Për një pasqyrim të saktë të Statistikave të Sigurimeve Shoqërore të vitit 2024 dhe reflektim ndaj tyre

Koço Broka, Ekonomist

Statistikat e Sigurimeve Shoqërore të vitit 2024, ku vendin kryesor e zënë statististikat për pensionet, nuk janë  publikuar ende nga Instituti i Sigurimeve Shoqërore ndonse ato të  vitit 2023, ishin publikuar në këtë  periudhë .

Ndërkohë premtimet për pensionet kanë zënë natyrshëm, për problematikën reale që kanë pensionet, një vend qëndror, në konkurrimin e subjekteve  politike të  reja e të vjetra për zgjedhjet e 11 Majit 2025.

Por pa ditur mirë se ku je, nuk mund të dish se ku po shkon dhe kur mund të arrish aty ku pretendon të shkosh.

Në fakt tani me zgjedhjet po krijohet një kontradiktë tjetër reale midis pritshmërive të rritura artificialisht nga premtimet e subjekteve elektorale por edhe kandidatët e  drejtpërdrejtë  të  listave të hapura apo të mbylluara  dhe mundësive konkrete që  ka Instituti i Sigurimeve Shoqërore për përballimin e tyre, mbi bazën e të  ardhurave të  mundësuara nga kontributet e drejtpërdrejta të sigurimeve shoqërore të  paguara, apo qoftë  me rritjen e ndihmesës së buxhetit të shtetit por dhe rrugëve konkrete të  tij për realizimin e kësaj ndihmese nga ana tjetër. (Këto rrugë  kanë  të  bëjnë  jo vetë m vetëm me luftën kundër korrupsionit apo atë të luftës kundër informalitetit të  përhapur në dy trajtat kryesore të  tij, me atakimin e padrejtësive që ekzistojnë në sistemin me sigurimeve shoqërore, rritjen e tatim- taksave të tjera,rritjen artificiale të  pagave pë r të  rritur kontributet e sigurimeve shoqë rore, borxhit publik, mirëqeverisjen e vendit, dhe alternative të  tjera që janë  realizuar vitet e fundit etj)

Ndërkohë  niveli i ulët i pensioneve nën 200 mijë lek të vjetra në  muaj dhe numri i lartë i numurit të  tyre prej 512 mijë  pensionistë, e bëjnë të natyrshme kërkesën e tyre për rritjen e pensioneve  sidomos ato të  ulta.

Por për të shmangur lojën me kungulleshka që ka karakterizuar deri tani premtimet dhe konkurrimin elektoral midis partive politike, mendoj se ka vend për një  pasqyrim  të  saktë dhe sa më të plotë të statistikave të sigurive shoqërore për vitin 2024.

Aq më tepër që ndonjë element konkret, i Statistikave të  Sigurimeve Shoqërore si ky që po ndalem më  poshtë, dë shmon se disa të  dhë na  nuk janë  të  besueshme.

Sipas të dhënave të publikuara nga INSTAT, në Libri i Statistikave 2023, në  faqe 13 numuri i  Kontribuesve të  Sigurimeve Shoqë rore të punonjsve të  vetëpunësuar në zonën urbane  paraqiten 140119 persona. Ndërkohë  në  publikimet e INSTAT nuk jepen të  dhënat për të  ardhurat e siguruara nga këta kontribues, më  vehte. Sipas burimeve të ISSH, të  ardhurat nga kontributet nga ky grupim për vitin 2023 kanë  qënë  3,874 milion lekë. Kjo konfirmohet dhe nga RAPORTI PËRFUNDIMTAR i AUDITIMIT I KONTROLLI I LARTË I SHTETIT Raport për auditimin e ushtruar në Institutin e Sigurimeve Shoqërore, për vitin 2023, faqe 28 e 30, shih edhe bashkë lidhur.

Kjo do të thotë se dhe sipas këtij burimi kontributi mesatar vjetor i një të vetpunësuar ka rezultuar  mesatarisht 27648 lek në vit për çdo kontribues ose vetë m 2304 lek në muaj?!

