson, si zgjidhen përfaqësuesit e saj, çfarë garancish ofron për transparencën dhe si do të shmangë kapjen nga interesa të tjera?
Kjo nuk do të thotë se studentët duhet të nxitojnë të bëhen parti politike. As se duhet të braktisin protestën për t’u përshtatur me rregullat e një sistemi që po kundërshtojnë. Do të thotë se duhet të gjejnë një mënyrë për ta kthyer energjinë qytetare në një forcë të qëndrueshme, me objektiva të qarta, mekanizma demokratikë vendimmarrjeje dhe një program minimal për reformimin e shtetit.
Nëse nuk e bëjnë këtë, ekziston rreziku që energjia e protestës të përvetësohet nga elitat e vjetra politike, të cilat mund ta përdorin zemërimin e të rinjve për të rikthyer veten në qendër të skenës. Ekziston edhe rreziku që protestat të konsumohen në radikalizëm, përplasje dhe një konflikt pa perspektivë politike. Të dyja janë rrugë që mund ta dobësojnë një lëvizje qytetare.
Sfida është të ruhet pavarësia nga partitë e vjetra, pa u izoluar nga shoqëria; të mbahet presioni mbi pushtetin, pa e zëvendësuar programin me zemërimin; të kërkohet largimi i qeverisë, pa e trajtuar largimin e saj si zgjidhje automatike për çdo problem të vendit.
A ka mbërritur Rama në fundin e ciklit të tij politik?
Zhvillimet e fundit sugjerojnë se procesi i konsumimit të pushtetit të Edi Ramës ka hyrë në një fazë vendimtare. Protesta studentore nuk është e vetmja arsye. Ajo ndërthuret me krizën e besimit, akuzat për korrupsion, pakënaqësinë ndaj mënyrës së qeverisjes dhe ndjesinë se pushteti është larguar gjithnjë e më shumë nga shqetësimet e njerëzve të zakonshëm.
Një qeveri mund të mbijetojë për një kohë të gjatë edhe kur humbet një pjesë të konsiderueshme të besimit publik. Mund të mbështetet te shumica parlamentare, te makineria partiake, te dobësia e opozitës, te dumbabistët që rishfaqen në cdo epokë, te bindja se “kundërshtarët” nuk janë në gjendje të prodhojnë një alternativë, etj
Por, këta mekanizma po e humbasin fuqinë e tyre bindëse. Kriza është tashmë jo vetëm një rënie e dukshme e popullaritetit të Ramës. Është krizë e veyë legjitimitetit politik. Për Ramën, problemi është se një pjesë e madhe e shoqërisë nuk duket më e gatshme ta pranojë argumentin se integrimi europian duhet të shërbejë si përgjigje ndaj çdo skandali korruptiv dhe se çdo alternativë ndaj qeverisjes së tij përbën një “rrezik të madh” për vendin.
Procesi i konsumimit të pushtetit të tij ka hyrë në një fazë nga e cila një zgjidhje normale politike po bëhet gjithnjë e më e vështirë. Gjithsesi fundi i një cikli politik nuk përcaktohet vetëm nga madhësia e protestave. Aftësia e tyre për të ndërtuar shumicë shoqërore dhe për ta shndërruar atë në ndryshim institucional, është ende në provë.
Serbia ka treguar se kjo është e mundur. Shqipëria ende duhet ta provojë.
DITA

Dashtë Zoti
Po une nuk kam besim
Kemi mallkim si popull
Demokraci lokale por nacionaliste e egër me tone të qarta shoviniste.., dhe me populizëm po aq lokal: nga populizmi vucician i “mbrujtur” me eksperienca humbjesh katastrofike rajonale në një populizëm ende edhe më të egër te vrullit studentesk ku ibridja e asgjësuar e Vucicit gjen shprehje në moskuptimit vetëvrasës të faktit që Kosova është Shtet i Pavarur. Mendësia kolonialiste e serbëve përvec toneve absurde me konotazione psikopatike është fyese! Dhe si e tillë duhet demaskuar!
me forcë !
Protesta mund ta tronditë pushtetin, por vetëm organizimi mund ta ndryshojë sistemin.
Mësimi i Serbisë nuk është se studentët fituan sepse protestuan gjatë, por se arritën ta shndërronin pakënaqësinë në një alternativë elektorale. Këtu qëndron edhe prova më e vështirë për Shqipërinë. Zemërimi është energji politike, por nuk është ende projekt qeverisjeje. Nëse lëvizja studentore arrin të ruajë pavarësinë, të krijojë përfaqësim demokratik dhe të artikulojë një program minimal për shtetin, mund të bëhet diçka më e rëndësishme se një protestë kundër Ramës: fillimi i një alternative të re politike.
REVOLTA
Kush je Ti që zgjedh një mi
Ergys Agasi u quajtka
Të tallet me paratë tona
E me tendera bukur luajtka?!
Kush je Ti që na ve Vlorën
E Hysenajve në krye të SHISH
Nuk ka njerëz me mend ky vend
Po na emëron një copë “mish”?!
Kush je Ti që verë na dashke
Tridhjetë mijë euro e kusur
Që çitjane grash të zeza mban
Jo me rrip, por me ushkur?
