Nga Elira Kadriu
Më 21 korrik, kryeministri Edi Rama njoftoi përmes një postimi në rrjetet sociale se, sipas Indeksit të Performancës Mjedisore 2026, Shqipëria renditej “e para në Ballkanin Perëndimor për mjedisin”. Vetëm pak javë më vonë, më 11 gusht, Rama shpalli një tjetër vend të parë, këtë herë për sigurinë kibernetike.
“Shqipëria ka dalë e para në botë në National Cyber Security Index (NCSI), me 98.33 pikë”, shkruan kryeministri në Facebook.
Ngjitja në renditjen e NCSI ka qenë e shpejtë. Sipas Autoritetit Kombëtar për Sigurinë Kibernetike (AKSK), Shqipëria kaloi nga vendi i 54-t në vitin 2023, në vendin e 15-të në vitin 2025 dhe në vendin e 9-të në mars 2026, me 92.5 pikë. Tashmë, vetëm disa muaj më vonë, vendi renditet i pari me 98.33 pikë.
Çfarë mat realisht ky indeks?
NCSI mat gatishmërinë e një vendi për të parandaluar dhe menaxhuar kërcënimet kibernetike, duke vlerësuar ligjet, institucionet dhe kapacitetet e tij të sigurisë kibernetike.
Sipas ekspertit të teknologjisë Besmir Semanaj, në rastin e Shqipërisë dokumentacioni i dorëzohet NCSI-së nga Autoriteti Kombëtar për Sigurinë Kibernetike.
“S’ka testim teknik të pavarur. Kjo e bën indeksin të besueshëm për kuadrin ligjor, jo për sigurinë reale”, thotë Semanaj.
Metodologjia e NCSI parashikon që të dhënat mund të sigurohen nga zyrtarë qeveritarë, burime të jashtme ose nga vetë ekipi i indeksit dhe më pas shqyrtohen nga ekspertët e NCSI-së. Në rastin e Shqipërisë, përditësimet e fundit janë shënuar si të dhëna të siguruara nga “Government officials” (Përfaqësuesit e Qeverisë).
Kjo do të thotë se rezultati mat kryesisht ekzistencën dhe dokumentimin e kapaciteteve institucionale, dhe jo performancën e sistemeve shqiptare gjatë një sulmi real.
Rritja nga vendi i 54-t në vendin e parë është e konsiderueshme. Por Semanaj ngre pikëpyetje pikërisht për shpejtësinë e kësaj ngjitjeje.
“Brenda pak muajsh u kaluan tetë vende. Në një indeks që përditësohet me dokumente të dorëzuara nga vetë qeveria, kjo tregon shpejtësi administrative, jo domosdoshmërisht rritje reale kapacitetesh”, thotë ai.
Sipas tij, për të kuptuar se çfarë qëndron pas kërcimit të Shqipërisë nga vendi i 9-të në të parin, duhet parë dosja konkrete e dokumenteve që Shqipëria ka dorëzuar te NCSI/eGA.
“NCSI mat kryesisht ligje e struktura formale, jo rezistencë teknike. Prandaj SHBA është e 29-ta, jo se është më e brishtë, po se sistemi i saj federal s’përshtatet me listën e kutizave” – vijon eksperti.
“Sulmet kibernetike pas çdo rritje”
Ndërsa vendi është ngjitur nga pozicioni 54 në 2023, në vendin e parë në gusht 2026, institucionet shqiptare kanë vazhduar të përballen me rrjedhje të të dhënave, incidente dhe sulme kibernetike që nuk janë parandaluar.
“Fakti që renditja formale vazhdon të ngjitet ndërkohë që ndodhin depërtime të suksesshme në institucione qendrore, është pikërisht dëshmia se pikët e NCSI-së dhe siguria operative në terren nuk lëvizin domosdoshmërisht bashkë”, thekson eksperti Semanaj.
Prill 2021: u raportua publikimi i të dhënave të rreth 910 mijë qytetarëve, në një databazë që përfshinte të dhëna personale dhe politike.
Dhjetor 2021: u publikuan të dhënat e pagave të rreth 637 mijë qytetarëve, një tjetër rrjedhje masive që ekspozoi të dhëna personale dhe financiare.
Korrik 2022: Shqipëria u godit nga sulmi i madh kibernetik ndaj infrastrukturës qeveritare, të cilin autoritetet shqiptare dhe partnerët ndërkombëtarë ia atribuuan aktorëve shtetërorë iranianë. Pas sulmit, Shqipëria ndërpreu marrëdhëniet diplomatike me Iranin. AKSK thotë se nga 2022 deri në 2026 janë identifikuar nëntë sulme kibernetike të lidhura me këta aktorë.
2023–2024: sulmet ndaj institucioneve shqiptare vazhduan. Në këtë periudhë u raportuan, ndër të tjera, incidente ndaj institucioneve publike, përfshirë Kuvendin dhe INSTAT-in.
Qershor 2025: një incident kibernetik preku disa sisteme dhe infrastruktura të Bashkisë së Tiranës, duke ndikuar në funksionimin normal të disa shërbimeve dhe aplikacioneve. Rasti u konfirmua nga AKSK.
Mars 2026: më 10 mars, infrastruktura e Kuvendit të Shqipërisë u godit nga një sulm që AKSK e përshkroi si të sofistikuar dhe me objektiva shkatërruese, përfshirë fshirjen e të dhënave dhe serverëve dhe marrjen/eksfiltrimin e informacionit sensitiv. Aktiviteti iu atribua grupit Homeland Justice, i lidhur me aktorë shtetërorë iranianë.
Mars 2026: më 25 mars, AKSK konfirmoi një incident kibernetik që preku infrastrukturën IT të Postës Shqiptare.
2026: raportimet e Balkan Insight treguan gjithashtu se llogari zyrtare të Postës Shqiptare ishin shënjestruar të paktën pesë herë gjatë vitit 2025, bazuar në email-et e publikuara pas sulmit.
Renditja në indeks, rritet bashkë me numrin e sulmeve kibernetike.
*****
Elira Kadriu ka kryer studimet në nivelin master në degën e Gazetarisë dhe Shkencave të Komunikimit në Universitetin e Tiranës. Ajo raporton prej më shumë se katër vitesh në Citizens.al mbi çështjet e kulturës, zhvillimit urban, feminizmit etj. Është autore e podastit “Pezull” dhe është angazhuar si koordinatore e projekteve që lidhen me fuqizimin e gazetarëve të rinj dhe çështjet e migrimit.
