Reforma Territoriale, forcim i centralizimit

Nga Migena Aleksi

Deklaratat dhe draft-idetë e reja për një riorganizim të radhës territorial në Shqipëri – këtë herë nëpërmjet shkrirjes së mëtejshme të një sërë bashkive të vogla – po shiten publikisht me të njëjtën retorikë si në vitin 2014: “eficiencë financiare, ulje e kostove administrative dhe përmirësim shërbimesh”.

Në pamje të parë, logjika teknokratike duket bindëse. Shumë bashki sot shpenzojnë pjesën dërrmuese të buxhetit vetëm për rroga të një aparati të fryrë zyrtarësh, ndërsa investimet në infrastrukture apo shërbime bazë janë thuajse zero. Por pas kësaj faqeje arsyetimi financiar, fshihet një prirje e kahershme politike: përqendrimi i mëtejshëm i pushtetit në një dorë të vetme.

​Nëse reforma e parë e uli numrin e njësive në 61 bashki, ajo nuk e rriti vetëqeverisjen vendore, por e ngushtoi atë. Në vend të decentralizimit të vërtetë, ku pushteti dhe buxhetet i afrohen qytetarit, Reforma e vitit 2014 e shndërroi bashkinë në një zgjatim ekzekutiv të kryeministrisë.

​Shkrirja e mëtejshme e bashkive sot nuk është gjë tjetër veçse vazhdimësi e këtij modeli.

Largimi i qytetarit nga vendimmarrja

Sa më e madhe të jetë harta e një bashkie dhe sa më larg të jetë qendra administrative nga fshatrat e periferitë, aq më shumë zbehet zëri i qytetarit. Komunitetet e vogla e humbasin edhe më tej përfaqësimin real dhe mbeten në mëshirë të prioriteteve të “qendrës”.

Varësia totale financiare

Në vend që t’u jepet bashkive autonomi e vërtetë fiskale, modeli i ofruar nga Rama i mban ato plotësisht të varura nga grantet e pushtetit qendror. Zvogëlimi i numrit të njësive thjesht e bën më të lehtë kontrollin e kontrollorëve nga Tirana.

Administratorët në vend të kryetarëve

Kur një bashki shtrihet në dhjetëra kilometra pa burime financiare autonome, kryetari i bashkisë pushon së qeni një udhëheqës lokal i zgjedhur dhe kthehet në një prefekt të ri, detyra kryesore e të cilit është zbatimi i urdhrave të qeverisë qendrore. ​Logjika e eficiencës apo e digjitalizimit nuk mund të përdoret si alibi për të reduktuar demokracinë lokale.

Nëse një bashki nuk funksionon, zgjidhja nuk është domosdoshmërisht fshirja e saj nga harta, por reformimi i dështuar i skemës së financimit dhe prerja e fijeve të varësisë politike nga Tirana.

Modeli që ofron PS e Ramës nuk e fuqizon pushtetin lokal. Ai e zëvendëson atë me një strukturë burokratike hiper-qendrore. Në vend të decentralizimit që kërkon standardi evropian, zgjidhja e propozuar është hapi i radhës drejt kontrollit absolut administrative.

Ajo që e bën këtë tablo mëse mjerane dhe thellësisht katundareske është se fati i të gjithë vendit, i çdo komuniteti e krahine, u dashka të varet nga humori, teke-tekstet dhe fiksimet e një njeriu të vetëm. Edhe sikur të kishim të bënim me ndonjë gjeni të papërsëritshëm, përsëri gabimi dhe abuzimi do ishin të pashmangshëm.

DITA