Pordhë e madhe ekstravagante
Gjysme mahnit ndërkombëtarët
Që të krehin lesh’n e thinjur
Prapa shpinës të tallin karët!
Pika më e fortë e këtij editoriali është rrëzimi i idesë se Shqipëria duhet të zgjedhë përjetësisht mes Ramës dhe Berishës. Një demokraci ku qytetarët votojnë vetëm për të shmangur njëri-tjetrin nuk është demokraci e shëndetshme, por një sistem i mbajtur peng nga frika. Sfida e studentëve nuk është thjesht të largojnë një kryeministër, por të provojnë se qytetarët mund të prodhojnë alternativa jashtë rrethit të mbyllur të politikës së vjetër.
Sanxhaku i Novi Pazarit për herë të parë pas LDB u ofroi votusëve shqipëtarë në Serbi një kandidat për deputet z.Armina Nuraj kurse ata nuk e votojnë dhe kush u beson që veq interesave dhe retorikave nacionale ata asgjë nuk ofrojnë ata nuk marin model serbët në Kosovë ku votojnë edhe romë të serbizuar
Rama dhe Berisha, pavarësisht dallimeve të tyre, përfitojnë politikisht nga bindja se largimi i njërit sjell domosdoshmërisht tjetrin. Kjo logjikë e kthen frikën në mekanizëm sundimi dhe e redukton votën në një zgjedhje mes dy rreziqeve të perceptuara.
Kam frikë.se vetëm ajo që thot ai djali Dilaverit bën punë
Çështja thelbësore është se si ndërtohen garancitë që vota të jetë shprehje e vullnetit qytetar dhe jo thjesht konfirmim i epërsisë së atij që kontrollon pushtetin.
Për dekada, politika shqiptare ka funksionuar mbi një polarizim që i ka dhënë dy kampeve mundësinë të mobilizojnë mbështetësit përmes frikës nga kundërshtari. Një brez që refuzon këtë logjikë mund të hapë një kapitull të ri. Por kjo kërkon më shumë sesa distancim moral nga partitë e vjetra.
Nuk po zgjatem se Dita e di mirë për cfr po flas duke qenë se ka qenë pararoja e kërkesave të protestës që 4-5 muaj m parë
Editoriali bën mirë që nuk e paraqet përvojën serbe si një histori me fund të garantuar. Një lëvizje mund të bashkojë mijëra njerëz kundër një pushteti, por qeverisja kërkon marrëveshje përtej kundërshtimit, vendime konkrete dhe institucione që funksionojnë. Studentët shqiptarë duhet ta kuptojnë se suksesi nuk matet vetëm me numrin e protestuesve
Rama mund të ketë ende instrumentet formale të pushtetit, po për mua ka rënë
një koment politik i strukturuar, i mprehtë
Bëjnë mirë ata qe merren me protesten, ta lexojne me laps në dorë
Nuk ka veshtiresi te qeverise vendin asnje udheheqes qe eshte i ndershem, patriot dhe qe nuk bie ne vetkenaqesi…
Nuk krahasohet sistemi ne shqiperi me ate te serbise
Ata votojne dy pushteze me vote popullore presidentin dhe qeverine
Ndersa ne shqiperi ska me pushta jo me pushtete qe te votoje populli
PIKAT, MBI -i-.
Gjithë historia tregon se duhet të mësojmë nga përvoja e të tjerëve duke e modifikuar në realitetin konkret të vendit. Këtu duhet të vihet në dukje politika përçarëse që forcat politika kanë mbjellë në këtë vend, kur në fakt qytetarëve i intereson programi i plotë që ato duhet të paraqesin në fushate dhe si ka rezultuar zbatimi i tyre.
Besimi i qytetarëve në këto dy forca politike është në minimumin historik të mundshëm, kështu që mundësia e daljes në zgjedhje elektorale përfaqësuesve intelektualë të protestës është shumë emergjente,
Qytetarët shqiptarë i mirëpresin.
Qoftë e mbarë dhe e bekuar kjo ditë!
Gjithcka eshte e mundur me vote kur ka zgjedhje, por ne Shqiperi koha ka treguar se pushteti nuk tendon zgjedhje por farsa zgjedhore. Dhe kjo Rilindja e Rames farsat zgjedhore i ka perfeksionuar aq sa Rama 3 dite para dites zgjedhjeve ne nje cope leter shkruan numrin e deputeteve qe do dhe pastaj tere strukturat e pushteteve bejne te pamunduren per ta arritur objektivin e vene prej tij me gjithe menyrat e me gjithe strukturat shteteriore qe pushteti i ka nen sqetulla.
Qe te kete zgjedhje ku vota te kete vlere e te jete e pa ndikuar, kete e realizon vetem nje qeveri tranzitore a kujdestare me afat te percaktuar.
Duke qene e limituar ne afate qeverisje, vetem nje qeveri e tille nuk i kthen zgjedhjet ne farsa se nuk ka interesa afatgjata ne pushtet. Sa here te bejne zgjedhje pushtetet aq here ato do jene vetem farsa te tyre e vota do shitet e blihet nga strukturat e pushtetit.
