Politika britanike ndaj Ballkanit me kryeministrin e ri dhe sekretet nga balta e Danubit

Nga Marcus Tanner

Përshëndetje nga Londra, ku të gjithë po e shijojmë – ose, të paktën, po e ndiejmë në ajër – atë që tashmë njihet si “efekti Burnham”.

Jo, nuk është fjala për ndonjë model të kushtueshëm flokësh, ndonjë lëvizje kërcimi, ushtrim izometrik apo ndërhyrje estetike. Është rritja e mbështetjes për Partinë Laburiste në sondazhet e opinionit.

Merita për këtë i atribuohet stilit të çlirët dhe të drejtpërdrejtë të liderit të ri të laburistëve, kryeministrit tonë të ri, Andy Burnham. Mënyra e tij e komunikimit, larg gjuhës së stërholluar politike, e ka nxjerrë partinë nga rënia ku ndodhej dhe e ka çuar në një nivel mbështetjeje prej 28 për qind – shifër që, në kushtet e sotme, tingëllon thuajse astronomike.

Dikur, dy partitë kryesore të sistemit politik britanik, laburistët dhe konservatorët, merrnin rregullisht rreth 40 për qind të votave në sondazhe. Partive të vogla – kryesisht liberalëve dhe nacionalistëve të llojeve të ndryshme – u mbetej të luftonin për 20 përqindëshin tjetër.

Por kohët kanë ndryshuar. Sot, 28 për qind konsiderohet një rezultat spektakolar për cilëndo prej dy partive të mëdha.

Edhe rrethanat po e ndihmojnë qeverinë. Për momentin, ajo mezi po funksionon, ndaj nuk ka shumë për çfarë të kritikohet. Parlamenti është në pushimet verore.

Por kur Mbreti Çarls të mbërrijë në Uestminster me karrocën e artë për hapjen e sesionit të ri parlamentar në shtator, Burnham do të përballet me një telash serioz: lirimin e parakohshëm të mijëra të burgosurve, një masë që qeveria është detyruar ta marrë për shkak të mbipopullimit kronik në burgje.

Kjo masë është jashtëzakonisht jopopullore dhe ministrat do të shpresojnë me gjithë zemër që asnjë prej të liruarve të mos kryejë një krim të rëndë – fjala vjen, të vrasë dikë. Sepse, nëse ndodh një gjë e tillë, “efekti Burnham” do të marrë fund dhe do t’ia lërë vendin të kundërtës së tij. Një “zhytje barkas” e Burnham-it, ndoshta?

Një “boshllëk në formë politike të jashtme”?

Përveç problemeve të zakonshme financiare dhe çështjes së emigracionit të paligjshëm, një tjetër çështje që ka mbërritur në tryezën e kryeministrit të ri është politika e jashtme.

A ka ai një të tillë?

Kritikët ankohen se në CV-në e Burnham-it ka një “boshllëk në formë politike të jashtme”, duke parashikuar pasiguri në marrëdhëniet me SHBA-në, shumë më pak udhëtime jashtë vendit krahasuar me periudhën e Keir Starmer-it dhe një delegim më të madh të politikës së jashtme te bashkëpunëtorët e tij më të afërt.

Sipas Institute for Government, një organizatë studimore e pavarur, politika e jashtme britanike ishte tashmë në vështirësi.

“Pa një sekretar të përhershëm dhe në mes të një ristrukturimi të paqartë, Ministria e Jashtme, e Komonuelthit dhe e Zhvillimit është një institucion në kaos,” shkruan instituti, duke ia atribuuar kryesisht problemet bashkimit të keqmenaxhuar të ish-Ministrisë së Jashtme me Departamentin për Zhvillim Ndërkombëtar në vitin 2020.

Organizata dhe ekspertë të tjerë thonë se mungesa e përvojës së Burnham-it në politikën e jashtme do të thotë kryesisht se nuk priten ndryshime të mëdha në drejtim.

“Mbështetja për Ukrainën do të mbetet e palëkundur, Burnham-i do të vazhdojë të shmangë përfshirjen e mëtejshme në konfliktin me Iranin dhe Mbretëria e Bashkuar do të vijojë përpjekjet për të rivendosur marrëdhëniet me Evropën,” parashikon European Leadership Network.

Sa i përket Ukrainës, duket qartë se nuk do të ketë ndryshim. Madje, si kryetar i bashkisë së Mançesterit, Burnham tregoi interes të veçantë për vendin, duke mbështetur njohjen zyrtare nga qyteti të Holodomorit, urisë masive që goditi ukrainasit në vitet 1930 nën Stalinin.

Në Ditën e Holodomorit në vitin 2024, ai shkroi: “Në këto kohë kritike, është jetike që Mbretëria e Bashkuar dhe aleatët e saj të bashkohen në mbështetje të popullit ukrainas në konfliktin e tij me Rusinë. Nuk duhet ta lejojmë Rusinë të arrijë objektivat e saj në Ukrainë. Është thelbësore që të vazhdojmë ta mbështesim Ukrainën në çdo mënyrë të mundshme.”

