Nga Johana Lubonja
Në një prej produksioneve më të mëdha botërore të kohëve të fundit – filmin epik “Odisea” të regjisorit Christopher Nolan – muzika mban edhe një nënshkrim shqiptar. Janë tingujt autentikë të fyellit dhe culës dyjare, të luajtura nga mjeshtri Vendim Kapaj, ato që kanë magjepsur kompozitorin fitues të çmimit Oscar, Ludwig Göransson.
Göransson, në kërkim të një identiteti muzikor me përmasa mitike për filmin, zbuloi përmes rrjeteve sociale dhe emisioneve televizive talentin e rrallë të Kapajt. Regjistrimet, të cilat zgjatën rreth pesë orë, u kryen në ambientet mistike të Teqesë së Kus-Babait në Vlorë.
”Jam shumë i lumtur që instrumentet popullore të Labërisë sime shfaqen sot në skenat botërore. Kompozitori Ludwig Göransson u përkushtua pesë orë të tëra pas meje dhe ishte jashtëzakonisht i frymëzuar. Kur po luaja, ai u emocionua dhe më tha: ‘Je shumë i rrallë’. Ishte një vlerësim që më preku shumë,” tregon Kapaj për këtë eksperiencë që e cilëson si kulmin e karrierës së tij artistike.
Sot, ndërsa “Odisea” shfaqet në kinematë e të gjithë botës, iso-polifonia dhe shpirti i jugut të Shqipërisë dëgjohen në altarin e kinemasë botërore. Por, pas këtij shkëlqimi të jashtëm, fshihet një realitet i errët dhe i turpshëm.
“Mjeshtri i Madh”, te kontejnerët e mbeturinave
Vendim Kapaj mban titullin e lartë “Mjeshtër i Madh”. Për më shumë se 50 vite, ai ka shëtitur skenat e Francës, Italisë e shumë vendeve të tjera, duke mahnitur audiencat e huaja.
Por sot, në vitin 2026, në vend që ky institucion i gjallë i trashëgimisë sonë shpirtërore të ishte në krye të Teatrit apo në Pallatin e Kulturës së Vlorës duke edukuar brezat e rinj, ne kemi zgjedhur një tjetër “vlerësim” për të.
Mjeshtrin e Madh e gjen çdo ditë në rrugët e Vlorës, jo duke kompozuar melodi apo duke mbajtur koncerte, por pranë kontejnerëve të mbeturinave. Bashkia e qytetit e ka punësuar virtuozi e njohur si një punonjës të thjeshtë pastrimi.
Paradoksi ynë i vlerave
Historia e Vendim Kapajt është pasqyra më e pastër e një sistemi që i lë vlerat në harresë. I njëjti njeri të cilit i mjaftuan pesë orë për të nxjerrë perlën e radhës për Hollivudin, është i njëjti që çohet në mëngjes për të mbledhur mbeturinat e qytetit, i mbytur nga pluhuri i harresës.
Për Kapajn, muzika mbetet dashuria e jetës që nisi para pesë dekadave me grupin e Kërkovës. Megjithatë, ky kontrast therës – ku Hollivudi të ngre në piedestal dhe vendi yt të dorëzon fshesën – mbetet një klithmë e heshtur për mënyrën se si Shqipëria sillet me thesaret e saj të gjalla.
Përshtatja me këtë realitet, siç do të thoshte çdo shpirt idealist, mbetet dhimbja më e madhe e ‘lirisë’ sonë.
DITA