Ky tregues është  shumë më i ulët se kontributi mesatar mujor i kontribuesve vullnetarë  dhe më  i ulët se ai në zonën rurale. Po të  mbahet parasys se nga 1 prilli i 2023 paga minimale ka qënë 40 mijë lekë  në  muaj, dhe norma e kontributit të të  punësuarve ndaj pagës është 23 % e saj dhe ndërsa së bashku me sigurimet shoqërore shkon në  29.8 %,  rezulton qartë  se në  treguesit e sigurimeve shoqërore për të vetpunësuarit (ose dhe biznesin e vogël) në zonën urbane ka pasaktësi. A është  ky në  numuri e kontribuesve apo në  nivelin e kontributit mesatar të të vetëpunësuarve urbanë, këtë  mund ta zhbirojë vetëm Instituti i Sigurimeve Shoqërore që  është  ofruesi i këtyre të  dhënave dhe statististikave.

Me nivelin e pagës minimale prej 23 % në  muaj, niveli mesatar mujor i kontributit të  sigurimeve shoqërore rezulton 9200 lek në muaj dhe së bashku me sigurimet shëndetsore 11920 lek në  muaj, çka është shumë  më  tepër, disa fish, se sa është  raportuar në Statistikat e Sigurimeve Shoqërore për kontributin e vitit 2023 që  nuk është  riparuar as nga Kontrolli i Lartë  të  Shtetit, qoftë  nga ky i fundit. Me një  nivel kaq të  ulët të  kontributit të  sigurimeve shoqërore  prej 2304 lek në  muaj (27648 lek në  vit) për një  grupim prej 140 mijë  kontribuesisht, nga njëra anë  nuk mundësohet një pension normal në kushtet kur raporti i vartësisë  kontribues/pensionist është 1.16:1, nga ana tjetër premtimet për rritjen e pensioneve pa zgjidhur edhe këto pasaktësi të  thjeshta, do të mbeten kaba.

Në këto rretha kërkohet:

-Në kushtet e kompjuterizimit, të  internetit, dixhitalizimit dhe inteligjencës artificiale, Instituti i Sigurimeve Shoqërore si një  institucion i pavarur publik të bëjë  publikimin e Statistikave të Sigurimeve Shoqërore në një kohë  sa më  të  shpejtë  që ajo ti shërbejë dhe konkurrimit sa më real të subjekteve politike, që  marrin pjesë  në  zgjedhjet e 11 Majit 2025.

– Të saktësohen të dhënat për kontribuesit dhe të ardhurat nga kontributet e sigurimeve shoqërore duke i publikuar dhe dhënë ato jo vetëm në bllok, por mundësisht dhe mesatarisht në vit dhe në  muaj.

-Subjektet zgjedhore dhe sidomos kandidatët për deputetë  të  listave të  mbyllura apo të  hapura, të sigurojnë  informacionin përkatës nga ISSH dhe tua kumtojnë  atë  zgjedhësve duke argumentuar se cila është alternative e tyre, para këtij apo atij realiteti, për tu  mundësuar mbi bazën e të  dhënave të besueshme zgjedhësve të  tyre, të  mos votojnë  symbyllurazi por se vërtet kanë  alternative të  besueshme.

-Zgjedhësit duan jo vetëm premtimet kaba, por duan të dinë si do të veprojnë  këta të  fundit për rritjen e pagës minimale sidomos për të vetpunësuarit urbanë, që  shërben si nivel dyshemi poshtë të cilit nuk pranohen niveli i kontributeve; në se janë  për një rritje të pagës minimale në 50000 apo 60000 lekë në  muaj, brenda 100 ditëve të para apo duke filluar nga vitit 2026, apo më pas etj?!

-A janë subjektet politike dhe kandidatët për deputetë, mbështetës e koracues të një  qeverie të hapur dhe transparente apo jo, apo thjesht premtues për të  shtënë  në  dorë  votat?! Kjo është  një  sfidë  në  radhë  të  parë  për mazhorancën aktuale, por edhe për subjektet e tjera që konkurrojnë  në  zgjedhjet e 11 Majit 2025. Si do të  sillet Instituti i Sigurimeve Shoqërore? A do të mundësojë  publikimin e saktë  të   Statistikave të  Sigurimeve Shoqërore për vitin 2024, para zgjedhjeve të  11 Majit 2025, pa u bërë  objekt i SPAK?!  Në  fund të  fundit ata kanë qënë  transparentë  ndaj Kontrollit të  Lartë  të  Shtetit…