Askush nuk mund të japë atë që nuk e ka

Nga Orgen Peci

Toka e projektit në Zvernec rezulton e vjedhur. Kryeministri thotë që megjithatë ajo u takon arabëve që e kanë blerë. A është kjo normale?

Në parim, në asnjë sistem juridik të një shteti të së drejtës nuk mund të konsiderohet “normale” që një pronë e vjedhur apo e tjetërsuar përmes falsifikimit të njihet si legjitime, pavarësisht se sa herë është shitur apo se kush është blerësi i fundit.

​Nga pikëpamja e të drejtës dhe e logjikës, situata përfshin disa parime bazë që ndeshen me njëra-tjetrën:

Parimi juridik “Nemo dat quod non habet” (Askush nuk mund të japë atë që nuk e ka)

​Ky është një parim themelor i të drejtës civile. Nëse origjina e pronës është një krim (falsifikim), asnjë kontratë e mëvonshme nuk mund ta bëjë atë të ligjshme. Gjykata e Lartë ka konstatuar falsifikim dhe SPAK thotë se toka është marrë përmes një skeme kriminale  Zinxhiri i pronësisë këputet. Personat që pretendojnë se u është vjedhur toka (shteti ose banorët me AMTP) kanë të drejtën legjitime të kërkojnë kthimin e saj.

Koncepti i “Blerësit të mirëbesimit” vs. Pastrimi i Parave

​Në biznesin ndërkombëtar ekziston koncepti i “blerësit të mirëbesimit” (një palë e tretë që blen diçka pa e ditur se është e vjedhur). Megjithatë, ky parim rrëzohet nëse:

Blerësi nuk ka bërë kontrollet e duhura ligjore (due diligence) mbi një pronë që ka pasur konflikte gjyqësore prej dy dekadash.

​Çmimi rritet artificialisht me 22 ose 64 herë brenda pak muajsh, çka për prokurorinë shërben si tregues i qartë se transaksionet mund të mos jenë bërë në mirëbesim, por si pjesë e një skeme për të humbur gjurmët e origjinës së paligjshme (pastrim parash).

Përplasja mes “Arsyetimit Politik” dhe “Shtetit të Së Drejtës”

​Kur deklarohet se “toka u takon atyre që e kanë blerë”, përdoret një logjikë thjesht pragmatike apo politike. Mbrojtja e imazhit të vendit para investitorëve të huaj dhe garantimi i kapitalit që hyn në Shqipëri.

​Por kjo krijon një precedent të rrezikshëm:

Mesazhi që jepet: Mjafton që një pronë e vjedhur të kalojë përmes një kompanie offshore apo t’i shitet një miliarderi, dhe krimi fillestar “fshihet”.

Cënimi i sigurisë juridike: Nëse shteti mbron blerësin e fundit me para dhe jo pronarin legjitim të cilit i është vjedhur prona me letra të falsifikuara, sistemi i drejtësisë dhe i pronësisë dështon plotësisht.

​Pse nuk është normale?

​Në një situatë ku SPAK ka nisur procedimet dhe ka sekuestruar paratë, deklaratat politike që përcaktojnë se “kujt i takon prona” përpara se të flasë gjykata konsiderohen si ndërhyrje në drejtësi.

​Nëse hetimi i Prokurorisë së Posaçme vërteton se pas transaksioneve fshihet një grup i strukturuar kriminal dhe pastrim parash, shteti shqiptar e ka detyrim ligjor t’i kthejë pronën vetes ose zotëruesve të vërtetë dhe të konfiskojë asetet e krijuara nga krimi, pavarësisht emrave të përfshirë në projekt.

A e bëjnë këto deklarata edhe Kryeministrin bashkëpunëtor në vjedhje?

Nga pikëpamja e të drejtës penale, përcaktimi nëse dikush është “bashkëpunëtor në vjedhje” (ose në tjetërsim prone dhe pastrim parash) kërkon që prokuroria (në këtë rast SPAK) të provojë diçka shumë specifike: dijeninë e plotë dhe pjesëmarrjen direkte ose indirekte në veprimet kriminale për përfitim personal apo të të tjerëve.

Megjithatë, në kuptimin politik, institucional dhe publik, qëndrimi i Kryeministrit në këtë rast krijon një ekspozim dhe përgjegjësi shumë të rëndë. Pse ndodh kjo dhe si analizohet kjo situatë në sferën publike?

Përgjegjësia Politike dhe Institucionale

​Edi Rama nuk ka firmosur kontratat e shitblerjes mes Artur Shehut dhe vëllezërve Al-Khayyat, por qeveria e tij ka miratuar lejet e zhvillimit në KKT për këtë projekt.

Kur një kryeministër del dhe mbron blerësit sirianë të një prone shqiptare që Gjykata e Lartë dhe SPAK thonë se është e vjedhur, ai merr përsipër një përgjegjësi të madhe publike. Ai nuk shfaqet thjesht si një vëzhgues, por si garant politik i investimit, duke anashkaluar faktin që origjina e pronës vjen nga një krim.

Teoria e “lehtësuesit” ose e “mbrojtësit” të dkemës

Në analizat mediatike dhe politike, kur ekzekutivi nxiton të bëjë deklarata që legjitimojnë blerësit përpara se të shprehet gjykata, ngrihen dy hipoteza:

Hipoteza e parë (Neglizhenca dhe Rrethanat Politike): Qeveria është e verbëruar nga dëshira për të sjellë emra si Jared Kushner apo miliarderët e Katarit për efekte propagande dhe investimesh, saqë pranon të mbyllë sytë përpara faktit se si u siguruat tokat. Në këtë rast, nuk ka bashkëpunim direkt në vjedhje, por ka një papërgjegjshmëri të lartë shtetërore që dëmton sigurinë juridike të vendit.

​Hipoteza e dytë (Bashkëpunimi i Tërthortë): Nëse vërtetohet se zyrtarë të lartë apo vetë kryeministri kanë pasur dijeni që në fillim se po operohej me një pronë të tjetërsuar me falsifikime dhe përsëri kanë përshtatur ligjet, kanë nxituar lejet e zhvillimit dhe kanë bërë presion publik mbi organet e drejtësisë për të mbrojtur projektin, atëherë kufiri mes “politikanit pragmatist” dhe “bashkëpunëtorit në skemë” bëhet shumë i hollë.

Përplasja me SPAK-un dhe “Pastrimin e Parave”

Nëse SPAK provon se rritja e çmimit me 22 apo 64 herë u bë për të pastruar para të pista të grupeve kriminale dhe jo thjesht si një transaksion i gabuar tregtar, mbrojtja publike që Rama u bën këtyre transaksioneve (duke thënë se paratë u takojnë atyre që i sollën) e vendos atë në pozitën e një zyrtari që po tenton të zhvlerësojë hetimin penal.

Në gjuhën e analizës politike, kjo quhet “kapje e shtetit” (state capture), ku institucionet dhe ligjet vendosen në shërbim të legalizimit të aseteve të dyshimta, duke përdorur si mburojë termin “investitor i huaj”.

A është Kryeministri juridikisht bashkëpunëtor? Këtë mund ta thotë vetëm një hetim i SPAK-ut nëse gjen prova të lidhjes direkte.

Por a e bën kjo qëndrim publik bashkëpunëtor në syrin e opinionit publik dhe të ligjit? PO!

Duke dalë në krah të blerësve të një prone me origjinë kriminale dhe duke sulmuar protestat, kryeministri praktikisht bëhet mburoja politike e një skeme tjetërsimi, duke legjitimuar dëmtimin e shtetit pronar dhe banorëve që u është vjedhur toka.

DITA