Ministri i tij i ri i Mbrojtjes, Wes Streeting, e përforcoi këtë përparësi duke u nisur me nxitim drejt Ukrainës – “vija e frontit për lirinë”, siç e quajti me një ton dramatik – pothuajse menjëherë pasi mori detyrën.

E rëndësishme është se njeriu që do të kontrollojë buxhetin e Streeting-ut, kancelari i ri John Healey, ishte paraardhësi i Streeting-ut në Ministrinë e Mbrojtjes dhe dha dorëheqjen nga qeveria Starmer pikërisht sepse, sipas tij, ajo nuk po i jepte ushtrisë fondet shtesë të nevojshme.

Ndërkohë, politika e qeverisë së re ndaj Ballkanit nuk do të jetë në duart e Streeting-ut, por të ministrit të ri të Jashtëm, Ed Miliband.

I preferuari i së majtës laburiste dhe një prej zërave më të fortë në mbështetje të objektivave për zero emetime neto, Miliband ka një profil të fortë internacionalist. Ardhja e tij është, në përgjithësi, lajm i mirë për Kosovën dhe Bosnjën, por më pak i mirë për Serbinë.

Si biri i refugjatëve hebrenj me bindje marksiste, Miliband ka ndier prej kohësh një lidhje të fortë me gjenocidin e Srebrenicës të vitit 1995. Në vitin 2015, duke shpjeguar pse mbështeste një Ditë Përkujtimore vjetore të Srebrenicës, ai e lidhi këtë qëndrim me përvojën e familjes së tij nën fashizëm.

“Të dy prindërit e mi i shpëtuan Holokaustit, por humbën miq dhe familjarë gjatë gjenocidit nazist. Prandaj, gjatë gjithë fëmijërisë sime, u rrita me ndërgjegjësimin për tmerrin e gjenocidit. Gjenocidi i Srebrenicës ishte krimi më i rëndë në Evropë që nga Lufta e Dytë Botërore dhe është turp për botën që u lejua të ndodhte,” shkroi ai.

Për arsye të ngjashme, Miliband ka shprehur simpati të hapur për Kosovën. “Duke ndërhyrë në Kosovë, ne shpëtuam jetën e dhjetëra mijëra njerëzve,” tha ai për ndërhyrjen ushtarake të NATO-s në vitin 1999.

Anijet e Hitlerit (dhe motoçikleta) dalin sërish në sipërfaqe

Për momentin, megjithatë, ajo që po tërheq më shumë vëmendjen e mediave britanike në Ballkan nuk janë ndryshimet në “tonin” zyrtar ndaj Kosovës dhe Bosnjës, por pamja e zymtë e anijeve luftarake naziste që po dalin nga balta e Danubit.

“Flota fantazmë e anijeve luftarake naziste del sërish në sipërfaqe, ndërsa Danubi thahet,” ishte titulli i kohëve të fundit në të përditshmen Independent.

“Niveli i ujit në Danub ka rënë aq shumë për shkak të motit të thatë këtë verë në Evropë, saqë anijet luftarake naziste të fundosura po dalin në pah,” raportoi Sky News.

“Anijet i përkisnin flotës gjermane të Detit të Zi, të cilën nazistët e fundosën qëllimisht në fund të luftës, ndërsa forcat sovjetike po përparonin gjithnjë e më thellë në Evropë,” shtoi ajo.

“Në mes të lumit që ndan Serbinë dhe Rumaninë, pranë portit serb të Prahovës, tashmë duket një skelet i ndryshkur anijeje, së bashku me një direk të thyer, aty ku dikur valëvitej flamuri nazist,” vijonte raportimi.

“Anijet ishin pjesë e flotës së Adolf Hitlerit në Detin e Zi, të cilën ushtria gjermane e fundosi qëllimisht drejt fundit të luftës për të ngadalësuar përparimin sovjetik. Historianët thonë se deri në 200 anije luftarake gjermane u fundosën në këtë mënyrë në shtator të vitit 1944,” kujtoi Guardian.

Gazeta shtoi se në shtratin e Danubit, në Budapest, ishte zbuluar gjithashtu një motoçikletë e vjetër e Wehrmacht-it, e nxjerrë në pah nga tërheqja e ujit.

Për të mos mbetur pas – ose, më saktë, për të mos mbetur pa municione – në historinë e anijeve luftarake naziste, Mail nxori në pah edhe zbulime të tjera në Danubin e tharë. Mes tyre ishin dhëmbët dhe kockat e një mamuthi leshtor, të gjetura në baltë përballë një fshati në Bullgari.

Megjithatë, vetëm nga fundi i artikullit gazeta përmendi, në një ton shumë më serioz, se thatësira e verës kishte “shkaktuar kaos në prodhimin evropian të energjisë, transportin lumor dhe sistemet e shëndetit publik”, duke i shkaktuar ekonomisë së rajonit një goditje që arrin në “qindra miliarda euro”.

Marcus Tanner është redaktor i edicionit në anglisht të Balkan Insight, me bazë në Londër.