SHENZHEN – Në diplomacinë e Pekinit, asgjë nuk i lihet rastësisë. Çdo hap në tapetin e kuq, çdo lëvizje duarsh dhe çdo fjalë e zgjedhur është rezultat i një koreografie të përpiktë politike. Pikërisht për këtë arsye, imazhet e kësaj të mërkure nga Aeroporti Ndërkombëtar i Shenzhenit, ku presidenti kinez Xi Jinping doli personalisht në pistën e shtruar me tapet të kuq për të pritur homologun amerikan Donald Trump dhe e përqafoi atë, kanë shkaktuar një tërmet të vërtetë në kancelaritë diplomatike botërore.
Për të kuptuar peshën e këtij gjesti, mjafton të shihet se çfarë ndodhi po në të njëjtën pistë vetëm pak orë më herët. Kur avioni i presidentit rus Vladimir Putin zbriti në Shenzhen, atë e pritën zyrtarë të lartë të Partisë Komuniste, por jo vetë Xi Jinping. Për liderin amerikan, megjithatë, Xi vendosi të thyejë një traditë gjysmëshekullore të protokollit kinez.
Koreografia e reciprocitetit dhe “diplomacia personale”
Që nga fundi i viteve 1970, liderët supremë të Kinës nuk kanë dalë asnjëherë në aeroport për të pritur krerët e shteteve të huaja, duke ia deleguar këtë detyrë zëvendëspresidentëve apo ministrave të jashtëm. Ky ishte rasti i parë i tillë që kur Xi mori pushtetin në vitin 2013, dhe akoma më i paprecedentë ishte kontakti fizik: një shtrëngim duarsh i ngrohtë që u shndërrua në një përqafim të shkurtër, diçka thuajse e panjohur për imazhin publik të përmbajtur të liderit kinez.
Sipas agjencisë shtetërore Xinhua, vetë Xi e shpjegoi menjëherë simbolikën e veprimit: “Kina është një vend që vlerëson mirësjelljen dhe ka traditën e reciprocitetit.” Me këtë fjali, ai i referohej vizitës së tij në Uashington në shtator të këtij viti, kur Donald Trump – duke thyer gjithashtu protokollin gjashtëdekadësh amerikan – e priti personalisht në bazën ajrore Joint Base Andrews.
Por ky reciprocitet shkon përtej mirësjelljes. Si Trump ashtu edhe Xi janë liderë që e ndërtojnë politikën e jashtme mbi marrëdhënien personale dhe spektaklin mediatik. Duke e vendosur Shenzhenin – simbolin e mrekullisë ekonomike dhe teknologjike kineze – si skenë të kësaj pritjeje madhështore me himne, parakalime ushtarake dhe fëmijë që valëvisnin flamuj, Xi i dha Trumpit pikërisht atë që presidenti amerikan vlerëson më shumë: respektin publik si i barabartë me të barabartin.
Nën sipërfaqen e buzëqeshjeve: Tregtia, çipat dhe Kongresi i ri
Megjithatë, analistët ndërkombëtarë paralajmërojnë se pompoziteti diplomatik i këtij viti – ky është takimi i tretë mes tyre pas atyre në Pekin (maj) dhe Uashington (shtator), me një të katërt të planifikuar muajin e ardhshëm në G20 të Miamit – fsheh tensione të mprehta strukturore.
Derisa gjestet simbolike kanë dominuar ekranet, arritjet konkrete kanë mbetur modeste, duke u kufizuar kryesisht në zgjatjen e armëpushimit tregtar, afati i të cilit skadon më 10 janar. Dy fuqi të mëdha po përplasen ashpër mbi kufizimet amerikane për eksportin e teknologjisë së inteligjencës artificiale dhe çipave të avancuar drejt Kinës.
Për më tepër, Pekini po ndjek me shqetësim zhvillimet e brendshme politike në SHBA. Skandalet e fundit rreth kompanisë Nvidia dhe marrja e kontrollit të Kongresit nga demokratët krijojnë frikën në Pekin se “skifterët” e Uashingtonit do të kërkojnë një vijë edhe më të ashpër ndaj Kinës. Në këtë kontekst, tapeti i kuq i Xi Jinpingut është një investim strategjik për të mbajtur kanalet e komunikimit të hapura direkt me Shtëpinë e Bardhë, duke anashkaluar presionet institucionale në Uashington.
Hija e “Jaltës” mbi tryezën trepalëshe
Arsyeja e vërtetë pse bota i ka sytë nga Shenzheni nuk është vetëm samiti i Bashkëpunimit Ekonomik Azi-Paqësor (APEC), por takimi i ditës së enjte: një tryezë historike trepalëshe mes Donald Trump, Xi Jinping dhe Vladimir Putin.
Media dhe historianët kanë nisur ta krahasojnë këtë format me Konferencën e Jaltës të vitit 1945, ku liderët e fuqive të mëdha përcaktuan sferat e influencës dhe rendin botëror të pasluftës. Edhe pse axhenda zyrtare mbahet e mjegullt nën formulimin diplomatik “ruajtja e paqes botërore”, pesha e liderëve në tryezë tregon se në diskutim janë krizat më të rënda të planetit: lufta në Ukrainë, konflikti me Iranin, kontrolli i armëve bërthamore dhe rregullat e reja të inteligjencës artificiale.
Në këtë trekëndësh gjeopolitik, secili lider hyn me llogaritë e veta: Putini kërkon të thyejë izolimin perëndimor dhe të negociojë mbi Ukrainën; Trump kërkon marrëveshje të shpejta që i japin profilin e paqebërësit global; ndërsa Xi Jinping pozicionohet si arbitri dhe mikpritësi i rendit të ri multipolar.
Përqafimi në pistën e Shenzhenit ishte vetëm akti i parë i kësaj shfaqjeje të madhe. Nëse kjo ngrohtësi personale do të mjaftojë për të shkrirë akujt e luftërave dhe rivalitetit teknologjik, kjo do të shihet kur dyert e sallës së bisedimeve të mbyllen të enjten.
j.l./ dita
