Aleksandar Vuçiç ka pranuar humbjen në zgjedhjet parlamentare të 25 tetorit në Serbi, ndërsa Lista Studentore pritet të marrë drejtimin e qeverisë së re. Sipas rezultateve paraprake të organizatës CRTA, studentët kanë siguruar 51,47 për qind të votave, kundrejt 40,42 për qind të listës së Vuçiçit.
Por ajo që ka rëndësi për Kosovën nuk është vetëm largimi i Vuçiçit nga pushteti. Pyetja është nëse forca që e mundi do të ndryshojë politikën e Beogradit ndaj Prishtinës, apo thjesht do të vazhdojë të njëjtën strategji me njerëz të tjerë.
Deri tani, qëndrimet e Listës Studentore nuk japin sinjale për njohjen e pavarësisë së Kosovës. Përkundrazi, kandidatët e saj kanë kërkuar rishqyrtimin e marrëveshjeve të dialogut, kthimin e çështjes së statusit në Kombet e Bashkuara dhe konsultimin me serbët e Kosovës për çdo vendim që lidhet me ta.
Sipas një analize të Radio Evropa e Lirë, gjatë fushatës përfaqësuesit e Listës Studentore kanë mbajtur simbolikisht Kushtetutën e Serbisë, duke deklaruar se do të veprojnë në përputhje me të. Dhe pikërisht kjo Kushtetutë e përcakton Kosovën si pjesë përbërëse të shtetit serb.
Pra, studentët që dolën në rrugë kundër korrupsionit dhe qeverisjes së Vuçiçit nuk kanë dalë kundër politikës shtetërore serbe për Kosovën. Ata kundërshtojnë mënyrën se si Vuçiç e ka administruar këtë çështje, jo pretendimin e Beogradit mbi territorin e Kosovës.
Çfarë do të ndodhë me marrëveshjet e Brukselit?
Një nga qëndrimet më të rëndësishme të Listës Studentore lidhet me marrëveshjet që Serbia ka pranuar gjatë dialogut me Kosovën.
Në vitin 2023, Aleksandar Vuçiç dhe Albin Kurti pranuan Marrëveshjen Bazë të Brukselit dhe më pas Aneksin e Ohrit. Këto dokumente parashikojnë respektimin e integritetit territorial dhe detyrimin që Serbia të mos kundërshtojë anëtarësimin e Kosovës në organizatat ndërkombëtare.
Por përfaqësuesit e Listës Studentore kërkojnë që marrëveshjet t’i nënshtrohen shqyrtimit parlamentar dhe kontrollit të Gjykatës Kushtetuese të Serbisë.
Jugosllav Gashiq, pedagog në Universitetin e Mitrovicës së Veriut dhe pjesë e kësaj lëvizjeje, ka deklaruar se një qeveri e re duhet të shqyrtojë të gjitha marrëveshjet e nënshkruara me Kosovën, duke lënë të hapur mundësinë e rishikimit të tyre.
Kjo ngre një problem të drejtpërdrejtë për dialogun. Nëse Beogradi i ri vendos të rihapë marrëveshjet që Vuçiç ka pranuar, procesi i normalizimit mund të përballet me një tjetër konflikt politik dhe juridik.
Megjithatë, Serbia nuk mund ta trajtojë dialogun si një çështje të shkëputur nga marrëdhëniet me Bashkimin Evropian. Analistët Ognjen Gogiq dhe Aleksandar Shljuka kanë vlerësuar se një tërheqje nga procesi do të rrezikonte raportet e Beogradit me Brukselin.
A do ta humbasë Lista Serbe kontrollin politik në Kosovë?
Ndryshimi më i rëndësishëm mund të mos ndodhë në qëndrimin ndaj pavarësisë së Kosovës, por në mënyrën se si Beogradi kontrollon politikisht komunitetin serb.
Gjatë qeverisjes së Vuçiçit, Lista Serbe ka funksionuar si forca kryesore politike e serbëve të Kosovës, me mbështetjen e drejtpërdrejtë të Partisë Përparimtare Serbe.
Në drejtimin e saj ishte edhe Millan Radoiçiq, i cili mori përgjegjësinë për sulmin e armatosur në Banjskë në shtator 2023.
Largimi i Vuçiçit mund të vendosë në pikëpyetje këtë strukturë politike, veçanërisht financimin, drejtimin dhe marrëdhëniet e saj me institucionet serbe.
Analisti Marko Savkoviq ka paralajmëruar se infrastruktura politike që Vuçiç ndërtoi në Kosovë mund të përballet me kriza financimi, udhëheqjeje dhe identiteti.
Por kjo nuk do të thotë se Serbia do të ndërpresë mbështetjen për serbët e Kosovës. Beogradi vazhdon të financojë institucione arsimore, shëndetësore dhe skema sociale, nga të cilat varen mijëra qytetarë.
Çështja është nëse qeveria e re do ta ndajë këtë mbështetje nga kontrolli politik që Vuçiç ka ushtruar përmes Listës Serbe.
Edhe Sonja Biserko, nga Komiteti i Helsinkit për të Drejtat e Njeriut, ka vlerësuar se një pushtet i ri duhet t’i orientojë serbët e Kosovës drejt dialogut me Prishtinën dhe forcimit të pozitës së tyre brenda Kosovës.
Studentët kundër Vuçiçit, por jo kundër politikës së tij për Kosovën
Lista Studentore lindi nga protestat kundër korrupsionit pas tragjedisë së Novi Sadit në vitin 2024, ku humbën jetën 16 persona.
Lëvizja u organizua përmes plenumeve studentore dhe nuk krijoi një udhëheqës të vetëm politik. Megjithatë, për Kosovën ajo ka paraqitur një dokument të veçantë, Memorandumin për Kosovën, ku e konsideron territorin e saj pjesë të patjetërsueshme të Serbisë.
Ky dokument kërkon bashkëpunim me organizatat ndërkombëtare, por çdo zgjidhje e vendos brenda kufijve të Kushtetutës serbe.
Këtu qëndron edhe kontradikta politike e ndryshimit në Beograd. Studentët e akuzojnë Vuçiçin për humbjen e ndikimit të Serbisë në Kosovë, për heqjen e targave dhe dinarit serb, si dhe për mbylljen e institucioneve që funksiononin sipas sistemit të Serbisë.
Por nuk kërkojnë njohjen e realitetit juridik të Kosovës si shtet i pavarur.
Madje, në fund të shtatorit, gjatë fushatës zgjedhore, ata publikuan një material me titullin “Tradhtia e Kosovës”, duke e vendosur politikën e Vuçiçit ndaj Prishtinës në qendër të kritikave të tyre.
Kjo tregon se përplasja mes Listës Studentore dhe Vuçiçit nuk ka qenë për njohjen e Kosovës, por për mënyrën se si Serbia duhet të mbrojë pretendimet e saj.
Për këtë arsye, edhe pas humbjes së Vuçiçit, Prishtina nuk ka arsye të presë një kthesë të menjëhershme në qëndrimin e Beogradit.
Qeveria e re mund të ndryshojë raportet me Listën Serbe, mënyrën e financimit të institucioneve serbe dhe përfaqësimin politik të serbëve të Kosovës. Por për çështjen e statusit, dokumentet dhe deklaratat e Listës Studentore mbështesin vazhdimësinë e politikës së deritanishme.
Vuçiç humbi zgjedhjet, por pretendimi i Serbisë mbi Kosovën mbetet edhe në programin politik të forcës që e mundi.
REL
