Gazeta e njohur spanjolle EL MUNDO raporton se samiti i NATO-s i parashikuar për vitin 2027 në Tiranë rrezikon të mos zhvillohet. Sipas diplomatëve të kontaktuar nga gazeta, gjasat për mbajtjen e samitit thuajse janë zero. Një nga arsyet kryesore lidhet me dëshirën e aleatëve për të shmangur përplasjet e reja mes presidentit amerikan Donald Trump dhe vendeve të tjera anëtare të NATO-s, në një kohë kur marrëdhëniet brenda Aleancës mbeten të tensionuara.
Një tjetër faktor që vë në pikëpyetje organizimin e samitit në Tiranë është niveli i shpenzimeve të Shqipërisë për Mbrojtjen. Sipas burimeve diplomatike të cituara nga EL MUNDO, ekzistojnë dyshime nëse vendi përmbush objektivat e përcaktuara për investimet ushtarake, ndërsa Shtetet e Bashkuara, sipas këtyre burimeve, nuk do ta mbështesnin zhvillimin e samitit në Shqipëri nëse nuk plotësohen kushtet përkatëse.
NATO ka përcaktuar objektivin afatgjatë të shpenzimeve prej 5% të PBB-së për Mbrojtjen dhe investimet e lidhura me të. Megjithatë, sipas diplomatëve të cituar nga gazeta, një samit i ri nuk shihet si i domosdoshëm, pasi përmbushja e angazhimeve nga vendet anëtare mund të monitorohet përmes mekanizmave të rregullt të Aleancës.
EL MUNDO shkruan gjithashtu se një takim i liderëve në vitin 2027 mund të zhvillohet vetëm nëse rrethanat ndërkombëtare e bëjnë të nevojshëm, për shembull në rast të përshkallëzimit të tensioneve me Rusinë. Sipas gazetës spanjolle, pasiguria për organizimin e takimit dhe tensionet politike brenda Aleancës e bëjnë gjithnjë e më të paqartë mundësinë që Tirana të presë liderët e vendeve anëtare në vitin 2027.
Samiti i NATO-s i vitit 2027, i cili fillimisht ishte parashikuar të mbahej në Tiranë (Shqipëri), duket se tashmë është pothuajse plotësisht jashtë planit. Të paktën për momentin, pothuajse askush në Aleancë nuk sheh arsye për ta zhvilluar atë, ndërsa ka arsye për ta shmangur takimin.
Më e rëndësishmja është se të gjithë duan të shmangin një përplasje të re mes Donald Trump dhe disa, ose shumë, prej aleatëve të tij. Sigurisht me Spanjën, por edhe me Danimarkën, siç ndodhi gjatë takimit të vitit 2026 në Ankara, apo edhe me Gjermaninë. Dhe, në përgjithësi, me të gjithë Organizatën e Traktatit të Atlantikut të Veriut, nga e cila presidenti i Shteteve të Bashkuara kërcënoi sërish para disa ditësh se do të distancohej dhe e cila përballet me çdo sulm verbal të tij.
“Gjasat janë shumë, shumë të vogla”, thonë njëzëri diplomatë nga disa vende të kontaktuar nga gazeta EL MUNDO.
“Më e mundshmja është që të mos ketë fare takim. Jo vetëm për shkak të paparashikueshmërisë së presidentit të Shteteve të Bashkuara, por edhe për shkak të vendit të parashikuar për zhvillimin e tij”, theksojnë ata.
Arsyeja e kësaj pike të fundit është se ka dyshime për nivelin real të investimeve të Shqipërisë në Mbrojtje dhe nëse ato e tejkalojnë vërtet pragun prej 2% të PBB-së.
“Dhe Shtetet e Bashkuara e kanë bërë plotësisht të qartë se nuk do të pranojnë zhvillimin e një samiti në Shqipëri, nëse vendi nuk e përmbush këtë kusht”, theksojnë burime diplomatike.
Duhet shtuar se vendimet për shpenzimet ushtarake janë marrë pikërisht që në takimin e Hagës në vitin 2025. Është përcaktuar tashmë objektivi që duhet arritur: 5% e PBB-së, të ndara në 3,5% për shpenzime të drejtpërdrejta ushtarake dhe 1,5% për investime të lidhura me Mbrojtjen, të cilat Spanja i kundërshton. Për këtë arsye, as një takim i posaçëm për këtë çështje nuk do të ishte i nevojshëm.
Tani NATO-ja duhet të monitorojë ecurinë e vendeve dhe të verifikojë nëse secili aleat i përmbush detyrimet e veta. Kjo është ajo që qeveria spanjolle pretendon se mund ta bëjë duke investuar shumë më pak se 5% të PBB-së, por sekretari i përgjithshëm i Aleancës, Mark Rutte, thotë se kjo është e pamundur. Megjithatë, për këtë nuk është aspak e domosdoshme të mbahet një samit, pasi situata mund të vlerësohet përmes shqyrtimeve të rregullta që kryen Organizata.
“Mundësia e vetme që shoh për zhvillimin e një takimi të liderëve vitin e ardhshëm është që ngjarjet të detyrojnë thirrjen e një samiti të jashtëzakonshëm, ndoshta joformal, qoftë në selinë e NATO-s në Bruksel, siç ndodhi pas pushtimit në shkallë të gjerë të Ukrainës nga Rusia, qoftë përmes videokonferencës”, shtojnë burime nga një vend i Evropës Jugore.
Për shembull, nëse Rusia i çon edhe më tej provokimet e saj. Pikërisht këtë javë, Rumania e ka akuzuar regjimin e Vladimir Putinit se qëndron pas sulmit me dron ndaj një anijeje mallrash në Detin e Zi, sulm që shkaktoi vdekjen e të paktën një marinari dhe zhdukjen e tre të tjerëve.
Presidenti rumun, Nicușor Dan, bëri të ditur se anija e mallrave Khoryv ishte “goditur nga një dron dhe ishte fundosur pranë ujërave territoriale të Rumanisë”, një vend që është pjesë jo vetëm e BE-së, por edhe e vetë NATO-s.
“Një anije civile me ekuipazh ukrainas dhe azerbajxhanas është goditur në brigjet e Rumanisë. Këto sulme të pamatura vënë në rrezik jetën e njerëzve të pafajshëm dhe sfidojnë hapur të drejtën ndërkombëtare”, shkroi presidentja e Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, në rrjetet e saj sociale.
Por, për momentin, ende nuk dihet se kur do të mbahet samiti i ardhshëm. Edhe në përfundimet e takimit të Ankarasë nuk thuhej qartë se ai do të zhvillohej në Tiranë në vitin 2027, ndërsa deklaratat që po qarkullojnë këto ditë në Bruksel vetëm sa e konfirmojnë këtë. Takimet e Aleancës nuk kanë një periodicitet të përcaktuar dhe varen nga rrethanat e secilës periudhë.
Për shembull, gjatë dekadës së kaluar ishte shumë e zakonshme që ato të mbaheshin çdo dy vjet. Por, pas pushtimit të Ukrainës nga Rusia, ato janë zhvilluar çdo vit, madje në vitin 2022 u mbajtën dy samite: një i jashtëzakonshëm në Bruksel, i thirrur nga ish-sekretari i përgjithshëm Jens Stoltenberg, dhe një tjetër në Madrid.
j.l./ dita
