Nga Migena Aleksi
Kjo deklaratë i referohet premtimit elektoral që Donald Trump bëri gjatë një fjalimi për zgjedhjet e mesmandatit (midterms). Ai propozoi që çdo qytetari të rritur amerikan t’i jepet një çek prej 5,000 dollarësh (të cilin e pagëzoi si “Trump Dividend”).
Mekanizmi se si funksionon kjo ide dhe pengesat që ka për t’u realizuar përmblidhen në disa pika kryesore:
1. Burimi i financimit të propozuar
Të ardhurat nga tarifat doganore: Trump ka pretenduar se SHBA po mbledh triliona dollarë nga tarifat e reja tregtare ndaj vendeve të tjera dhe këto para mund t’u shpërndahen direkt qytetarëve, ashtu siç një kompani private u shpërndan dividentë aksionarëve të saj.
Kushti i vetëm: Paratë do të duhet të shpenzohen brenda SHBA-së.
2. Sfidat praktike dhe ligjore (Pse realizimi është shumë i vështirë)
Mbi të gjitha është nevoja për miratimin e Kongresit: Presidenti nuk mund të shpërndajë fonde federale vetë. Edhe pse Trump ka deklaruar se mund ta bëjë pa Kongresin, Kushtetuta e SHBA-së i jep Kongresit të drejtën e ekskluzive të shpenzimit të parave publike. Që kjo të ndodhë, Ligjvënësit duhet të miratojnë një ligj të veçantë.
Kostoja është gjigante. Në SHBA ka rreth 240-245 milionë qytetarë të rritur. Një çek prej $5,000 për secilin do t’i kushtonte buxhetit të shtetit mbi 1.2 trillionë dollarë. Të ardhurat nga tarifat doganore janë shumë më të ulëta se kjo shifër dhe nuk e mbulojnë dot këtë kosto.
Është edhe rreziku i inflacionit dhe borxhit. Ekonomistët paralajmërojnë se hedhja e $1.2 trilionë dollarëve në treg do të rriste me shpejtësi inflacionin dhe do të thellonte borxhin kombëtar.
Shpesh premtime të tilla gjatë fushatës zgjedhore shërbejnë si mjete politike për të rritur pjesëmarrjen në votime dhe jo gjithmonë arrijnë të kthehen në ligje konkrete.
Shënim: Kjo nuk duhet ngatërruar me “Trump Accounts” – një program tjetër për fëmijët e lindur mes viteve 2025-2028, ku shteti depoziton një herë të vetme $1,000 në një llogari kursimi për fëmijën.
A është e mundur që Trump të japë 5 mijë dollarë për çdo amerikan të rritur? Po, në teori mund të bëhet, por jo në mënyrën që sugjeron deklarata e Trumpit, dhe sigurisht jo thjesht me një urdhër presidencial.Trump mund të propozojë dhe të nxisë një pagesë prej $5,000, por për ta realizuar realisht duhet një mekanizëm ligjor i miratuar nga Kongresi dhe duhet gjetur rreth $1.2–$1.35 trilionë; të ardhurat nga tarifat, vetëm, nuk mjaftojnë. Premtimi aktual i Trumpit është bërë më 9 shtator 2026 dhe është kushtëzuar me fitoren e republikanëve në Dhomën e Përfaqësuesve dhe Senat në zgjedhjet e nëntorit. Sa do të kushtonte vërtet? Nëse marrim rreth 270 milionë të rritur: 270 milionë × $5,000 = $1.35 trilionë.Po flasim për rreth $1.3 trilionë në një pagesë të vetme. Për krahasim, kjo është një shumë e krahasueshme me një pjesë shumë të madhe të shpenzimeve federale vjetore.A sjellin tarifat $1.3 trilionë? Jo, jo brenda një viti. Trump e paraqet tarifën si një lloj të ardhure që SHBA e merr nga jashtë dhe pastaj mund t’ua kthejë amerikanëve. Ligjërisht, tarifa paguhet në kufirin amerikan nga importuesi amerikan. Importuesi mund ta përballojë koston, ta kalojë tek konsumatori përmes çmimeve më të larta, ose ta ndajë koston me furnitorin e huaj. Pra, ekonomikisht, një tarifë është kryesisht një taksë mbi importet, jo një çek që qeveria e huaj i dërgon Thesarit amerikan. Dhe edhe nëse supozojmë se të gjitha të ardhurat nga tarifat do të ishin të disponueshme për këtë qëllim, ato nuk mjaftojnë. FactCheck.org llogarit se për të mbuluar rreth $1.2 trilionë vetëm nga tarifat, do të duheshin më shumë se gjashtë vjet të ardhura tarifore në nivelet e atëhershme. Por a mund Trump t’i shpërndajë paratë vetë? Këtu përgjigjja është shumë më e prerë: jo, jo thjesht me urdhër presidencial. Kushtetuta amerikane e vendos kontrollin mbi shpenzimet federale te Kongresi. Neni I, Seksioni 9 thotë në thelb se paratë nuk mund të tërhiqen nga Thesari pa një appropriation të bërë me ligj. Pra, edhe nëse: tarifat sjellin $1 trilion, paratë ndodhen në Thesar, Trump dëshiron t’i shpërndajë, kjo nuk do të thotë se Presidenti mund t’i marrë ato dhe t’u dërgojë amerikanëve nga $5,000. Duhet një ligj i Kongresit që autorizon pagesat.Po nëse republikanët kontrollojnë të dyja dhomat? Kjo është pikërisht arsyeja pse Trump e ka lidhur premtimin me zgjedhjet. Nëse republikanët kontrollojnë: Dhomën e Përfaqësuesve, Senatin, atëherë politikisht bëhet shumë më e mundur që një projektligj të kalojë. Por nuk bëhet automatikisht.Duhet ende: të hartohet mekanizmi i pagesës; të përcaktohet kush kualifikohet; të përcaktohet burimi i financimit; të miratohet legjislacioni; të gjendet një mënyrë procedurale për ta kaluar në Kongres; Presidenti ta nënshkruajë; Thesari/IRS ose një agjenci tjetër ta zbatojë.Premtimi fillestar ishte për çdo të rritur amerikan. Por pas deklaratës, zëvendëspresidenti JD Vance sugjeroi se amerikanët me të ardhura të larta mund të përjashtohen. Pra, nëse nuk marrin $5,000: milionerët, njerëzit me të ardhura të larta, ose grupe të tjera, kostoja bie. Por atëherë nuk është më: “$5,000 për çdo amerikan të rritur.” Është një program transferimi të ardhurash me kufizim sipas të ardhurave. Dhe kjo duhet të përcaktohet me ligj. A mund të financohet me borxh? Po. Dhe kjo është mënyra më e thjeshtë për ta bërë matematikisht të mundur.