Se per dreq kjo kulture e shitblerjes votes ka zene dhe rrenje ne nje pjese te konsiderueshme te popullsise fale shtimit te varferise.
A ka mbërritur Rama në fundin e ciklit të tij politik?
Shenjat e fundit sugjerojnë se Edi Rama është futur në fazën më të ndjeshme të konsumimit politik. Kjo nuk është ende prova e rënies së tij, por është një sinjal i qartë se modeli i pushtetit që ka ndërtuar prej vitesh po përballet me kufijtë e vet. Protesta studentore nuk është arsye e vetme. Ajo është vetëm shprehja më e dukshme e një krize më të thellë: kriza e besimit, e përfaqësimit dhe e legjitimitetit.
Një qeveri mund të mbijetojë edhe kur humbet një pjesë të madhe të besimit publik. Mund të mbahet në këmbë nga shumica parlamentare, nga dobësia e opozitës, nga kontrolli mbi aparatin partiak dhe nga bindja e imponuar se nuk ka alternativë serioze. Për një kohë, këto mekanizma funksionojnë. Por asnjë pushtet nuk është i përjetshëm kur fillon të humbasë aftësinë për të bindur shoqërinë se është i domosdoshëm.
Kjo është sot sfida e Ramës. Nuk mjafton më të mbështetet te narrativa e stabilitetit, as te frika nga kundërshtarët, as te ideja se integrimi europian mund të shërbejë si justifikim për çdo dështim, skandal apo devijim. Një pjesë gjithnjë e më e madhe e shoqërisë nuk e blen më këtë kontratë politike. Dhe kur pushteti nuk arrin më të prodhojë bindje, ai fillon të mbijetojë vetëm me inerci.
Në këtë kuptim, protesta studentore ka rëndësi të veçantë. Ajo nuk është thjesht një reagim ndaj qeverisë. Ajo është shenjë se pakënaqësia ka kaluar nga niveli i shpërthimeve të izoluara në një kërkesë më të artikuluar për ndryshim. Studentët nuk po sfidojnë vetëm një qeveri; po sfidojnë idenë se politika shqiptare është e dënuar të sillet përgjithmonë brenda të njëjtit rreth vicioz.
Por këtu qëndron edhe prova më e madhe. Fundi i një cikli politik nuk shpallet nga protesta. Ai provohet vetëm kur protesta arrin të ndërtojë shumicë shoqërore dhe ta kthejë atë në ndryshim institucional. Ky është ende territori i paeksploruar në Shqipëri.
Serbia e tregoi se një lëvizje studentore mund të kalojë nga rruga te kutia e votimit dhe ta sfidojë pushtetin atje ku ai është më i prekshëm. Shqipëria ende duhet ta provojë nëse një energji e tillë mund të shndërrohet në alternativë reale. Dhe pikërisht për këtë arsye, pyetja nuk është më vetëm nëse Rama ka hyrë në fazën e konsumimit, por nëse shoqëria shqiptare është gati ta kthejë atë konsumim në fund politik.
Nëse kjo ndodh, atëherë do të flasim jo thjesht për një krizë qeverisjeje, por për mbylljen e një cikli të tërë dominimi. Nëse jo, atëherë edhe një pushtet i lodhur mund të zgjasë më shumë nga sa e pret shoqëria që e kundërshton.
Për dekada me radhë, elita politike shqiptare funksionoi mbi të njëjtin mekanizëm: duke e trajtuar qytetarin herë si dele të bindur, herë si turmë të manipuluar, e herë si statistikë për Brukselin.
Por në këtë kronikë të gjatë mashtrimi, ndodhi e papritura.
Populli shqiptar—i lodhur nga lugët e floririt që u tregoheshin si vegla mrekullie,(Enver Hoxha) nga fitoret e rreme që lanë pas gërmadha Sali Berisha) , dhe nga rrypat e shtrënguara për një BE(Edi Rama) që s’po vinte kurrë—nxori në pah të vërtetën e hidhur: “elita” e tij ishte thjesht një zinxhir mashtruesish.
Kur durimi mbaroi, tufa refuzoi të ecte më pas gënjeshtrave. Shqiptarët u ngritën për t’i kujtuar pushtetit se mirëqenia nuk fitohet me lugë bosh e as me litarë në fyt në dyert e Evropës. Ky rebelim i papritur hodhi poshtë mitin e udhëheqësit të paprekshëm dhe habiti vetë Europën, e cila kuptoi se një popull që kërkon dinjitet nuk mund të mbahet më me premtime letre.
Njerëzimi nuk ka ecur përpara nga llogaritë e ftohta të pushtetarëve, por nga vizionarë, mendimtarë dhe prijës të vërtetë morali që kanë ditur t’i japin zë shpirtit të një kombi të shtypur, duke e zgjuar nga letargjia e frikës dhe e mosbesimit.
Një shoqëri që e kupton këtë — se beteja e parë dhe më e rëndësishme është ajo e ndërgjegjes dhe e vlerave — ka nisur tashmë rrugën e vështirë, por të vetme të shpëtimit.