Nëse Kongresi autorizon $1.35 trilionë pagesa, por qeveria nuk ka $1.35 trilionë të ardhura shtesë, mund të marrë hua. SHBA-ja tashmë ka deficit shumë të madh federal; AP raporton rreth $1.8 trilionë deficit vjetor, ndërsa borxhi kombëtar është rreth $40 trilionë.Nëse shton edhe rreth $1.3 trilionë të tjera pa të ardhura ekuivalente, borxhi federal rritet ndjeshëm.Dhe pastaj vjen inflacioni. Në një ekonomi me inflacion dhe kapacitet të kufizuar, një injeksion kaq i madh fiskal mund të rrisë kërkesën dhe presionet mbi çmimet. Dhe Fed mund të përgjigjet me norma më të larta interesi. Kjo do të thotë se një pjesë e përfitimit të çekut mund të “hahet” nga: çmime më të larta, kredi më të shtrenjta, hipoteka më të shtrenjta. Analistët ekonomikë po paralajmërojnë pikërisht për këtë rrezik. A ËSHTË PREMTIMI I PAMUNDUR? Jo. Nuk është juridikisht i pamundur. Kongresi mund të miratojë një ligj që thotë, për shembull: “Çdo qytetar amerikan mbi moshën X vjeç, me të ardhura nën Y, merr një pagesë prej $5,000.” Nëse Kongresi e miraton dhe Presidenti e nënshkruan, qeveria mund ta zbatojë. Pra: Ligjërisht është e mundur. Administrativisht: e mundur. Matematikisht: e mundur. Fiskalisht me tarifat ekzistuese: shumë e vështirë. Politikisht: shumë e pasigurt. Pa Kongresin: jo.Trump mund të japë $5,000 për çdo amerikan të rritur vetëm nëse Kongresi krijon një program të tillë dhe siguron rreth $1.3 trilionë financim. Tarifat mund të kontribuojnë në financim, por me të ardhurat e tyre të parashikuara nuk mjaftojnë për ta financuar të gjithë programin. Prandaj, pa një burim tjetër të ardhurash ose pa rritje të borxhit federal, premtimi nuk qëndron financiarisht.
_______________________________
https://www.reuters.com/world/us/republicans-tie-midterm-hopes-trump-dallas-convention-despite-political-risks-2026-09-09/?
https://www.marketwatch.com/story/running-the-numbers-on-trumps-5-000-dividend-proposal-from-its-cost-to-the-impact-on-average-americans-finances-a708cba5?
https://www.factcheck.org/2026/09/factchecking-trumps-midterm-convention-speech/?
https://www.businessinsider.com/trump-dividend-free-money-lower-rates-inflation-economy-2026-9?
https://apnews.com/article/trump-dividend-5k-5000-check-republicans-cc80644e3168acd31c892129fb849436
https://www.expressnews.com/opinion/editorial/article/trump-checks-inflation-stupidity-22427008.php?
https://www.whitehouse.gov/releases/2026/09/trump-dividend-america-is-winning-and-americans-should-win-with-it/?
Bota ne dor te nje budallai
Esht mbushur politika me klloun
Me sa duket duhet prap nje luft boterore qe te nxjerri nw krye burrat me.bole si ata qe dolen pas Luftes se Dytë
Trump nuk eshte budalla -eshte mjeshter i mashtrimit dhe kriminel i lindur.
A nuk quhet kjo bledrje e zgjedhjeve? A nuk ka organizma qe kontrollojne ne SHBA zhvillimin e zgjedhjeve te lira e te barabarta? Atehere Shqiperia me Saliun dhe Ramen ne krye qenkan trampiste te dalluar, pasi ata kane vite qe i blejne zgjedhjet me nga 5000 leke!